បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃបរាជ័យក្នុងការអនុវត្តសកម្មភាពសមូហភាពពហុភាគីពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងសហករណ៍កសិករដាំតែសរីរាង្គ ក្នុងខេត្តស៊ូម៉ាត្រាខាងលិច ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលបណ្តាលមកពីការបែងចែកផលប្រយោជន៍មិនស្របគ្នានឹងការរំពឹងទុក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យដោយពឹងផ្អែកលើទស្សនវិជ្ជាក្រោយវិជ្ជមាននិយម (Post-positivism) ដើម្បីវិភាគមូលហេតុនៃការបរាជ័យ និងស្នើឡើងនូវទម្រង់ប្រព័ន្ធផ្តល់រង្វាន់ថ្មី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Multi-Stakeholder Collaboration (Without Aligned Rewards) កិច្ចសហការពហុភាគីបែបប្រពៃណី (គ្មានការតម្រឹមអត្ថប្រយោជន៍ច្បាស់លាស់) |
ងាយស្រួលក្នុងការចាប់ផ្តើមគម្រោងដោយមានការចូលរួមពីភាគីច្រើនទិសដៅ និងការគាំទ្រមូលនិធិពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាជំហានដំបូង។ | អត្រាបោះបង់ចោលខ្ពស់ ការខាតបង់ហិរញ្ញវត្ថុធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់វិស័យឯកជន និងការខ្វែងគំនិតគ្នាយ៉ាងខ្លាំងរវាងកសិករ និងក្រុមហ៊ុនដោយសារការរំពឹងទុកមិនត្រូវបានបំពេញ។ | សមាជិកសហករណ៍បានធ្លាក់ចុះពី ៩៩ នាក់ មកត្រឹម ៣៣ នាក់ ហើយក្រុមហ៊ុនឯកជនបានខាតបង់ប្រាក់វិនិយោគប្រមាណ ៨៤,៣ ប៊ីលានរូពៀ។ |
| Expectancy Theory-based Reward System ប្រព័ន្ធផ្តល់រង្វាន់ផ្អែកលើទ្រឹស្តីរំពឹងទុក (Expectancy Theory) |
ធានាបាននូវនិរន្តរភាពដោយភ្ជាប់តួនាទីរបស់ភាគីនីមួយៗទៅនឹងរង្វាន់ដែលពួកគេរំពឹងទុក (ទាំងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងមិនមែនហិរញ្ញវត្ថុ) ដើម្បីបង្កើតការលើកទឹកចិត្តរយៈពេលវែង។ | ទាមទារការសម្របសម្រួលកម្រិតខ្ពស់ តម្លាភាពក្នុងការគ្រប់គ្រង និងយន្តការដោះស្រាយជម្លោះដ៏ស្មុគស្មាញដែលចាំបាច់ត្រូវមានការអន្តរាគមន៍ពីរដ្ឋាភិបាល។ | បង្កើតបានជាគំរូទ្រឹស្តី (Framework) ដែលបែងចែកយ៉ាងច្បាស់នូវតួនាទី និងការរំពឹងទុកសម្រាប់សហករណ៍ ក្រុមហ៊ុនឯកជន និងរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីធានាជោគជ័យនៃសកម្មភាពសមូហភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះមិនទាមទារផ្នែករឹង (Hardware) ស្មុគស្មាញទេ ប៉ុន្តែទាមទារការវិនិយោគពេលវេលា និងធនធានមនុស្សខ្ពស់ក្នុងការសម្របសម្រួល កសាងទំនុកចិត្ត និងការរៀបចំគោលនយោបាយគាំទ្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ដាំតែសរីរាង្គក្នុងខេត្ត West Sumatra ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយផ្តោតលើបរិបទនិងទស្សនវិជ្ជាវប្បធម៌ក្នុងស្រុក 'Tungku Tigo Sajarangan'។ ទិន្នន័យផ្អែកលើអ្នកផ្តល់ព័ត៌មានគន្លឹះតែ ១២ នាក់ និងកសិករ ៤៨ នាក់ ដែលធ្វើឱ្យមានកម្រិតក្នុងការធ្វើសាមញ្ញកម្មទិន្នន័យ (Generalization) ទៅកាន់តំបន់ផ្សេង។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីបរិបទវប្បធម៌ និងច្បាប់សហគ្រាសសហគមន៍ក្នុងស្រុកគឺជារឿងចាំបាច់បំផុតមុននឹងយកគំរូនេះមកអនុវត្តទាំងស្រុង។
