បញ្ហា (The Problem)៖ កសិកម្មបែបទំនើបដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់បានពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីពុលច្រើនពេក ដែលបណ្តាលឱ្យមានការបំពុលបរិស្ថាន ការស៊ាំរបស់សត្វល្អិត និងកង្វះតុល្យភាពអេកូឡូស៊ី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលទ្រឹស្តីកសិកម្មអេកូឡូស៊ី ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រូវ-អាសូឡា-ត្រី ជាគំរូជាក់ស្តែងសម្រាប់អនុវត្ត និងធ្វើការវាយតម្លៃទិន្នផលនៅក្នុងវាលស្រែរបស់កសិករក្នុងខេត្ត Ubon Ratchathani ប្រទេសថៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| High-input Conventional Agriculture កសិកម្មប្រពៃណីប្រើប្រាស់ធាតុចូល និងបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ (ប្រើជីគីមី) |
ងាយស្រួលអនុវត្តតាមទម្លាប់ និងអាចផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់តាមរយៈការប្រើប្រាស់ជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។ | បង្កការបំពុលបរិស្ថាន បំផ្លាញតុល្យភាពអេកូឡូស៊ី បង្កើតភាពស៊ាំរបស់សត្វល្អិត ធ្វើឱ្យដីហាប់ណែន និងបង្កបញ្ហាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | មិនមាននិរន្តរភាពសម្រាប់បរិស្ថាន ទោះបីជាផ្តល់ទិន្នផលស្រូវក៏ដោយ (របាយការណ៍បង្ហាញពីទិន្នផលស្រូវ ១៦០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជីកម្រិត 6-6-4)។ |
| Rice - Azolla - Fish Ecological System ប្រព័ន្ធកសិកម្មអេកូឡូស៊ី ស្រូវ-អាសូឡា-ត្រី |
ជាប្រព័ន្ធទ្រទ្រង់ខ្លួនឯង (Self-sustaining) ជួយកែច្នៃសារធាតុចិញ្ចឹមឡើងវិញ កាត់បន្ថយសត្វល្អិតតាមរយៈការស៊ីរបស់ត្រី និងផ្តល់ជីធម្មជាតិពីអាសូឡានិងលាមកត្រី។ | ទាមទារការរៀបចំតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងអាចជួបប្រទះបញ្ហាសត្វល្អិតបំផ្លាញអាសូឡា។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់បំផុតដល់ ៣១៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (ដោយប្រើជី 0-6-4 ដែលមិនមានអាសូត) និងទទួលបានទិន្នផលត្រី ៨៤,៣ ក្រាម/ក្បាល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះទាមទារនូវធាតុចូលខាងក្រៅទាប (Low input) និងចំណាយតិចលើការទិញជីគីមី ប៉ុន្តែត្រូវការចំណេះដឹងផ្នែកកសិ-អេកូឡូស៊ី និងការគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រចម្រុះ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៩៨៨ នៅវាលស្រែរបស់កសិករក្នុងខេត្ត Ubon Ratchathani (ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ)។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានអាយុកាលចាស់ ប៉ុន្តែដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់ទំនាបកណ្តាល និងភាគពាយព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា វាពិតជាមានភាពពាក់ព័ន្ធនិងអាចយកមកធ្វើជាមូលដ្ឋានគ្រឹះបានយ៉ាងល្អ។
ប្រព័ន្ធកសិ-អេកូឡូស៊ី ស្រូវ-អាសូឡា-ត្រី នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការអនុវត្តនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការជំរុញឱ្យអនុវត្តប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះនេះ មិនត្រឹមតែជួយបង្កើនប្រាក់ចំណូលនិងអាហារូបត្ថម្ភដល់កសិករកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយស្តារគុណភាពដី និងរក្សាតុល្យភាពបរិស្ថានក្នុងរយៈពេលវែងផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ecological agriculture (កសិកម្មអេកូឡូស៊ី) | ការអនុវត្តកសិកម្មដែលយកលំនាំតាមប្រព័ន្ធធម្មជាតិ ដោយពឹងផ្អែកលើអន្តរកម្មជីវសាស្ត្ររវាងរុក្ខជាតិ សត្វ និងអតិសុខុមប្រាណ ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពបរិស្ថាន និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមី។ | ដូចជាការធ្វើកសិកម្មដែលបណ្តោយឱ្យធម្មជាតិធ្វើការងារជំនួសយើង ឧទាហរណ៍ ប្រើត្រីស៊ីសត្វល្អិតជំនួសការបាញ់ថ្នាំពុល។ |
