បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នផលស្រូវ និងការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃ ដោយធ្វើការវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃគំរូ (រាងការ៉េ និងត្រីកោណ) និងគម្លាតនៃការស្ទូងស្រូវផ្សេងៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍តាមវាលត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់ការរចនាបែប Randomized Complete Block Design (RCBD) ដែលមាន ៤ ជាន់ (Replications) និង ៦ វិធីសាស្ត្រព្យាបាល (Treatments)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Wide Spacing (33.3 x 33.3 cm) ការស្ទូងគម្លាតធំទូលាយ (៣៣.៣ x ៣៣.៣ ស.ម) |
សន្សំសំចៃចំនួនកូនស្រូវ និងមានភាពងាយស្រួលក្នុងការដើរចូលថែទាំ ឬដកស្មៅក្នុងស្រែ។ | ទិន្នផលស្រូវទទួលបានទាប ហើយផ្តល់ឱកាសឱ្យស្មៅចង្រៃដុះលូតលាស់បានច្រើន និងលឿន។ | ទិន្នផលចន្លោះ ៥១៦-៥៣៩ គ.ក/រ៉ៃ និងទម្ងន់ស្ងួតស្មៅប្រមាណ ៣៧-៣៩ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ (នៅអាយុ ៦០ ថ្ងៃ)។ |
| Medium Spacing (25.0 x 25.0 cm) ការស្ទូងគម្លាតមធ្យម (២៥.០ x ២៥.០ ស.ម) |
ផ្តល់នូវតុល្យភាពបង្គួររវាងចំណាយលើកម្លាំងពលកម្ម និងកម្រិតទិន្នផលដែលទទួលបាន។ | ការទប់ស្កាត់ និងគាបសង្កត់ស្មៅចង្រៃនៅមិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ដូចការស្ទូងញឹកនោះទេ។ | ទិន្នផលចន្លោះ ៦១០-៦១៥ គ.ក/រ៉ៃ និងទម្ងន់ស្ងួតស្មៅប្រមាណ ៣០-៣១ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ (នៅអាយុ ៦០ ថ្ងៃ)។ |
| Close Spacing (12.5 x 12.5 cm) ការស្ទូងគម្លាតញឹក (១២.៥ x ១២.៥ ស.ម) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវខ្ពស់បំផុត និងមានសមត្ថភាពគាបសង្កត់ការលូតលាស់របស់ស្មៅចង្រៃបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារបរិមាណកូនស្រូវច្រើន និងចំណាយកម្លាំងពលកម្ម ឬពេលវេលាខ្ពស់ជាងមុនក្នុងការស្ទូង (បើស្ទូងដោយដៃ)។ | ទិន្នផលខ្ពស់ដល់ ៦៤៥-៦៥២ គ.ក/រ៉ៃ និងទម្ងន់ស្ងួតស្មៅធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ១២ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ (នៅអាយុ ៦០ ថ្ងៃ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីការចំណាយជាសាច់ប្រាក់ទេ ប៉ុន្តែតាមទិន្នន័យបង្ហាញថា ការប្តូរទៅប្រើគម្លាតញឹកទាមទារការកើនឡើងនូវបរិមាណពូជ និងកម្លាំងពលកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ ១៩៩៩ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវមិនប្រកាន់រដូវ Suphan Buri 90 លើប្រភេទដីពិសោធន៍ជាក់លាក់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ ប៉ុន្តែលទ្ធផលអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យលើប្រភេទពូជស្រូវក្នុងស្រុក (ដូចជាផ្ការំដួល ដែលប្រកាន់រដូវ និងមានការបែកគុម្ពខុសគ្នា) ក៏ដូចជាកម្រិតជីជាតិដីនៅតាមតំបន់នីមួយៗ។
របកគំហើញពីការសិក្សានេះ មានសារៈប្រយោជន៍ខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃបែបចម្រុះ និងការបង្កើនទិន្នផល។
