បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះទិន្នន័យអំពីការរាតត្បាតតាមរដូវកាលនៃសត្វល្អិតចង្រៃលើពូជស្រូវដែលត្រូវបានណែនាំឱ្យដាំដុះ ដើម្បីជួយកសិករក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅវាលស្រែកសិករក្នុងខេត្ត Pathum Thani ចន្លោះឆ្នាំ 1990 ដល់ 1992 ដោយមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងមានការតាមដានចំនួនសត្វល្អិតប្រចាំសប្តាហ៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct Counting ការរាប់ផ្ទាល់ដោយភ្នែក |
មិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍ស្មុគស្មាញ និងអាចសង្កេតឃើញការខូចខាតជាក់ស្តែងលើដើមស្រូវ (ឧ. ស្លឹកដែលត្រូវដង្កូវស៊ី) ផ្ទាល់។ | ចំណាយពេលវេលាយូរ ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងអាចមានកំហុសឆ្គងខ្ពស់ ជាពិសេសចំពោះសត្វល្អិតដែលហើរលឿន។ | បានជួយតាមដានចំនួនមមាចត្នោតក្នុងមួយគុម្ព (>10 ក្បាល/គុម្ព) និងវាយតម្លៃភាគរយនៃការខូចខាតស្លឹក។ |
| D-vac Sucking Machine ការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនបូមសត្វល្អិត |
អាចប្រមូលសំណាកសត្វល្អិតតូចៗ និងសត្វដែលលាក់ខ្លួននៅតាមគល់ស្រូវបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងសុក្រឹតភាពខ្ពស់។ | ត្រូវការទុនវិនិយោគលើម៉ាស៊ីន ប្រើប្រាស់ថាមពល និងមានភាពលំបាកក្នុងការចល័តនៅតាមវាលស្រែដែលមានទឹកច្រើន។ | បានប្រមូលទិន្នន័យជាក់លាក់នៃដង់ស៊ីតេសត្វល្អិត និងសត្វពីងពាង ដើម្បីប្រៀបធៀបតាមពូជស្រូវនីមួយៗ។ |
| Sweep Net Sampling ការប្រមូលសំណាកដោយប្រើសំណាញ់ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយតិច និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការប្រមូលសត្វល្អិតដែលហើរនៅផ្នែកខាងលើនៃដើមស្រូវ ដូចជាសត្វមមាចស្រូវ។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ចាប់សត្វល្អិតដែលក្រាបផ្ទាល់ដី ឬរស់នៅតាមគល់ស្រូវផ្នែកខាងក្រោមឡើយ។ | បានកត់ត្រាការរាតត្បាតនៃសត្វមមាចស្រូវ (Leptocorisa spp.) ជាពិសេសនៅដំណាក់កាលស្រូវដាក់ទឹកដោះលើពូជ SP 60។ |
| Light Trap ការដាក់អន្ទាក់ពន្លឺភ្លើង |
អាចទាក់ទាញ និងចាប់សត្វល្អិតបានច្រើនប្រភេទនៅពេលយប់ ដែលងាយស្រួលក្នុងការតាមដានបំលាស់ទីតាមរដូវកាលទំហំធំ។ | អាចទាក់ទាញសត្វល្អិតពីចម្ងាយមកកាន់ស្រែបន្ថែម និងអាចចាប់បានទាំងសត្វល្អិតដែលមានប្រយោជន៍។ | បានបង្ហាញពីគំរូនៃការកើនឡើងសត្វមមាចត្នោត និងសត្វល្អិតផ្សេងៗប្រចាំឆ្នាំចាប់ពីឆ្នាំ 1990 ដល់ 1992។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍ប្រមូលសំណាកបាណកសាស្ត្រស្តង់ដារ កម្លាំងពលកម្មប្រចាំសប្តាហ៍ និងទីតាំងវាលស្រែសាកល្បងពិតប្រាកដ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្ត Pathum Thani ប្រទេសថៃ នៅចន្លោះឆ្នាំ 1990-1992 ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវណែនាំរបស់ថៃ (RD និង SP series) ក្រោមលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុជាក់លាក់នាពេលនោះ។ ទិន្នន័យនេះអាចហួសសម័យ និងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ ឬសកម្មភាពសត្វល្អិតនៅតំបន់ភូមិសាស្ត្រផ្សេងឡើយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃជាមូលដ្ឋានវិធីសាស្ត្រ ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យមានការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទិន្នន័យជាមួយពូជស្រូវក្នុងស្រុក និងបរិស្ថានបច្ចុប្បន្ន។
