បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីដង់ស៊ីតេប្រជាសាស្ត្រ និងការកើតឡើងតាមរដូវកាលរបស់សត្វមមាចស្រូវ (Leptocorisa spp.) ដែលជាសត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញទិន្នផលស្រូវ។ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការប្រៀបធៀបផលប៉ះពាល់លើពូជស្រូវចំនួន ៥ ប្រភេទផ្សេងគ្នា ដើម្បីស្វែងយល់ពីរបៀបគ្រប់គ្រងការផ្ទុះឡើងនៃសត្វល្អិតនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍វាលស្រែចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៤-១៩៩៦ ដោយដាំពូជស្រូវចំនួន ៥ ប្រភេទក្នុងរដូវកាលខុសៗគ្នា ដោយមិនមានប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតឡើយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Dry-season Cropping (First Crop) ការដាំដុះស្រូវរដូវប្រាំង (ការដាំដុះលើកទី១) |
អាកាសធាតុក្តៅនិងស្ងួតមិនអំណោយផលដល់ការបន្តពូជរបស់សត្វមមាចស្រូវ ធ្វើឱ្យការខូចខាតមានកម្រិតទាប។ | ទាមទារប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រល្អដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ទឹកគ្រប់គ្រាន់ដល់ដំណាំស្រូវ។ | មានចំនួនសត្វមមាចស្រូវតិចតួចបំផុត បើប្រៀបធៀបនឹងការដាំដុះនៅរដូវវស្សា។ |
| Wet-season Cropping (Second and Third Crops) ការដាំដុះស្រូវរដូវវស្សា (ការដាំដុះលើកទី២ និងទី៣) |
ទទួលបានទឹកភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់ពីធម្មជាតិដែលអំណោយផលដល់ការលូតលាស់របស់ស្រូវ។ | សំណើមខ្ពស់និងអាកាសធាតុអំណោយផលខ្លាំងដល់ការកើនឡើងនៃសត្វមមាចស្រូវ ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ។ | ចំនួនសត្វមមាចស្រូវកើនឡើងពី ២ ទៅ ៤៣ ដង ដែលមានទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំង (r=-0.60) ទៅនឹងទិន្នផលស្រូវ។ |
| Continuous Cropping (3 times/year) ការដាំដុះបន្តបន្ទាប់គ្នា ៣ ដងក្នុងមួយឆ្នាំ |
បង្កើនបរិមាណផលិតកម្មស្រូវប្រចាំឆ្នាំសរុប ប្រសិនបើមិនមានការរំខានពីសត្វល្អិត។ | ផ្តល់ជម្រកនិងប្រភពចំណីជាប្រចាំដល់សត្វល្អិត ធ្វើឱ្យសត្វមមាចស្រូវមិនមានការផ្អាកបន្តពូជ (diapause) នាំឱ្យមានការផ្ទុះឡើងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅវគ្គក្រោយៗ។ | ចំនួនសត្វមមាចស្រូវនៅការដាំដុះលើកទី៣ មានការកើនឡើងរហូតដល់ ៤៣ ដង ធៀបនឹងការដាំដុះលើកទី១។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះគឺជាការស្រាវជ្រាវវាលស្រែជាក់ស្តែង ដែលទាមទារធនធានកសិកម្ម និងឧបករណ៍ប្រមូលទិន្នន័យសាមញ្ញៗដោយមិនពឹងផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្រុកឡាំលូកកា ខេត្ត Pathum Thani ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៤-១៩៩៦ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវថៃចំនួន ៥ ប្រភេទ។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានអាយុកាលចាស់បន្តិចក្តី ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទសត្វល្អិតគឺស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលនៃការដាំដុះស្រូវជាបន្តបន្ទាប់ដោយមិនមានការសម្រាកដី ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការផ្ទុះឡើងនូវសត្វមមាចស្រូវកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃលើដំណាំស្រូវនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសការរៀបចំកាលវិភាគដាំដុះប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
