បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីការផ្លាស់ប្តូរលក្ខណៈរូបសាស្ត្រនៃស៊េរីដីសរៈបុរី (Saraburi soil series) និងទិន្នផលស្រូវ ដែលបណ្តាលមកពីការរៀបចំដីខុសៗគ្នារវាងការមិនភ្ជួររាស់ និងការភ្ជួររាស់ សម្រាប់ការដាំដុះស្រូវរដូវវស្សានិងប្រាំងរយៈពេលបីឆ្នាំជាប់គ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវស្រូវជ័យណាត (Chainat Rice Research Station) ពីឆ្នាំ ២០០០-២០០៣ ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដែលមាន ៣ កម្មវិធីព្យាបាល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No-tillage with directed seed rice ការមិនភ្ជួររាស់ និងព្រោះគ្រាប់ផ្ទាល់ |
ជួយបង្កើនសមត្ថភាពផ្ទុកខ្យល់ក្នុងដី (Air capacity) និងកាត់បន្ថយការចំណាយលើកម្លាំងពលកម្មនិងប្រេងឥន្ធនៈសម្រាប់ការរៀបចំដី។ | ទិន្នផលរដូវវស្សាមានកម្រិតទាបជាងការភ្ជួររាស់ ហើយទាមទារការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅច្រើន។ | ទិន្នផលរដូវវស្សាឆ្នាំទី៣៖ ៦០៤.៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (ប្រហែល ៣.៧៧ តោន/ហិកតា)។ |
| Tillage with directed seed rice ការភ្ជួររាស់ និងព្រោះគ្រាប់ផ្ទាល់ |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងការមិនភ្ជួររាស់ ជាពិសេសនៅរដូវវស្សា និងងាយស្រួលអនុវត្តតាមទម្លាប់កសិករទូទៅ។ | ធ្វើឱ្យរន្ធញើសដី (Porosity) ថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនៅឆ្នាំទី៣ និងបង្កើតស្រទាប់ដីរឹងបាតនង្គ័ល (Plow pan) ដែលកាត់បន្ថយការជ្រាបទឹក។ | ទិន្នផលរដូវវស្សាឆ្នាំទី៣៖ ៦៨៦.៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (ប្រហែល ៤.២៩ តោន/ហិកតា)។ |
| Tillage with transplanting ការភ្ជួររាស់ និងស្ទូង |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងជួយគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃបានល្អតាមរយៈការដក់ទឹកនៅក្នុងស្រែ។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មនិងពេលវេលាច្រើនបំផុត ហើយបំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធដីកាន់តែខ្លាំងដោយសារការធ្វើភក់ (Puddling) ជាប្រចាំ។ | ទិន្នផលរដូវវស្សាឆ្នាំទី៣៖ ៧១៩.៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (ប្រហែល ៤.៤៩ តោន/ហិកតា)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការពិសោធន៍នេះតម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រកសិកម្ម សារធាតុគីមីសម្រាប់កសិកម្ម និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ឯកទេសដើម្បីវិភាគលក្ខណៈរូបសាស្ត្រដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវស្រូវជ័យណាត ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីសរៈបុរី (Saraburi soil series) ដែលជាប្រភេទដីឥដ្ឋធ្ងន់ និងមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រគ្រប់គ្រាន់ពេញលេញ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ដាំដុះស្រូវជុំវិញបឹងទន្លេសាបមានប្រភេទដី និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ ប៉ុន្តែវាអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពេញលេញសម្រាប់តំបន់ស្រែពឹងផ្អែកទឹកភ្លៀង (Rainfed lowland) ដែលមានដីខ្សាច់នៅកម្ពុជាឡើយ។
វិធីសាស្ត្រមិនភ្ជួររាស់ (No-tillage) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាកង្វះកម្លាំងពលកម្ម ថ្លៃដើមខ្ពស់ និងការខូចគុណភាពដីកសិកម្ម។
ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកប្រព័ន្ធដាំដុះមិនភ្ជួររាស់ ទាមទារឱ្យមានការគ្រប់គ្រងស្មៅយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ប៉ុន្តែវាជាជម្រើសដ៏ល្អសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញរយៈពេលវែងនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| No-tillage (ការមិនភ្ជួររាស់) | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មមួយដែលកសិករមិនប្រើគ្រឿងចក្រ ឬនង្គ័លដើម្បីភ្ជួររាស់ត្រឡប់ដីមុនពេលដាំដុះឡើយ ដោយពឹងផ្អែកលើការព្រោះគ្រាប់ផ្ទាល់ និងប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅដើម្បីគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃ។ វិធីនេះជួយរក្សារចនាសម្ព័ន្ធដី និងកាត់បន្ថយការហូរច្រោះ។ | ដូចជាការដាំកូនឈើដោយគ្រាន់តែចោះរន្ធដីដាំដោយផ្ទាល់ ជៀសវាងការជីកកកាយដីជុំវិញនោះឱ្យរលុងដែលនាំឱ្យខូចទ្រង់ទ្រាយដីដើម។ |
| Soil bulk density (ដង់ស៊ីតេដី / ម៉ាសមាឌដី) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីម៉ាសនៃដីស្ងួតធៀបនឹងមាឌសរុបរបស់វា (ដោយបូកបញ្ចូលទាំងចន្លោះប្រហោងខ្យល់)។ គេប្រើរង្វាស់នេះដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃការហាប់ណែនរបស់ដី។ ប្រសិនបើដង់ស៊ីតេដីកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាដីកាន់តែហាប់ណែន ហើយឫសរុក្ខជាតិពិបាកលូតលាស់។ | ប្រៀបដូចជាការញាត់សំឡីចូលក្នុងកែវ បើយើងញាត់កាន់តែណែន សំឡីក្នុងកែវនោះមានទម្ងន់កាន់តែធ្ងន់ (ដង់ស៊ីតេខ្ពស់) តែមានចន្លោះខ្យល់តិចបំផុត។ |
| Soil porosity (រន្ធញើសដី / ភាពសិរនៃដី) | ជាភាគរយនៃចន្លោះប្រហោងដែលមាននៅក្នុងដីទាំងមូល។ ចន្លោះប្រហោងទាំងនេះមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្ទុកខ្យល់ និងទឹកសម្រាប់ចិញ្ចឹមឫសរុក្ខជាតិ និងអនុញ្ញាតឱ្យអតិសុខុមប្រាណក្នុងដីរស់រានមានជីវិតបាន។ | ដូចជារន្ធតូចៗជាច្រើនដែលមាននៅលើអេប៉ុងលាងចាន ដែលធ្វើឱ្យអេប៉ុងនោះអាចបឺតស្រូប និងស្តុកទុកទឹកបានយ៉ាងល្អ។ |
| Hydraulic conductivity (កម្រិតជ្រាបទឹកនៃដី / ចរន្តទឹកក្នុងដី) | ជាសមត្ថភាព ឬល្បឿនដែលទឹកអាចហូរជ្រាបកាត់ស្រទាប់ដី។ វាកំណត់ថាតើដីអាចស្រូបយកទឹកភ្លៀង ឬទឹកស្រោចស្រពបានលឿនកម្រិតណា ដែលវាអាស្រ័យយ៉ាងខ្លាំងទៅលើទំហំនៃរន្ធញើសដី និងការហាប់ណែនរបស់ដី។ | ដូចជាល្បឿននៃការចាក់ទឹកឆ្លងកាត់កន្ត្រង បើកន្ត្រងមានក្រឡាធំ ទឹកហូរលឿន បើក្រឡាតូចនិងញឹក ទឹកហូរយឺត។ |
| Aggregate stability (ភាពថេរនៃកម្ទេចដី / ស្ថិរភាពដុំដី) | ជាសមត្ថភាពនៃដុំកម្ទេចដីតូចៗក្នុងការទប់ទល់នឹងការបំបែកដោយកម្លាំងខាងក្រៅ (ដូចជាកម្លាំងដំណក់ទឹកភ្លៀង ឬកម្លាំងម៉ាស៊ីនភ្ជួររាស់)។ ដីដែលមានស្ថិរភាពដុំដីខ្ពស់ មិនងាយរងការហូរច្រោះ ឬហាប់ណែនលឿននោះទេ។ | ប្រៀបដូចជាដុំស្ករត្នោត បើវាមានការកកិតរឹងល្អ (ស្ថិរភាពខ្ពស់) វាមិនងាយរលាយបែកខ្ទេចនៅពេលត្រូវទឹកភ្លាមៗនោះទេ។ |
| Air capacity (សមត្ថភាពផ្ទុកខ្យល់) | ជាបរិមាណនៃចន្លោះប្រហោងធំៗនៅក្នុងដីដែលនៅសល់សម្រាប់ផ្ទុកខ្យល់ បន្ទាប់ពីទឹកត្រូវបានបង្ហូរចេញពីដីរួចរាល់។ វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការដកដង្ហើមរបស់ឫសរុក្ខជាតិ ដើម្បីកុំឱ្យរុក្ខជាតិងាប់ដោយសារស្ទះខ្យល់ (លង់ទឹក)។ | ដូចជាបន្ទប់ទទេមួយដែលនៅសល់ខ្យល់សម្រាប់ដកដង្ហើម បន្ទាប់ពីគេបានបូមទឹកចេញពីបន្ទប់នោះអស់។ |
| Plow pan / Compacted layer (ស្រទាប់ដីរឹងបាតនង្គ័ល) | ជាស្រទាប់ដីដែលហាប់ណែននិងរឹងខ្លាំង ស្ថិតនៅក្រោមស្រទាប់ដីខាងលើដែលគេភ្ជួររាស់។ វាបណ្តាលមកពីការសង្កត់កិនរបស់កង់ត្រាក់ទ័រ ឬនង្គ័លជម្រៅដដែលៗរាប់ឆ្នាំ ធ្វើឱ្យឫសដំណាំមិនអាចចាក់ទម្លុះចុះក្រោមបាន និងរារាំងការជ្រាបទឹក។ | ដូចជាបាតឆ្នាំងដែលមានកំណកម្ហូបខ្លោចរឹងជាប់នៅបាត ធ្វើឱ្យពិបាកកោសចេញ និងរារាំងមិនឱ្យទឹកជ្រាបកាត់បាន។ |
| Directed seed rice (ស្រូវព្រោះគ្រាប់ផ្ទាល់ / ការព្រោះស្រូវ) | ជាវិធីសាស្ត្រដាំដុះស្រូវដោយការសាប ឬព្រោះគ្រាប់ពូជដោយផ្ទាល់ទៅលើដីស្រែ ជំនួសឱ្យការសាបក្នុងថ្នាលសិន រួចដកយកកូនទៅស្ទូង។ វិធីនេះជួយកាត់បន្ថយពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មបានយ៉ាងច្រើន។ | ដូចជាការបាចចំណីឱ្យមាន់ស៊ីដោយផ្ទាល់លើដី ជាជាងការចាប់មាន់មកបញ្ចុកចំណីម្ដងមួយៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
