Original Title: Selection for Drought Tolerance in Rice (Oryza sativa L.) Using Polyethylene Glycol
Source: doi.org/10.14456/thaidoa-agres.1995.12
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការជ្រើសរើសពូជស្រូវ (Oryza sativa L.) ដែលធន់នឹងភាពរាំងស្ងួតដោយប្រើសារធាតុគីមី Polyethylene Glycol

ចំណងជើងដើម៖ Selection for Drought Tolerance in Rice (Oryza sativa L.) Using Polyethylene Glycol

អ្នកនិពន្ធ៖ Prapa Sripichit (Dept. of Agronomy, Faculty of Agriculture, Kasetsart University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1995 Thai Agricultural Research Journal

វិស័យសិក្សា៖ Agricultural Science

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នផលស្រូវធ្លាក់ចុះដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត តាមរយៈការស្វែងរកវិធីសាស្រ្តជ្រើសរើសពូជស្រូវដែលធន់នឹងភាពរាំងស្ងួតយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាក្នុងកែវ (In vitro selection) ដើម្បីសាកល្បងភាពធន់របស់កោសិកាស្រូវទៅនឹងកង្វះជាតិទឹកដែលបង្កើតដោយសារធាតុគីមី។

ការបណ្តុះកោសិកាស្រូវ (Callus culture) លើមជ្ឈដ្ឋាន MS ដែលមានផ្ទុកសារធាតុ Polyethylene Glycol (PEG) កម្រិត 0%, 10%, 20%, 30% និង 40%។
ការវាយតម្លៃអត្រារស់រានមានជីវិត (Survival rate evaluation) និងការបណ្តុះជាលិកាឱ្យលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិថ្មី (Plant regeneration)។

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

កោសិកាដែលបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានមាន PEG 10% មានអត្រារស់រានខ្ពស់ជាងគេគឺ 70.1% បើធៀបនឹងកោសិកាគ្មាន PEG ដែលមានត្រឹម 67.9% ចំណែកឯនៅកម្រិត 40% កោសិកាបានងាប់ទាំងស្រុង។
កម្រិតកំហាប់ PEG ដែលធ្វើឱ្យអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់កោសិកាធ្លាក់ចុះពាក់កណ្តាល (LD50) គឺស្ថិតនៅត្រង់កម្រិត 29.5%។
កោសិកាដែលរស់រានពីកម្រិត PEG 10% អាចបណ្តុះចេញជាកូនស្រូវ R1 បានចំនួន 2 ដើម (អត្រា 1.3%) សម្រាប់យកទៅដាំក្នុងផ្ទះកញ្ចក់និងបន្តការធ្វើតេស្តពូជ R2។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Control Medium (0% PEG) ការបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋានធម្មតាដោយគ្មានសារធាតុ PEG	មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបណ្តុះកោសិកាឱ្យលូតលាស់ជាកូនស្រូវថ្មី (Plant regeneration) ក្នុងអត្រា 5.7%។	មិនអាចប្រើដើម្បីចម្រាញ់រកកោសិកាឬពូជស្រូវដែលធន់នឹងភាពរាំងស្ងួតបាននោះទេ។	អត្រារស់រានរបស់កោសិកាគឺ 67.9% ហើយអាចបណ្តុះបានកូនស្រូវចំនួន 49 ដើម។
10% PEG Selection Medium ការបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋានដែលមានកំហាប់ PEG 10%	ផ្តល់អត្រារស់រានមានជីវិតរបស់កោសិកាខ្ពស់បំផុត និងជួយចម្រាញ់រកកោសិកាដែលធន់នឹងការខ្វះជាតិទឹកបានជោគជ័យ។	អត្រានៃការលូតលាស់ពីកោសិកាទៅជាកូនស្រូវមានកម្រិតទាបខ្លាំង (ត្រឹមតែ 1.3%)។	អត្រារស់រានរបស់កោសិកាគឺ 70.1% ប៉ុន្តែបណ្តុះបានកូនស្រូវធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត (R1) ត្រឹមតែ 2 ដើមប៉ុណ្ណោះ។
High PEG Concentration Medium (20% - 40%) ការបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋានដែលមានកំហាប់ PEG ខ្ពស់ (20% ទៅ 40%)	បង្កើតលក្ខខណ្ឌខ្វះជាតិទឹក ឬភាពរាំងស្ងួតកម្រិតធ្ងន់ (Water stress) ដើម្បីសាកល្បងភាពធន់។	កោសិកាងាប់ច្រើនដោយកម្រិតពុល និងភាពស្ងួតខ្លាំងពេក (ងាប់ 100% នៅកម្រិត 40%) ហើយមិនអាចបណ្តុះចេញជាកូនស្រូវបានទាល់តែសោះ។	កម្រិតដែលធ្វើឱ្យកោសិកាងាប់ពាក់កណ្តាល (LD50) គឺត្រង់ 29.5% PEG ចំណែកឯអត្រាបណ្តុះជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីគឺ 0% សម្រាប់កំហាប់លើសពី 10%។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិស្តង់ដារ និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនដែលអាចរកជាវបាន។

