បញ្ហា (The Problem)៖ តើការប្រើប្រាស់ជីគីមីប្រភេទ N, P និង K ក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើទិន្នផលរបស់ល្ហុងខ្វង Ricinus communis អាយុកាលខ្លីនៅក្នុងប្រភេទដីខុសគ្នា?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅវាលស្រែ ដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍ប្រភេទ Split plot design។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (0-0-0 kg/rai N-P2O5-K2O) ការមិនប្រើប្រាស់ជីគីមី (០-០-០) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនលើការទិញជីគីមី ងាយស្រួលនិងមិនចំណាយកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដាក់ជី។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ទាបបំផុត មិនអាចទាញយកសក្តានុពលពិតប្រាកដរបស់ពូជដំណាំបាន។ | ទិន្នផលគ្រាប់ល្ហុងខ្វងទាបបំផុតនៅគ្រប់ប្រភេទដី និងគ្រប់ពូជដែលបានសាកល្បង។ |
| Low Fertilizer Rate (5-5-5 kg/rai N-P2O5-K2O) ការប្រើប្រាស់ជីកម្រិតទាប (៥-៥-៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) |
ចំណាយដើមទុនតិចតួច ប៉ុន្តែអាចជួយជំរុញការលូតលាស់និងបង្កើនទិន្នផលបានមួយកម្រិតធៀបនឹងការមិនដាក់ជី។ | ទិន្នផលកើនឡើងមិនទាន់ដល់កម្រិតអតិបរមាដែលអាចធ្វើបាននៅឡើយ។ | ទិន្នផលកើនឡើងក្នុងកម្រិតមធ្យម តែនៅទាបជាងកម្រិតដែលផ្តល់ផលចំណេញខ្ពស់បំផុត។ |
| Optimal Fertilizer Rate (10-10-10 to 15-15-15 kg/rai N-P2O5-K2O) ការប្រើប្រាស់ជីកម្រិតណែនាំ (១០-១០-១០ ដល់ ១៥-១៥-១៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុត និងឆ្លើយតបយ៉ាងល្អប្រសើរទៅនឹងពូជល្ហុងខ្វងអាយុកាលខ្លី។ | ទាមទារដើមទុនខ្ពស់ក្នុងការទិញជី និងការគណនាបរិមាណជីឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមទំហំដី។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុត និងមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងកត់សម្គាល់ផ្នែកស្ថិតិធៀបនឹងកម្រិតផ្សេងៗ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីការចំណាយជាសាច់ប្រាក់ទេ ប៉ុន្តែអាចវាយតម្លៃបានតាមរយៈតម្រូវការធាតុចូលកសិកម្មចាំបាច់នានា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្ត Khon Kaen (ដីល្បាយខ្សាច់) និង Lopburi (ដីឥដ្ឋក្រហម) នៃប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩០-១៩៩២។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីមានភាពស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែដោយសារវាជាទិន្នន័យចាស់ វាទាមទារការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព និងការផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញជាមួយពូជថ្មីៗនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកំណត់កម្រិតជីសម្រាប់ដំណាំឧស្សាហកម្ម។
ជារួម ការជ្រើសរើសពូជដែលត្រឹមត្រូវរួមផ្សំជាមួយការប្រើប្រាស់ជីក្នុងកម្រិតសមស្រប នឹងជួយកសិករ និងអ្នកវិនិយោគកម្ពុជាទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចជាអតិបរមាពីដំណាំល្ហុងខ្វង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍ប្រភេទ Split plot) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មនៅវាលស្រែ ដែលកត្តាធំមួយ (Main plot: ឧទាហរណ៍ ពូជដំណាំ) ត្រូវបានបែងចែកជាកត្តាតូចៗបន្តបន្ទាប់ (Sub plot: ឧទាហរណ៍ កម្រិតជី) ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រង និងប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលរួមរបស់កត្តាទាំងនោះទៅលើទិន្នផល។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សក្នុងសាលាជាថ្នាក់ធំៗ (កត្តាធំ) រួចបែងចែកសិស្សក្នុងថ្នាក់នោះជាក្រុមតូចៗតាមកម្រិតពិន្ទុ (កត្តាតូច) ដើម្បីងាយស្រួលបង្រៀននិងប្រៀបធៀបលទ្ធផល។ |