| Agroecosystem (ប្រព័ន្ធកសិ-អេកូឡូស៊ី) | ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលត្រូវបានរៀបចំនិងគ្រប់គ្រងដោយមនុស្សសម្រាប់គោលបំណងកសិកម្ម ដែលរួមបញ្ចូលទាំងទំនាក់ទំនងរវាងដំណាំ សត្វ ដី ទឹក និងអាកាសធាតុនៅក្នុងកសិដ្ឋាន។ | ដូចជាការបង្កើតសហគមន៍ធម្មជាតិតូចមួយនៅក្នុងស្រែរបស់អ្នក ដែលដំណាំ សត្វ និងដី ចេះជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ |
| Nutrient cycling (វដ្តសារធាតុចិញ្ចឹម) | ដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូរ និងការប្រើប្រាស់សារធាតុចិញ្ចឹមឡើងវិញនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដូចជាពេល Azolla ងាប់ក្លាយជាជីដល់ស្រូវ ហើយស្រូវនិង Azolla ក្លាយជាចំណីត្រី រួចលាមកត្រីត្រឡប់ជាជីក្នុងដីវិញ។ | ដូចជាការកែច្នៃសំរាម (Recycle) នៅក្នុងធម្មជាតិ ដែលសំណល់របស់វត្ថុមួយក្លាយជាចំណីឬប្រយោជន៍សម្រាប់វត្ថុមួយទៀតជារង្វង់។ |
| Eutrophication (កំណើនសារធាតុចិញ្ចឹមលើសលប់ក្នុងទឹក) | បាតុភូតដែលកើតឡើងនៅពេលដីស្រែមានផ្ទុកជីគីមីច្រើនហួសហេតុ (ជាពិសេសអាសូត និងផូស្វ័រ) ហូរចូលទៅក្នុងប្រភពទឹក ដែលបណ្តាលឱ្យសារាយដុះច្រើនពេក និងធ្វើឱ្យថយចុះអុកស៊ីហ្សែនក្នុងទឹក ប៉ះពាល់ដល់សត្វក្នុងទឹក។ | ដូចជាការឱ្យអាហារត្រីច្រើនពេកនៅក្នុងទូកញ្ចក់ រហូតធ្វើឱ្យទឹកប្រែជាពណ៌បៃតងខាប់ និងធ្វើឱ្យត្រីថប់ដង្ហើមងាប់។ |
| Secondary pest outbreaks (ការផ្ទុះឡើងនៃសត្វល្អិតបន្ទាប់បន្សំ) | បញ្ហាដែលកើតឡើងនៅពេលប្រើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដើម្បីកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃគោលដៅ តែវាបានសម្លាប់សត្វល្អិតដែលមានប្រយោជន៍ផងដែរ ដែលផ្តល់ឱកាសឱ្យសត្វល្អិតចង្រៃប្រភេទថ្មីមួយទៀតកើនឡើងយ៉ាងគំហុក។ | ដូចជាការចាក់សោរចាប់ចោរម្នាក់ តែចៃដន្យបានសម្លាប់ប៉ូលិសអស់ ដែលធ្វើឱ្យចោរផ្សេងទៀតអាចមកធ្វើសកម្មភាពបានយ៉ាងសេរី។ |
| Salinization (កំណើនជាតិប្រៃក្នុងដី) | ការប្រមូលផ្តុំនៃសារធាតុអំបិលរលាយនៅក្នុងដីក្នុងកម្រិតមួយដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ការលូតលាស់របស់ដំណាំ ដែលជារឿយៗបណ្តាលមកពីការគ្រប់គ្រងទឹកនិងប្រព័ន្ធស្រោចស្រពមិនបានល្អ។ | ដូចជាការដែលទឹកហួតអស់ពីកែវទឹកអំបិល បន្សល់ទុកតែម្សៅអំបិលកកនៅលើបាតកែវ ដែលធ្វើឱ្យដីលែងអាចដាំដំណាំបាន។ |
| Biomass (ជីវម៉ាស) | ទម្ងន់ ឬបរិមាណសរុបនៃភាវរស់ (ដូចជារុក្ខជាតិ Azolla ឬសត្វ) នៅក្នុងតំបន់ ឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយក្នុងពេលវេលាជាក់លាក់មួយ។ ក្នុងបរិបទនេះ ជីវម៉ាស Azolla ដើរតួជាប្រភពចំណី និងជីរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់រួមរបស់រុក្ខជាតិ ឬសត្វទាំងអស់នៅក្នុងស្រែ ដើម្បីដឹងថាវាមានបរិមាណសរុបប៉ុន្មានសម្រាប់ធ្វើជាជី ឬចំណី។ |
| Omnivorous (សត្វស៊ីសាច់និងរុក្ខជាតិជាអាហារ) | ប្រភេទសត្វ (ដូចជាត្រីខ្លះ) ដែលមានរបបអាហារចម្រុះ ដោយអាចស៊ីទាំងរុក្ខជាតិ (ដូចជា Azolla) និងសត្វដទៃទៀត (ដូចជាសត្វល្អិតក្នុងទឹក) ដែលជួយដល់តុល្យភាពប្រព័ន្ធចំណីអាហារ។ | ដូចជាមនុស្សយើងដែលញ៉ាំទាំងសាច់ និងបន្លែ ដើម្បីទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