ជារួម ការកែសម្រួលគម្លាតនៃការស្ទូងឱ្យកាន់តែញឹក ជាជាងការខ្វល់ខ្វាយពីទម្រង់រាងការ៉េ ឬត្រីកោណ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រជាក់ស្តែង និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Randomized Complete Block Design (ការរចនាប្លុកពេញលេញដោយចៃដន្យ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកវាលស្រែជាប្លុកៗ (ចំណែកៗ) ដែលមានលក្ខណៈដីដូចគ្នា ហើយបន្ទាប់មកអនុវត្តវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ (ដូចជាគម្លាតស្ទូងខុសៗគ្នា) ដោយចៃដន្យទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយកំហុសទិន្នន័យដែលបណ្តាលមកពីភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដីកន្លែងណាមួយ។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមស្មើៗគ្នាតាមកម្រិតសមត្ថភាព រួចចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសវិធីរៀនផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីមើលថាតើវិធីមួយណាមានប្រសិទ្ធភាពជាងគេប្រកបដោយភាពយុត្តិធម៌។ |
| Photoperiod insensitive (មិនប្រកាន់រដូវ / មិនឆ្លើយតបនឹងរយៈពេលពន្លឺ) | សំដៅលើពូជស្រូវ (ដូចជាពូជ Suphan Buri 90) ដែលអាចលូតលាស់ ចេញផ្កា និងផ្តល់ផលបានដោយមិនអាស្រ័យលើរយៈពេលខ្លី ឬវែងនៃពន្លឺព្រះអាទិត្យក្នុងមួយថ្ងៃឡើយ។ ដូច្នេះកសិករអាចដាំដុះពូជស្រូវប្រភេទនេះបានគ្រប់រដូវកាលពេញមួយឆ្នាំ។ | ដូចជាមនុស្សដែលអត់ខ្វល់ថាម៉ោងប៉ុន្មាន ឬរដូវអ្វីនោះទេ ឲ្យតែឃ្លានគឺញ៉ាំ គឺស្រូវប្រភេទនេះអាចដាំនិងផ្ដល់ផលបានគ្រប់ពេលឲ្យតែមានទឹកនិងជីគ្រប់គ្រាន់។ |
| Panicle (កួរស្រូវ) | ជាផ្នែកចុងនៃដើមស្រូវដែលបែកមែកធាង និងជាកន្លែងដែលផ្កាស្រូវរីក និងវិវត្តទៅជាគ្រាប់ស្រូវ។ ចំនួនកួរស្រូវក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ និងចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយកួរ គឺជាកត្តាសំខាន់បំផុតដែលកំណត់ទិន្នផលស្រូវសរុប។ | ដូចជាចង្កោមផ្លែទំពាំងបាយជូរដែរ គឺវាជាកន្លែងដែលគ្រាប់ស្រូវតោងជាប់គ្នាជាចង្កោមនៅផ្នែកខាងលើបង្អស់នៃដើមស្រូវ។ |
| Tiller / Tillering (ការបែកគុម្ព / ដើមបែកគុម្ព) | ជាពន្លក ឬដើមថ្មីដែលដុះចេញពីគល់នៃដើមស្រូវមេដំបូងបន្ទាប់ពីការស្ទូងរួច។ ការមានចំនួនដើមបែកគុម្ពច្រើនជាទូទៅនាំឱ្យមានកួរស្រូវច្រើន និងផ្តល់ទិន្នផលកាន់តែខ្ពស់។ | ដូចជាដើមចេកដែលដុះកូនតូចៗចេញពីគល់របស់វាមកបន្ថែមជុំវិញដើមមេ ដើម្បីបង្កើតបានជាគុម្ពចេកមួយធំ។ |
| Triangular transplanting (ការស្ទូងជារាងត្រីកោណ) | ជាទម្រង់នៃការស្ទូងស្រូវដែលជួរនីមួយៗត្រូវបានរៀបចំដាំឆ្លាស់គ្នា បង្កើតបានជារាងត្រីកោណរវាងដើមស្រូវបី។ ទម្រង់នេះត្រូវបានគេសិក្សាដើម្បីមើលថាតើវាអាចជួយឱ្យស្រូវចាប់យកពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងទាញយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានប្រសើរជាងការស្ទូងជារាងការ៉េ (Square transplanting) ដែរឬទេ។ | ដូចជាការតម្រង់ជួរសិស្សក្នុងថ្នាក់ដោយឱ្យសិស្សជួរក្រោយអង្គុយចន្លោះកណ្តាលសិស្សជួរមុខពីរនាក់ ដើម្បីកុំឱ្យបាំងគ្នាពេលមើលទៅក្តារខៀន។ |
| Weed dry weight (ទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅចង្រៃ) | ជាទម្ងន់របស់ស្មៅចង្រៃបន្ទាប់ពីត្រូវបានគេដកចេញពីស្រែ ហើយយកទៅដុត ឬសម្ងួតក្នុងឡរហូតដល់អស់ជាតិទឹកទាំងស្រុង។ វាជារង្វាស់ដ៏ជាក់លាក់មួយនៅក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដើម្បីវាយតម្លៃពីបរិមាណពិតប្រាកដ និងការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃជាមួយនឹងដំណាំស្រូវ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ត្រីងៀតដែលហាលស្ងួតល្អ ដើម្បីដឹងពីសាច់ត្រីសុទ្ធ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិទឹកដែលធ្វើឱ្យទម្ងន់ប្រែប្រួលនៅពេលនៅស្រស់នោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