Chemicals: សារធាតុគីមីសំខាន់ៗដូចជា Polyethylene Glycol 6000 (PEG), មជ្ឈដ្ឋាន MS (Murashige and Skoog), ថ្នាំអរម៉ូនលូតលាស់ (2,4-D, IAA, BA), សារធាតុសម្លាប់មេរោគអタាណុល និង Chlorox។
Equipment: កែវបណ្តុះជាលិកា, ក្រដាសចម្រោះ (Filter paper), ចាន Petri dish និងបន្ទប់ពិសោធន៍ដែលអាចគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព (25±2°C) និងពន្លឺបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។
Facilities: ផ្ទះកញ្ចក់ (Greenhouse) សម្រាប់បន្ស៊ាំកូនស្រូវ R1 ឱ្យធំធាត់ និងវាលស្រែសាកល្បងសម្រាប់តេស្តពូជ R2។
Expertise: ទាមទារអ្នកជំនាញកសិកម្ម ឬអ្នកបច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រដែលមានបទពិសោធន៍ក្នុងការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ (Plant tissue culture)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (សាកលវិទ្យាល័យកសេតសាត) ដោយផ្តោតលើពូជស្រូវផ្កាម្លិះ Khao Dawk Mali 105 ក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែលទ្ធផលនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍អាចខុសពីលក្ខខណ្ឌជាក់ស្តែងនៅក្នុងវាលស្រែដែលទទួលរងកត្តាស្មុគស្មាញជាច្រើនទៀត (ដូចជាប្រភេទដី ជំងឺ និងសីតុណ្ហភាព)។ ដូច្នេះវាមានសារៈសំខាន់ណាស់ដែលកម្ពុជាត្រូវយកវិធីសាស្ត្រនេះមកធ្វើតេស្តសាកល្បងដោយផ្ទាល់លើពូជស្រូវក្នុងស្រុករបស់យើង។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាដោយប្រើប្រាស់ PEG នេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។

វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា (CARDI): អ្នកស្រាវជ្រាវនៅ CARDI អាចប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសនេះដើម្បីពន្លឿនការស្វែងរក និងបង្កាត់ពូជស្រូវថ្មីៗ (ដូចជាពូជផ្ការំដួល ឫសែនក្រអូប) ឱ្យមានភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត។
ខេត្តដែលងាយរងគ្រោះរាំងស្ងួត (ឧទាហរណ៍៖ បាត់ដំបង កំពង់ស្ពឺ និងព្រៃវែង): គ្រាប់ពូជជំនាន់ទី២ (R2) ដែលទទួលបានពីជោគជ័យនៃការជ្រើសរើសនេះ អាចយកទៅដាំសាកល្បងនៅតាមតំបន់ដែលខ្វះខាតទឹក ដើម្បីជួយដល់ប្រជាកសិករ និងធានាសន្តិសុខស្បៀងនៅរដូវប្រាំង។
គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សា (RUA, NUBB): អាចដាក់បញ្ចូលការពិសោធន៍ In vitro selection នេះទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សាបរិញ្ញាបត្រ ឬបរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ ដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលនិស្សិតផ្នែកក្សេត្រសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាជីវៈ។

ការអនុវត្តបច្ចេកទេសជ្រើសរើសពូជតាមរយៈមន្ទីរពិសោធន៍នេះ នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយពេលវេលានិងធនធានក្នុងការបង្កាត់ពូជស្រូវបើធៀបនឹងវិធីប្រពៃណី ព្រមទាំងជួយកសិករត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានកាន់តែប្រសើរ។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

