បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវាយតម្លៃពីប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុទ្រនាប់ដីចំនួន៣ប្រភេទ (Tridymite, Yod Doi និង Boon Khamtorn) ទៅលើលក្ខណៈរូបនិងគីមីនៃដីខ្សាច់ ព្រមទាំងឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើទិន្នផលស្រូវពូជ RD 23។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ (១៩៩៨-២០០០) នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវ Ubon Ratchathani ដោយប្រើប្រាស់គម្រោងពិសោធន៍បែប Randomized Complete Block Design (RCBD)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No Treatment) ការមិនប្រើប្រាស់ជី ឬសារធាតុទ្រនាប់ដី (វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនលើសម្ភារៈ ឬជីពង្រឹងដីឡើយ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត និងមិនបានជួយកែលម្អគុណភាពដីខ្សាច់ដែលមានជីជាតិទាប។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវមធ្យមត្រឹមតែ ១៤៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Chemical Fertilizer (16-16-8) at 37.5 kg/rai ការប្រើប្រាស់ជីគីមីរូបមន្ត ១៦-១៦-៨ កម្រិត ៣៧.៥ គ.ក្រ/រ៉ៃ |
ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់បំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ដោយមិនខ្ជះខ្ជាយថវិកា។ | មិនបានជួយកែលម្អលក្ខណៈរូបរបស់ដី (Physical soil properties) ក្នុងរយៈពេលវែងនោះទេ។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់ជាងគេរហូតដល់ ២១៣ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Chemical Fertilizer + Tridymite Soil Conditioner ការប្រើប្រាស់ជីគីមីរួមបញ្ចូលជាមួយសារធាតុទ្រនាប់ដី Tridymite |
សារធាតុ Tridymite អាចជួយស្រូបយកទឹក និងជីជាតិបានមួយកម្រិតដោយសារវាមានលក្ខណៈជាវត្ថុធាតុផុយ។ | បង្កើនការចំណាយថ្លៃដើមផលិតខ្ពស់ ដោយមិនបានផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងការប្រើជីគីមីតែឯងនោះទេ។ | ទិន្នផលមធ្យមទទួលបាន ១៩៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ដែលទាបជាងការប្រើជីគីមីសុទ្ធ។ |
| Organic Soil Conditioners (Yod Doi & Boon Khamtorn) ការប្រើប្រាស់សារធាតុទ្រនាប់ដី Yod Doi និង Boon Khamtorn |
មាននិន្នាការជួយកែលម្អទិន្នផលស្រូវឱ្យមានភាពប្រសើរឡើងបន្តិចម្តងៗក្នុងរយៈពេលវែង។ | ទិន្នផលទទួលបាននៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ បើធៀបនឹងការប្រើប្រាស់ជីគីមី ហើយទាមទារការប្រើប្រាស់ក្នុងបរិមាណច្រើន (៥០ គ.ក្រ/រ៉ៃ)។ | ផ្តល់ទិន្នផលមធ្យម ១៧០ គ.ក្រ/រ៉ៃ (Yod Doi) និង ១៨០ គ.ក្រ/រ៉ៃ (Boon Khamtorn)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះបង្ហាញថាការប្រើប្រាស់សារធាតុទ្រនាប់ដីទាមទារការចំណាយទុនបន្ថែម ដែលក្នុងករណីខ្លះមិនផ្តល់ផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនោះទេ បើធៀបនឹងការប្រើប្រាស់ជីគីមីសុទ្ធ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវ Ubon Ratchathani ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើប្រភេទដីខ្សាច់ដែលមានជាតិអាស៊ីត និងសារធាតុសរីរាង្គទាប និងប្រើប្រាស់ពូជស្រូវ RD 23។ ភូមិសាស្ត្រនេះមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ដាំដុះស្រូវមួយចំនួននៅកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានតម្លៃសម្រាប់ការពិចារណាមុននឹងណែនាំកសិករឱ្យទិញសារធាតុទ្រនាប់ដីដែលមានតម្លៃថ្លៃ។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងដីខ្សាច់នៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសដើម្បីជៀសវាងការចំណាយមិនចាំបាច់។