សរុបមក ការចៀសវាងការដាំដុះស្រូវជាបន្តបន្ទាប់ច្រើនដងពេកក្នុងមួយឆ្នាំ ដោយទុកចន្លោះពេលសម្រាកដី គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រធម្មជាតិដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកាត់បន្ថយការខូចខាតទិន្នផលដោយសារសត្វមមាចស្រូវនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rice bug, Leptocorisa spp. (សត្វមមាចស្រូវ) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃដែលបង្កការខូចខាតដល់ដំណាំស្រូវយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយពួកវាប្រើមាត់ទំពក់របស់វាដើម្បីជញ្ជក់យកទឹករាវពីគ្រាប់ស្រូវខ្ចីៗ ធ្វើឱ្យគ្រាប់ស្រូវស្កក ឬមានទម្ងន់ស្រាល។ ប្រភេទដែលជួបប្រទះច្រើនជាងគេក្នុងការសិក្សានេះគឺ Leptocorisa oratorius និង Leptocorisa acuta។ | ដូចជាមូសដែលជញ្ជក់ឈាមមនុស្សអញ្ចឹងដែរ តែសត្វមមាចស្រូវនេះជញ្ជក់យកទឹកដោះពីគ្រាប់ស្រូវខ្ចីៗជំនួសវិញ។ |
| Milk stage (ដំណាក់កាលស្រូវដាក់ទឹកដោះ) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ស្រូវដែលគ្រាប់ស្រូវទើបតែកកើត និងមានផ្ទុកសារធាតុរាវពណ៌សថ្លាដូចទឹកដោះនៅខាងក្នុង មុនពេលវាវិវត្តទៅជាគ្រាប់រឹង។ វាជាពេលវេលាដែលស្រូវងាយរងគ្រោះបំផុតពីការវាយប្រហាររបស់សត្វមមាចស្រូវ។ | ដូចជាផ្លែឈើដែលកំពុងតែពេញទឹកពេញសាច់និងមានរសជាតិផ្អែម ដែលទាក់ទាញសត្វល្អិតឱ្យមកស៊ីមុនពេលវាទុំរឹង។ |
| Sweeping net (សំណាញ់ត្រងសត្វល្អិត) | ជាឧបករណ៍ស្រាវជ្រាវប្រភេទកន្ត្រកសំណាញ់ភ្ជាប់នឹងដងវែង ដែលគេប្រើសម្រាប់បក់វាត់ចុះឡើងកាត់តាមចុងស្លឹកស្រូវ ដើម្បីប្រមូលនិងរាប់ចំនួនសត្វល្អិតនៅក្នុងវាលស្រែ សម្រាប់វាយតម្លៃដង់ស៊ីតេប្រជាសាស្ត្ររបស់ពួកវា។ | ដូចជាការយកកន្ត្រងទៅត្រងចាប់ត្រីតូចៗនៅក្នុងទឹកអញ្ចឹងដែរ គ្រាន់តែនេះជាការត្រងចាប់សត្វល្អិតដែលទំនៅលើដើមស្រូវ។ |
| Negative correlation (ទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមាន) | ជាគោលគំនិតស្ថិតិដែលបង្ហាញថា នៅពេលអថេរមួយកើនឡើង អថេរមួយទៀតនឹងថយចុះ។ ក្នុងការសិក្សានេះ ទិន្នន័យបង្ហាញថា នៅពេលចំនួនសត្វមមាចស្រូវកាន់តែកើនឡើង (អថេរទី១) នោះទិន្នផលស្រូវនឹងកាន់តែថយចុះ (អថេរទី២)។ | ដូចជាជញ្ជីងដែលមានកញ្ជើពីរ បើថែមទម្ងន់ (សត្វល្អិត) នៅខាងម្ខាង នោះកម្ពស់នៅម្ខាងទៀត (ទិន្នផលស្រូវ) នឹងត្រូវធ្លាក់ចុះ។ |
| Continuous cropping (ការដាំដុះជាបន្តបន្ទាប់) | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលមានការដាំដុះដំណាំដដែលៗ (ឧទាហរណ៍៖ ស្រូវ) លើដីតែមួយច្រើនដងក្នុងមួយឆ្នាំដោយមិនមានការទុកចន្លោះពេលសម្រាកដី ដែលកត្តានេះធ្វើឱ្យសត្វល្អិតមានប្រភពចំណីជាប់រហូត និងអាចបង្កើនចំនួនយ៉ាងគំហុក។ | ដូចជាការបើកភោជនីយដ្ឋានបម្រើអាហារ២៤ម៉ោងដោយមិនដែលបិទទ្វារ ដែលធ្វើឱ្យភ្ញៀវ (សត្វល្អិត) អាចមកស៊ីបានគ្រប់ពេលវេលាដោយមិនដាច់ខ្សែ។ |
| Diapause (ការផ្អាកការលូតលាស់ ឬការសម្ងំ) | ជាយន្តការជីវសាស្ត្ររបស់សត្វល្អិតក្នុងការផ្អាកការលូតលាស់ ឬផ្អាកការបន្តពូជជាបណ្ដោះអាសន្ន ដើម្បីរស់រានមានជីវិតក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមិនអំណោយផល ឬពេលអត់មានចំណី។ នៅពេលកសិករដាំស្រូវជាប់រហូត សត្វមមាចស្រូវមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលនេះទេ ទើបពួកវាកើនឡើងលឿន។ | ដូចជាសត្វខ្លាឃ្មុំដែលសម្ងំដេកក្នុងរដូវរងា (Hibernation) ដើម្បីសន្សំថាមពលនៅពេលដែលអត់មានអាហារស៊ីគ្រប់គ្រាន់នៅខាងក្រៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