រៀបចំមន្ទីរពិសោធន៍ និងសម្ភារៈ (Setup Lab & Resources): រៀបចំបន្ទប់បណ្តុះជាលិកាដែលមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព (25°C) និងពន្លឺ និងជាវសារធាតុគីមីចាំបាច់រួមមាន MS medium, PEG 6000 និងអរម៉ូនលូតលាស់ (2,4-D, IAA, BA) ព្រមទាំងឧបករណ៍សម្លាប់មេរោគ។
ការបង្កើតកោសិកាស្រូវ (Callus Induction): យកគ្រាប់ស្រូវពូជគោលដៅរបស់កម្ពុជា (ឧទាហរណ៍៖ ផ្ការំដួល) ទៅសម្លាប់មេរោគ រួចបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋាន MS ដែលមានបន្ថែមអរម៉ូន 2,4-D (2 mg/L) រយៈពេល 4 សប្តាហ៍ ដើម្បីជំរុញឱ្យបង្កើតជាដុំកោសិកាដែលហៅថា Callus។
ការជ្រើសរើសភាពធន់ដោយប្រើ PEG (In vitro Selection): ប្តូរកោសិកា (Callus) ទៅដាក់លើក្រដាសចម្រោះ (Filter paper bridge) ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានរាវ liquid MS ដែលមានកំហាប់ PEG 10% ដើម្បីចម្រាញ់រកតែដុំកោសិកាណាដែលអាចរស់រានបានពីការខ្វះជាតិទឹកក្នុងរយៈពេលកំណត់។
ការបណ្តុះជាកូនរុក្ខជាតិ (Plant Regeneration): យកកោសិកាដែលរស់រានពីដំណាក់កាលទី៣ ទៅបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋាន MS ថ្មីដោយគ្មាន PEG ប៉ុន្តែបន្ថែមអរម៉ូន IAA (1 mg/L) និង BA (4 mg/L) ដើម្បីជំរុញការលូតលាស់ពន្លកនិងឫសរយៈពេលប្រមាណ 4 សប្តាហ៍។
ការបន្ស៊ាំ និងការសាកល្បងក្នុងស្រែ (Acclimatization & Field Test): ផ្ទេរកូនស្រូវដែលដុះឫសរឹងមាំទៅដាំក្នុងផ្ទះកញ្ចក់រហូតដល់ប្រមូលផលបានគ្រាប់ជំនាន់ទី១ (R1) រួចយកគ្រាប់នោះ (R2) ទៅតេស្តភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតនៅតាមវាលស្រែជាក់ស្តែងនៅក្នុងខេត្តគោលដៅ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
In vitro selection (ការជ្រើសរើសក្នុងទីពិសោធន៍)	វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិដែលមានលក្ខណៈដែលចង់បាន (ដូចជាធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត) ដោយបណ្តុះវានៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតក្នុងកែវ ជំនួសឱ្យការយកទៅដាំនិងធ្វើតេស្តផ្ទាល់នៅក្នុងដី។	ដូចជាការធ្វើតេស្តសមត្ថភាពកីឡាករនៅក្នុងបន្ទប់ហ្វឹកហាត់ដែលយើងអាចគ្រប់គ្រងបរិយាកាសបាន មុននឹងបញ្ជូនពួកគេទៅប្រកួតផ្ទាល់នៅលើទីលាន។
Polyethylene glycol / PEG (សារធាតុ ប៉ូលីអេទីឡែន គ្លីកូល)	សារធាតុគីមីមួយប្រភេទដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះដើម្បីទាញយកទឹកចេញពីកោសិការុក្ខជាតិ បង្កើតជាលក្ខខណ្ឌខ្វះជាតិទឹក ឬភាពរាំងស្ងួតសិប្បនិម្មិតសម្រាប់ការពិសោធន៍កម្រិតកោសិកា។	ដូចជាការដាក់អំបិលលើចំណិតត្រសក់ ដែលធ្វើឱ្យទឹកជ្រាបចេញពីត្រសក់មកក្រៅ ធ្វើឱ្យត្រសក់រួញស្វិតដោយសារខ្វះទឹក។