ការយល់ដឹងពីដែនកំណត់នៃសារធាតុទ្រនាប់ដី ជួយឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាអាចកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម និងផ្តោតលើការប្រើប្រាស់ជីគីមី/សរីរាង្គដែលផ្តល់ទិន្នផលជាក់ស្តែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Soil conditioner (សារធាតុទ្រនាប់ដី ឬសារធាតុកែលម្អដី) | សារធាតុដែលគេបន្ថែមទៅក្នុងដីដើម្បីកែលម្អលក្ខណៈរូប និងគីមីរបស់វា ដូចជាជួយឱ្យដីរក្សាទឹកបានល្អ កាត់បន្ថយភាពហាប់ណែន និងបង្កើនជីជាតិសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការលាបឡេផ្តល់សំណើមដល់ស្បែកដែលស្ងួតប្រេះ ធ្វើឱ្យវាទន់ និងមានសុខភាពល្អឡើងវិញ។ |
| Tridymite (ទ្រីឌីម៉ៃ / សារធាតុរ៉ែ Tridymite) | ជាប្រភេទរ៉ែស៊ីលីកា (Silica) ដែលមានលក្ខណៈផុយ និងមានរន្ធតូចៗច្រើន ដែលត្រូវបានគេយកមកសាកល្បងប្រើជាសារធាតុកែលម្អដីដើម្បីជួយស្រូបយកទឹក និងជីជាតិ តែការសិក្សានេះបង្ហាញថាវាមិនមានប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់នោះទេ។ | ដូចជាអេប៉ុងរឹងមួយដែលគេសង្ឃឹមថានឹងជួយបឺតទឹកទុកក្នុងដី ប៉ុន្តែវាបែរជាមិនសូវមានប្រយោជន៍សម្រាប់ស្រូវដូចការគិតទុក។ |
| Bulk density (ដង់ស៊ីតេដី ឬសភាពហាប់ណែននៃដី) | ជារង្វាស់នៃម៉ាសដីក្នុងមួយឯកតាមាឌ (រួមទាំងចន្លោះប្រហោងក្នុងដី)។ បើដង់ស៊ីតេនេះខ្ពស់ មានន័យថាដីហាប់ណែនខ្លាំង ធ្វើឱ្យឫសរុក្ខជាតិពិបាកចាក់ចុះ និងទឹកពិបាកជ្រាបចូល។ | ប្រៀបដូចជាការញាត់សំឡីចូលក្នុងដប បើញាត់កាន់តែណែន (ដង់ស៊ីតេខ្ពស់) ទឹក ឬខ្យល់កាន់តែពិបាកចូល។ |
| Hydraulic conductivity (កម្រិតចរន្តទឹកក្នុងដី ឬល្បឿននៃការជ្រាបទឹក) | ជាសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យទឹកហូរឆ្លងកាត់រន្ធប្រហោងរបស់វា។ ដីខ្សាច់ជាទូទៅមានចរន្តទឹកលឿន ដែលធ្វើឱ្យវាមិនងាយស្តុកទឹកទុកបានយូរសម្រាប់ដំណាំ។ | ដូចជាល្បឿននៃទឹកដែលស្រក់កាត់តម្រងកាហ្វេ បើរន្ធតម្រងធំ (ដូចដីខ្សាច់) ទឹកនឹងហូរចុះយ៉ាងលឿន។ |
| Plant available water (បរិមាណទឹកដែលរុក្ខជាតិអាចប្រើប្រាស់បាន) | ជាបរិមាណទឹកដែលនៅសេសសល់ក្នុងចន្លោះប្រហោងដីរវាងចំណុចផ្ទុកទឹកអតិបរមា (Field capacity) និងចំណុចក្រៀមស្វិត (Wilting point) ដែលឫសរុក្ខជាតិអាចបឺតយកទៅចិញ្ចឹមដើមបាន។ | ដូចជាទឹកដែលនៅសល់ក្នុងកែវ បន្ទាប់ពីអ្នកបឺតមួយកម្លាំងធំ ដែលអ្នកនៅតែអាចបន្តបឺតយកបាន មុនពេលវាអស់រលីងទាល់តែសោះ។ |
| Randomized Complete Block Design (ការរៀបចំគម្រោងពិសោធន៍តាមប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូតិ៍ (ប្លុក) និងអនុវត្តវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងពីកត្តាគុណភាពដីដែលខុសគ្នាតាមកន្លែង។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងខ្សោយឱ្យចូលក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីប្រាកដថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌មិនលម្អៀង។ |
| Field capacity (ចំណុចផ្ទុកទឹកអតិបរមាក្នុងស្រែ) | ជាកម្រិតសំណើមដីដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីដីត្រូវបានស្រោចស្រពជោកជាំ ហើយទឹកដែលលើសត្រូវបានស្រកចុះអស់ដោយសារទំនាញផែនដីក្នុងរយៈពេល ១ ទៅ ២ ថ្ងៃ។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលត្រូវបានជ្រលក់ទឹកឱ្យជោក ហើយលើកឡើងឱ្យស្រក់ទឹកអស់ ទាល់តែលែងស្រក់ទើបហៅថាវាផ្ទុកទឹកបានពេញលេញ។ |
| Permanent wilting point (ចំណុចក្រៀមស្វិតអចិន្ត្រៃយ៍) | ជាកម្រិតសំណើមដីដែលទាបបំផុតរហូតដល់ឫសរុក្ខជាតិមិនអាចបឺតស្រូបយកទឹកបានទៀត ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិក្រៀមស្វិត និងមិនអាចងើបឡើងវិញបាន ទោះបីជាមានការស្រោចទឹកបន្ថែមពេលក្រោយក៏ដោយ។ | ដូចជាពេលដែលថ្មទូរស័ព្ទអស់រលីង ០% រហូតរលត់ម៉ាស៊ីន ដែលអ្នកមិនអាចប្រើវាបានទៀតទេ លុះត្រាតែសាកថ្មទើបអាចបើកចេញវិញ (តែសម្រាប់រុក្ខជាតិ គឺវាស្លាប់តែម្តង)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
