បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃគម្លាតដាំដុះ និងចំនួនសំណាបក្នុងមួយគុម្ពទៅលើទិន្នផលស្រូវ និងកម្រិតនៃការខូចខាតដោយជំងឺក្រិន (Ragged stunt disease) ដែលចម្លងដោយមមាចត្នោត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍ប្រភេទហ្វាក់តូរៀល (Factorial experiment ៣x២x២) ទៅលើពូជស្រូវចំនួនពីរប្រភេទ ក្នុងរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា ឆ្នាំ១៩៨១។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 30x10 cm Spacing with 3 Seedlings/Hill ការស្ទូងគម្លាត ៣០x១០ ស.ម ជាមួយ ៣ សំណាប/គុម្ព (បច្ចេកទេសស្នើឡើង) |
ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់បំផុត និងកាត់បន្ថយអត្រានៃការរងគ្រោះដោយជំងឺក្រិនស្រូវ (Ragged Stunt Disease) បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារភាពផ្ចិតផ្ចង់ និងចំណាយកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងមុនបន្តិចក្នុងការស្ទូងឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមគម្លាតដែលបានកំណត់។ | ទិន្នផលសម្រេចបានរហូតដល់ ៧៤៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (សម្រាប់ពូជ RD 9) និងមានអត្រាជំងឺទាបបំផុតត្រឹម ១.២% ក្នុងរដូវប្រាំង។ |
| 25x25 cm Spacing with 3 Seedlings/Hill ការស្ទូងគម្លាត ២៥x២៥ ស.ម ជាមួយ ៣ សំណាប/គុម្ព (បច្ចេកទេសទូទៅ) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងជួយសន្សំសំចៃពេលវេលាព្រមទាំងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការស្ទូង។ | ដើមស្រូវងាយរងការវាយប្រហារពីមមាចត្នោតដែលជាភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺ និងទទួលបានទិន្នផលទាបជាងបច្ចេកទេសគម្លាត ៣០x១០។ | ទិន្នផលសម្រេចបានត្រឹម ៥៨៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (សម្រាប់ពូជ RD 9) និងមានអត្រាជំងឺខ្ពស់ជាង។ |
| 5 Seedlings/Hill (High Density) ការស្ទូង ៥ សំណាប/គុម្ព (ដង់ស៊ីតេសំណាបខ្ពស់) |
ធានាបាននូវអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់សំណាបយ៉ាងហោចណាស់២ទៅ៣ដើមក្នុងមួយគុម្ព ប្រសិនបើមានការខូចខាតខ្លះ។ | ធ្វើឱ្យដើមស្រូវប្រជែងគ្នាដណ្ដើមពន្លឺនិងសារធាតុចិញ្ចឹម ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ និងបង្កើនហានិភ័យនៃការកើតជំងឺ។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងមានអត្រាជំងឺក្រិនស្រូវខ្ពស់ជាងការស្ទូង ៣ សំណាប/គុម្ព ក្នុងគ្រប់ទំហំគម្លាត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះមិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញឡើយ ប៉ុន្តែទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់លើការគ្រប់គ្រងកម្លាំងពលកម្ម និងការជ្រើសរើសពូជ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៩៨១ នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវ Pathumthanee ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវ RD 7 និង RD 9។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ តែប្រភេទដី ពូជស្រូវក្នុងស្រុកបច្ចុប្បន្ន និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងសារជាថ្មីនៅក្នុងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា។
បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងគម្លាតដាំដុះនេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីបង្កើនទិន្នផល។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការជ្រើសរើសពូជស្រូវធន់ និងការកែប្រែគម្លាតដាំដុះ គឺជាដំណោះស្រាយបែបសរីរាង្គដែលមានតម្លៃថោក ប៉ុន្តែផ្តល់ផលចំណេញខ្ពស់ដល់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ragged stunt disease (ជំងឺក្រិនស្រូវ) | ជាជំងឺវីរុសម្យ៉ាងដែលកើតលើដើមស្រូវ ធ្វើឱ្យដើមតឿក្រិន ស្លឹកមានរាងខុសប្រក្រតី បែកគែម និងមិនអាចបញ្ចេញកួរបានល្អ ឬស្កក ដែលបណ្តាលឱ្យខាតបង់ទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ជំងឺនេះគ្មានថ្នាំព្យាបាលទេ គឺមានតែការបង្ការប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាក្មេងដែលខ្វះអាហារូបត្ថម្ភនិងឈឺញឹកញាប់ ធ្វើឱ្យរាងកាយមិនអាចលូតលាស់បានពេញលេញ ស្គមស្គាំង និងទាបកន្តឿ។ |
| Nilaparvata lugens (មមាចត្នោត) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់សត្វមមាចត្នោត ដែលជាសត្វល្អិតចង្រៃជញ្ជក់រុក្ខរសពីគល់ស្រូវ និងជាភ្នាក់ងារចម្បងក្នុងការចម្លងវីរុសបង្កជំងឺក្រិនស្រូវពីដើមមួយទៅដើមមួយទៀត។ | ប្រៀបដូចជាមូសខ្លាដែលបឺតឈាមមនុស្ស រួចចម្លងជំងឺគ្រុនឈាមពីអ្នកជំងឺម្នាក់ទៅមនុស្សធម្មតាម្នាក់ទៀតអញ្ចឹងដែរ។ |
| Factorial experiment (ការពិសោធន៍ហ្វាក់តូរៀល) | ជាប្រភេទនៃការរចនាការពិសោធន៍កសិកម្ម ឬវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសិក្សាពីកត្តាពីរ ឬច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍ ពូជស្រូវ គម្លាតដាំដុះ និងចំនួនសំណាប) ដើម្បីមើលឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នារបស់វាទៅលើលទ្ធផលចុងក្រោយ។ | ដូចជាការសាកល្បងធ្វើម្ហូបដោយប្តូរបរិមាណអំបិលផង និងស្ករផងក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីរកមើលរសជាតិដែលឆ្ងាញ់បំផុត ជាជាងប្តូររសជាតិម្តងមួយមុខៗ។ |
| Randomized complete block design (ប្លង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ដោយបែងចែកកន្លែងពិសោធន៍ជាប្លុក (ក្រុម) ដែលមានលក្ខណៈបរិស្ថានដូចគ្នា ហើយចាត់តាំងការព្យាបាលចូលទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងពីកត្តាខាងក្រៅ (ដូចជាកម្រិតជីជាតិដីមិនស្មើគ្នា)។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗតាមកម្រិតយល់ដឹងប្រហាក់ប្រហែលគ្នា រួចចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសវិធីសាស្ត្របង្រៀនខុសៗគ្នាសម្រាប់សមាជិកក្នុងក្រុមកុំឱ្យមានភាពលម្អៀង។ |
| Vector (ភ្នាក់ងារចម្លងរោគ) | សំដៅលើសត្វល្អិត ឬសារពាង្គកាយដែលមិនមែនជាអ្នកបង្កជំងឺដោយផ្ទាល់ ប៉ុន្តែវាផ្ទុក និងនាំយកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ (ដូចជាវីរុស ឬបាក់តេរី) ពីម៉ាស៊ីនមួយទៅម៉ាស៊ីនមួយទៀត (ឧទាហរណ៍ មមាចត្នោតចម្លងវីរុសជំងឺក្រិន)។ | ប្រៀបបាននឹងអ្នកដឹកជញ្ជូន (Delivery) ដែលមិនមែនជាអ្នកធ្វើម្ហូបទេ តែជាអ្នកយកម្ហូបពុល (ជំងឺ) ពីកន្លែងមួយទៅឱ្យអតិថិជនម្នាក់ទៀត។ |
| Duncan's Multiple Range Test / DMRT (ការធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបមធ្យមភាគ DMRT) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមភាគនៃក្រុមពិសោធន៍ច្រើនជាងពីរ ដើម្បីកំណត់ថាតើក្រុមណាខ្លះមានភាពខុសគ្នាពិតប្រាកដ (មានអត្ថន័យផ្នែកស្ថិតិ) ឬគ្រាន់តែខុសគ្នាដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រកួតកីឡាដែលមានអ្នករត់ប្រណាំងច្រើននាក់ ហើយយើងប្រើម៉ាស៊ីនថតច្បាស់លាស់ដើម្បីកាត់ក្តីថា តើអ្នកលេខ១ និងលេខ២ ពិតជាមានល្បឿនខុសគ្នាដាច់ស្រឡះមែនឬទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