វិធីសាស្ត្រនៃការតាមដានប្រជាសាស្ត្រសត្វល្អិតតាមរដូវកាល និងការប្រើប្រាស់កម្រិតសេដ្ឋកិច្ចនៃការខូចខាត (Economic Threshold) គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តប្រព័ន្ធតាមដានសត្វល្អិតតាមរដូវកាល និងកម្រិតខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចបែបនេះ នឹងជួយលើកកម្ពស់ប្រសិទ្ធភាពទិន្នផលស្រូវ និងនិរន្តរភាពបរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Economic threshold (កម្រិតសេដ្ឋកិច្ច) | ជាកម្រិតនៃដង់ស៊ីតេសត្វល្អិតចង្រៃដែលមានវត្តមានក្នុងស្រែ ដែលទាមទារឱ្យមានការចាត់វិធានការកម្ចាត់ជាបន្ទាន់ (ឧទាហរណ៍ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ) ដើម្បីការពារកុំឱ្យការខូចខាតដំណាំឈានដល់កម្រិតមួយដែលធ្វើឱ្យកសិករខាតបង់ថវិកាលើសពីការចំណាយលើការទប់ស្កាត់នោះ។ | ដូចជាកម្រិតទឹកប្រកាសអាសន្ននៅទំនប់ទឹក បើទឹកឡើងដល់កម្រិតនេះ គេត្រូវតែបើកទ្វារទឹកបញ្ចេញចោល បើមិនដូច្នេះទេវានឹងបាក់ទំនប់បង្កការខូចខាតធំ។ |
| D-vac sucking machine (ម៉ាស៊ីនបូមសត្វល្អិត D-vac) | ជាឧបករណ៍ស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រដែលដំណើរការដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលី ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់សម្រាប់បូមយកសំណាកសត្វល្អិតតូចៗ (ដូចជាមមាច) ចេញពីដើមដំណាំ ដើម្បីយកទៅរាប់និងវិភាគប្រជាសាស្ត្ររបស់វាយ៉ាងសុក្រឹតនៅមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនបូមធូលីដើម្បីបូមយកធូលីចេញពីកម្រាលព្រំសូត្រ ប៉ុន្តែនេះគឺសម្រាប់បូមយកសត្វល្អិតចេញពីគល់ស្រូវ។ |
| Sweep net (សំណាញ់ចាប់សត្វល្អិត) | ជាប្រភេទសំណាញ់ក្រណាត់ដែលមានដងវែង ប្រើសម្រាប់ក្រវីកាត់ចុងស្លឹកដំណាំក្នុងគោលបំណងប្រមូល និងប៉ាន់ស្មានចំនួនសត្វល្អិតដែលហើរ ឬតោងនៅផ្នែកខាងលើនៃដើមស្រូវ ដូចជាសត្វមមាចស្រូវជាដើម។ | ដូចជាការប្រើសំណាញ់ដួសត្រីក្នុងកូនស្រះ ដើម្បីចង់ដឹងថាមានត្រីប៉ុន្មានប្រភេទ និងមានចំនួនប៉ុន្មានរស់នៅក្នុងនោះ។ |
| Light trap (អន្ទាក់ពន្លឺភ្លើង) | ជាឧបករណ៍ទាក់ទាញសត្វល្អិតនៅពេលយប់ដោយប្រើប្រាស់ពន្លឺភ្លើង ដែលជួយអ្នកស្រាវជ្រាវតាមដានការផ្លាស់ទី ការកើនឡើង និងបំរែបំរួលចំនួនសត្វល្អិតតាមរដូវកាលនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ។ | ដូចជាការបើកភ្លើងទាក់ទាញសត្វមេអំបៅឱ្យហើរចូលមកក្នុងផ្ទះនៅពេលយប់ ដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលចាប់ពួកវា។ |
| Tillering to booting stage (ដំណាក់កាលបែកគុម្ពដល់ផើម) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ស្រូវ ចាប់ពីពេលដែលវាចាប់ផ្តើមបែកធាងចេញដើមច្រើន (Tillering) រហូតដល់ពេលដែលវាចាប់ផ្តើមបង្កើតកួរស្រូវនៅខាងក្នុងដើម (Booting) មុនពេលបញ្ចេញកួរ។ នេះជាពេលដែលស្រូវងាយរងគ្រោះពីសត្វល្អិតបំផ្លាញស្លឹកនិងដើម។ | ដូចជាវ័យជំទង់របស់មនុស្ស ដែលរាងកាយកំពុងលូតលាស់លឿន និងត្រៀមខ្លួនចូលដល់វ័យពេញវ័យ។ |
| Milky stage (ដំណាក់កាលដាក់ទឹកដោះ) | ជាដំណាក់កាលដែលគ្រាប់ស្រូវទើបតែកកើត មានសភាពទន់និងមានផ្ទុកសារធាតុរាវពណ៌សដូចទឹកដោះនៅខាងក្នុង មុនពេលវាប្រែជាស្វិតនិងរឹង។ ជាពេលដែលសត្វមមាចស្រូវ (Rice bug) ចូលចិត្តមកជញ្ជក់យកទឹកដោះនេះបណ្តាលឱ្យគ្រាប់ស្រូវស្កក។ | ដូចជាផ្លែឈើដែលនៅខ្ចី សាច់នៅទន់ និងមានទឹកដមច្រើន មុនពេលវាទុំរឹង។ |
| Nilaparvata lugens (សត្វមមាចត្នោត) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃដ៏កាចសាហាវបំផុតមួយលើដំណាំស្រូវ (Brown planthopper) ដែលបំផ្លាញស្រូវដោយការជញ្ជក់យករុក្ខរស់ពីគល់ស្រូវ និងចម្លងវីរុសផ្សេងៗ ធ្វើឱ្យស្រូវងាប់ក្រៀមជាផ្ទាំងៗ (Hopperburn)។ | ដូចជាសត្វមូសខ្លាដែលបឺតឈាមមនុស្ស និងចម្លងជំងឺគ្រុនឈាមអញ្ចឹងដែរ តែនេះវាបឺតទឹកពីដើមស្រូវនិងចម្លងជំងឺដល់ស្រូវ។ |
| Cnaphalocrocis medinalis (ដង្កូវស៊ីស្លឹកស្រូវ) | ជាប្រភេទដង្កូវមេអំបៅ (Rice leaf folder) ដែលមានទម្លាប់បញ្ចេញសរសៃសូត្ររុំបត់ស្លឹកស្រូវជាបំពង់ រួចលាក់ខ្លួននិងស៊ីកោសិកាស្លឹកពណ៌បៃតងនៅខាងក្នុង ធ្វើឱ្យស្លឹកស្រូវប្រែជាពណ៌ស ស្ងួត និងមិនអាចធ្វើរស្មីសំយោគបាន។ | ដូចជាក្មេងដែលយកភួយមកមូររុំខ្លួនឯង ហើយស៊ីនំលាក់ខ្លួននៅខាងក្នុងនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