Callus (កាលុស ឬ ដុំកោសិកា)	ដុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានរូបរាងច្បាស់លាស់ (មិនទាន់ក្លាយជាស្លឹក ដើម ឬឫស) ដែលកើតចេញពីការបែងចែកកោសិកាយ៉ាងលឿននៅពេលបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានអរម៉ូន។	ដូចជាដីឥដ្ឋមួយដុំដែលមិនទាន់បានសូនជារូបរាងអ្វីមួយនៅឡើយ ប៉ុន្តែវាមានសក្តានុពលអាចយកទៅកែច្នៃជារូបចម្លាក់ផ្សេងៗបាន (ដើម ស្លឹក ឫស)។
Plant regeneration (ការបណ្តុះឡើងវិញជារុក្ខជាតិ)	ដំណើរការដែលកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិ (ដូចជា Callus) លូតលាស់និងអភិវឌ្ឍទៅជារុក្ខជាតិមួយដើមពេញលេញ ដែលមានឫស ដើម និងស្លឹកត្រឹមត្រូវតាមទម្រង់ដើមរបស់វា។	ដូចជាការកាត់មែករុក្ខជាតិមួយតូចយកទៅត្រាំក្នុងទឹក រហូតទាល់តែវាដុះឫស និងស្លឹកក្លាយជាដើមរុក្ខជាតិថ្មីមួយទៀត។
Osmotic potential (សក្តានុពលអូស្មូស)	កម្លាំងដែលទាក់ទាញទឹកឱ្យធ្វើចលនាឆ្លងកាត់ភ្នាសកោសិកា។ ក្នុងបរិបទនេះ PEG បញ្ចុះសក្តានុពលអូស្មូសនៅក្រៅកោសិកា ធ្វើឱ្យទឹកហូរចេញពីកោសិកា ទើបបណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិជួបប្រទះបញ្ហាខ្វះទឹក (Osmotic stress)។	ដូចជាកម្លាំងស្រូបរបស់អេប៉ុងស្ងួត ដែលខំប្រឹងទាញយកទឹកពីកន្លែងដែលសើមជាងចូលមកក្នុងខ្លួនវា។
LD50 / Median lethal dose (កម្រិតដែលធ្វើឱ្យងាប់ ៥០%)	កម្រិតកំហាប់នៃសារធាតុអ្វីមួយ (ដូចជា PEG) ដែលបណ្តាលឱ្យកោសិកា ឬសារពាង្គកាយដែលកំពុងធ្វើតេស្តងាប់អស់ពាក់កណ្តាល (៥០%) នៃចំនួនសរុប។	ដូចជាការស្វែងរកមើលថាតើត្រូវប្រើកម្ដៅប៉ុន្មានដឺក្រេ ទើបធ្វើឱ្យគ្រាប់ពូជដែលយកទៅហាលនោះងាប់លែងដុះពន្លកអស់ពាក់កណ្តាល។
Totipotency (សក្តានុពលពេញលេញនៃកោសិកា)	សមត្ថភាពធម្មជាតិរបស់កោសិការុក្ខជាតិតែមួយ ដែលអាចបែងចែកនិងលូតលាស់ទៅជារុក្ខជាតិមួយដើមពេញលេញបាន ដោយសារវាផ្ទុកព័ត៌មានសេនេទិចទាំងអស់របស់រុក្ខជាតិនោះ។	ដូចជាការដែលអាចយកកោសិកាស្បែកមួយរបស់មនុស្ស ទៅក្លូនបង្កើតជាមនុស្សម្នាក់ទៀតបានពេញលេញ។
MS medium / Murashige and Skoog medium (មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ MS)	រូបមន្តអាហាររូបត្ថម្ភស្តង់ដារដែលគេប្រើជាទូទៅក្នុងការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិក្នុងកែវ ដែលមានផ្ទុកសារធាតុរ៉ែ វីតាមីន និងប្រភពថាមពលចាំបាច់សម្រាប់ការលូតលាស់។	ដូចជាម្សៅទឹកដោះគោទារក ដែលមានផ្ទុកនូវវីតាមីន និងរ៉ែគ្រប់មុខដែលទារកត្រូវការជាចាំបាច់សម្រាប់ការលូតលាស់រាងកាយ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