គំរូប្រព័ន្ធផ្តល់រង្វាន់ដោយផ្អែកលើការរំពឹងទុកនេះ មានសារៈសំខាន់និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការជំរុញការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការបង្កើតប្រព័ន្ធផ្តល់រង្វាន់ និងអត្ថប្រយោជន៍ដែលឆ្លើយតបយ៉ាងជាក់លាក់ទៅនឹងការរំពឹងទុករបស់គ្រប់តួអង្គពាក់ព័ន្ធ គឺជាគន្លឹះយុទ្ធសាស្ត្រឆ្ពោះទៅរកភាពជោគជ័យនៃសហករណ៍ និងការទាក់ទាញវិស័យឯកជននៅកម្ពុជាប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Collective Action (សកម្មភាពសមូហភាព) | សកម្មភាពដែលមនុស្សមួយក្រុមធ្វើការរួមគ្នាដោយស្ម័គ្រចិត្តដើម្បីសម្រេចបាននូវគោលដៅរួម ឬផលប្រយោជន៍រួម ដែលជាទូទៅត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈសហករណ៍ ឬសមាគម។ | ដូចជាអ្នកភូមិរួមគ្នាសាងសង់ទំនប់ទឹកមួយដែលផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់ស្រែរបស់គ្រប់គ្នា។ |
| Rational Choice Theory (ទ្រឹស្តីជម្រើសសមហេតុផល) | ទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមវិទ្យាដែលសន្មតថាបុគ្គលម្នាក់ៗតែងតែធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយថ្លឹងថ្លែងពីផលចំណេញ និងការខាតបង់ ដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តទិញទំនិញនៅផ្សារដោយជ្រើសរើសតូបណាដែលលក់ថោកជាងគេ និងមានគុណភាពល្អជាងគេ។ |
| Free-rider Problem (បញ្ហាអ្នកជិះសេះដោយឥតគិតថ្លៃ / បញ្ហាចាំយកចំណេញពីអ្នកដទៃ) | ស្ថានភាពដែលបុគ្គលមួយចំនួនទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីសកម្មភាពសមូហភាព ឬធនធានសាធារណៈ ដោយមិនបានចូលរួមចំណែក ឬបង់ខាតកម្លាំង និងធនធានផ្ទាល់ខ្លួនទាល់តែសោះ។ | ដូចជាសិស្សម្នាក់ក្នុងក្រុមការងារសាលាដែលមិនធ្វើអ្វីសោះ ប៉ុន្តែទទួលបានពិន្ទុល្អស្មើនឹងមិត្តភក្តិដែលខំប្រឹងធ្វើការ។ |
| Expectancy Theory (ទ្រឹស្តីរំពឹងទុក) | ទ្រឹស្តីចិត្តសាស្ត្ររបស់លោក Victor Vroom ដែលពន្យល់ថាមនុស្សម្នាក់មានការលើកទឹកចិត្តក្នុងការធ្វើអ្វីមួយ ដោយផ្អែកលើការរំពឹងទុករបស់គេថាសកម្មភាពនោះនឹងនាំទៅរកលទ្ធផល និងរង្វាន់ដែលគេចង់បាន។ | ដូចជាបុគ្គលិកខំប្រឹងធ្វើការថែមម៉ោងព្រោះជឿជាក់ថាមេនឹងដំឡើងប្រាក់ខែឱ្យនៅចុងខែ។ |
| Tragedy of the Commons (សោកនាដកម្មនៃធនធានរួម) | គំរូទ្រឹស្តីដែលពិពណ៌នាអំពីស្ថានភាពដែលបុគ្គលម្នាក់ៗទាញយកផលប្រយោជន៍ពីធនធានរួមតែរៀងៗខ្លួនរហូតដល់ធនធាននោះខូចខាត ឬអស់រលីង ដែលនាំឱ្យខាតបង់ដល់មនុស្សគ្រប់គ្នានៅទីបំផុត។ | ដូចជាអ្នកភូមិគ្រប់គ្នានាំគ្នាទៅនេសាទត្រីនៅបឹងតែមួយដោយមិនខ្វល់ពីរដូវត្រីពង រហូតដល់ត្រីផុតពូជ ហើយទីបំផុតគ្មាននរណាម្នាក់មានត្រីហូបទៀតទេ។ |
| Multi-Stakeholder Collaboration (កិច្ចសហការពហុភាគីពាក់ព័ន្ធ) | ការចូលរួមសហការគ្នារវាងភាគីជាច្រើនដែលមានតួនាទី និងផលប្រយោជន៍ខុសៗគ្នា (ដូចជារដ្ឋាភិបាល ក្រុមហ៊ុនឯកជន អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងសហគមន៍) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញណាមួយពីជ្រុងច្រើនទិសដៅ។ | ដូចជាការសហការគ្នារវាងនាយកសាលា គ្រូបង្រៀន សិស្ស និងមាតាបិតា ដើម្បីរៀបចំកម្មវិធីកីឡាសាលាមួយឱ្យបានជោគជ័យ។ |
| Prisoner's Dilemma (បញ្ហាទាល់ច្រករបស់អ្នកទោស) | គំរូទ្រឹស្តីហ្គេម (Game Theory) មួយដែលបង្ហាញថាបុគ្គលពីរនាក់អាចនឹងមិនសហការគ្នា ទោះបីជាការសហការនោះផ្តល់ផលប្រយោជន៍ល្អបំផុតសម្រាប់ពួកគេទាំងពីរក៏ដោយ ដោយសារតែការភ័យខ្លាចការក្បត់ពីភាគីម្ខាងទៀត។ | ដូចជាការសង្ស័យគ្នារវាងមិត្តភក្តិពីរនាក់ដែលធ្វើខុស ហើយត្រូវគ្រូវាយតម្លៃបំបែកគ្នាសួរចម្លើយ ដោយម្នាក់ៗខ្លាចម្ខាងទៀតទម្លាក់កំហុសមកលើខ្លួន ទើបប្រញាប់ទម្លាក់កំហុសឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