| Short duration castorbean (ល្ហុងខ្វងអាយុកាលខ្លី) | ជាពូជល្ហុងខ្វង (Ricinus communis) ដែលត្រូវបានបង្កាត់ ឬជ្រើសរើសឡើងដើម្បីឱ្យមានវដ្តជីវិតខ្លី ពោលគឺវាឆាប់ចេញផ្កានិងផ្តល់ផលលឿនជាងពូជធម្មតា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកសិករអាចដាំដុះបានច្រើនដងក្នុងមួយឆ្នាំ ឬជួយគេចវេសពីការខូចខាតដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួតនៅចុងរដូវ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមមាន់សាច់ដែលឆាប់ធំធាត់អាចលក់បានលឿនត្រឹមរយៈពេលខ្លី ជាជាងការចិញ្ចឹមមាន់ស្រែដែលត្រូវប្រើពេលយូរខែ។ |
| Sandy loam soil (ដីល្បាយខ្សាច់) | ជាប្រភេទដីដែលមានសមាមាត្រភាគល្អិតខ្សាច់ច្រើនជាងដីឥដ្ឋ ដែលធ្វើឱ្យវាមានលក្ខណៈធូរ ជ្រាបទឹកនិងខ្យល់ចេញចូលបានលឿន ប៉ុន្តែវាមិនសូវមានសមត្ថភាពរក្សាទុកទឹកនិងជីជាតិបានយូរនោះទេ ទាមទារឱ្យមានការបែងចែកដាក់ជីជាច្រើនដងដើម្បីការពារការលេចជ្រាបបាត់។ | ដូចជាកន្ត្រងប្រហោងធំ ដែលងាយស្រួលឱ្យទឹកហូរឆ្លងកាត់បានលឿន តែមិនសូវទប់កាកសំណល់ ឬជីជាតិឱ្យនៅសល់បានយូរឡើយ។ |
| Red clay soil (ដីឥដ្ឋក្រហម) | ជាប្រភេទដីចាស់ដែលមានគ្រាប់ដីល្អិតៗតូចៗ និងមានពណ៌ក្រហមដោយសារការកកកុញនៃអុកស៊ីតដែក (Iron oxide)។ ដីនេះមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការរក្សាទឹកនិងសារធាតុចិញ្ចឹម ប៉ុន្តែអាចរឹងខ្លាំងនៅពេលស្ងួត ដែលពិបាកដល់ការចាក់ឫសរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលបឺតស្រូបនិងទប់ទឹកព្រមទាំងសារធាតុចិញ្ចឹមបានយ៉ាងល្អ តែបើតាំងចោលឱ្យរឹងស្ងួត គឺពិបាកនឹងជ្រាបទឹកចូលម្តងទៀតណាស់។ |
| Side dressing (ការដាក់ជីបំប៉នតាមគល់) | គឺជាវិធីសាស្ត្រនៃការដាក់ជីបន្ថែមទៅលើដីនៅក្បែរគល់ ឬតាមចន្លោះជួររុក្ខជាតិដែលកំពុងលូតលាស់ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែមឱ្យបានទាន់ពេលវេលានៅពេលដែលដំណាំកំពុងត្រូវការស្រូបយកជីជាតិខ្លាំងបំផុតសម្រាប់ការបង្កើតផល។ | ដូចជាការបញ្ចុកអាហារបំប៉នបន្ថែមដល់ក្មេងដែលកំពុងលូតលាស់ ក្រៅពីអាហារប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យគេឆាប់ធំធាត់និងមានកម្លាំង។ |
| Statistical interaction (អន្តរកម្មផ្នែកស្ថិតិ) | នៅក្នុងការពិសោធន៍ នេះគឺជាបាតុភូតដែលឥទ្ធិពលនៃកត្តាមួយ (ឧទាហរណ៍ កម្រិតជី) ទៅលើលទ្ធផល (ឧទាហរណ៍ ទិន្នផល) មានការប្រែប្រួល ឬខុសប្លែកគ្នា អាស្រ័យលើកម្រិតនៃកត្តាមួយទៀត (ឧទាហរណ៍ ពូជដំណាំ)។ ក្នុងឯកសារនេះ ការពិសោធន៍មិនបានបង្ហាញពីអន្តរកម្មរវាងពូជ និងកម្រិតជីនោះទេ មានន័យថាគ្រប់ពូជសុទ្ធតែឆ្លើយតបនឹងជីក្នុងទម្រង់ស្រដៀងគ្នា។ | ដូចជាថ្នាំពេទ្យពីរប្រភេទ ដែលនៅពេលញ៉ាំដាច់ដោយឡែកមានប្រសិទ្ធភាពធម្មតា តែបើញ៉ាំរួមគ្នាវាអាចបង្កើតជាប្រតិកម្មជួយឱ្យជាសះស្បើយលឿនជាងមុន ឬក៏អាចធ្វើឱ្យពុល (នោះហៅថាមានអន្តរកម្ម)។ |
| N-P2O5-K2O (រូបមន្តជីគីមី អាសូត-ផូស្វ័រ-ប៉ូតាស្យូម) | ជារូបមន្តស្តង់ដារអន្តរជាតិសម្រាប់បង្ហាញពីបរិមាណភាគរយនៃធាតុសកម្មសំខាន់ៗចំនួន៣ គឺ អាសូត (N), ផូស្វ័រ (គិតជា P2O5) និង ប៉ូតាស្យូម (គិតជា K2O) នៅក្នុងជីគីមី។ ធាតុទាំង៣នេះគឺជារ៉ែម៉ាក្រូដែលរុក្ខជាតិត្រូវការជាចាំបាច់បំផុតដើម្បីលូតលាស់ បង្កើតស្លឹក ចាក់ឫស និងផ្តល់ផល។ | ដូចជារូបមន្តផ្សំគ្រឿងក្នុងមុខម្ហូបមួយ (សាច់ បន្លែ គ្រឿងទេស) ដើម្បីឱ្យម្ហូបនោះមានរសជាតិឆ្ងាញ់និងមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទ្រទ្រង់រាងកាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
