បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងយល់ពីអាកប្បកិរិយានៃការទិញ និងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យក្នុងការជ្រើសរើសមើមក្រជាយខ្មៅ (Kaempferia parviflora) របស់អ្នកចែកចាយ និងអ្នកលក់ ដើម្បីកំណត់ពូជដែលទីផ្សារពេញចិត្តបំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលទិន្នន័យតាមរយៈការសម្ភាសន៍ និងការវាយតម្លៃដោយប្រើប្រាស់វិញ្ញាណពីក្រុមគោលដៅ បូករួមនឹងការវាស់វែងពណ៌នៃមើម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sensory Evaluation & In-depth Interview ការវាយតម្លៃតាមរយៈវិញ្ញាណ និងការសម្ភាសន៍ស៊ីជម្រៅ |
អាចចាប់យកទិន្នន័យចំណូលចិត្តទីផ្សារពិតប្រាកដ និងទទួលបានព័ត៌មានលម្អិតទាក់ទងនឹងការកំណត់តម្លៃ និងការចាត់ថ្នាក់គុណភាព។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើនក្នុងការសម្ភាសន៍ និងពឹងផ្អែកលើការយល់ឃើញជាអត្តនោម័តរបស់អ្នកចូលរួមនីមួយៗ។ | បានរកឃើញថាពូជ Rom-Klao ទទួលបានការពេញចិត្តខ្ពស់បំផុត ហើយពណ៌សំបកខាងក្នុងគឺជាកត្តាកំណត់តម្លៃចម្បង។ |
| Colorimetry (Lab* system) ការវាស់ពណ៌ដោយប្រើឧបករណ៍ (ប្រព័ន្ធ aLb*) |
ផ្តល់ទិន្នន័យបរិមាណដែលមានលក្ខណៈស្តង់ដារ អាចវាស់វែងកម្រិតពណ៌បានច្បាស់លាស់ និងមិនលំអៀង។ | ត្រូវការចំណាយលើឧបករណ៍វាស់ពណ៌ជាក់លាក់ និងមិនអាចវាយតម្លៃលក្ខណៈរូបរាងផ្សេងទៀតដូចជាទំហំ ឬរូបរាងមើមបានទេ។ | អាចវាស់ស្ទង់ភាពខុសគ្នានៃពណ៌សំបកខាងក្នុងមើម និងជួយបែងចែកមើមជាពីរក្រុមធំៗ (ពណ៌ក្រម៉ៅ និងពណ៌ស្លេក)។ |
| Hierarchical Cluster Analysis & Spearman's Rank Correlation ការវិភាគទិន្នន័យតាមឋានានុក្រម និងសហសម្ព័ន្ធ Spearman |
អាចបញ្ជាក់តាមបែបស្ថិតិអំពីទំនាក់ទំនងរវាងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងចំណូលចិត្តទីផ្សារ បានយ៉ាងរឹងមាំ។ | ទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រជំនាញសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ។ | បញ្ជាក់ថាពណ៌សំបកខាងក្នុងមានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានកម្រិតខ្ពស់ (r=0.85) ជាមួយចំណូលចិត្តទូទៅរបស់អ្នកទិញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីតាំងជាក់ស្តែង និងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វាស់ពណ៌ រួមទាំងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តមួយចំនួនរបស់ប្រទេសថៃ (ដូចជា Loei, Phitsanulok, Phetchabun) ក្នុងឆ្នាំ ២០០៣។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងដីនៅតំបន់ខ្ពង់រាប ឬតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យការដាំដុះពូជស្រដៀងគ្នាទទួលបានទិន្នផលល្អ តែតម្រូវការទីផ្សារក្នុងស្រុកអាចមានភាពខុសប្លែកគ្នាបន្តិចបន្តួច។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃទីផ្សារ និងការចាត់ថ្នាក់គុណភាពពូជតាមរយៈពណ៌នេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍដំណាំកសិ-ឧស្សាហកម្ម និងឱសថបុរាណនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តតាមអភិក្រមនៃការស្រាវជ្រាវនេះ នឹងជួយផ្សារភ្ជាប់គម្លាតរវាងកសិករអ្នកដាំដុះ និងតម្រូវការគុណភាពពិតប្រាកដរបស់អ្នកកែច្នៃ និងទីផ្សារ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Kaempferia parviflora (ក្រជាយខ្មៅ) | ជារុក្ខជាតិឱសថម្យ៉ាងស្ថិតក្នុងអម្បូរខ្ញី ដែលមើមរបស់វាមានពណ៌ស្វាយក្រម៉ៅ ឬខ្មៅនៅខាងក្នុង ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការធ្វើជាឱសថបុរាណដើម្បីព្យាបាលជំងឺ និងប៉ូវកម្លាំង។ | ដូចជា "យិនស៊ិន" របស់ប្រជាជនតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលគេជឿថាអាចជួយបង្កើនថាមពល និងសុខភាពទូទៅដោយការបរិភោគមើមរបស់វា។ |
| Rhizomes (មើមរុក្ខជាតិ) | ជាផ្នែកនៃដើមរបស់រុក្ខជាតិដែលដុះលាក់ខ្លួននៅក្រោមដី មានរាងផ្ដេក និងមានមុខងារស្តុកទុកសារធាតុចិញ្ចឹម ព្រមទាំងសារធាតុសកម្មផ្នែកឱសថ។ | ដូចជាឃ្លាំងស្តុកស្បៀងអាហារដែលរុក្ខជាតិសាងសង់លាក់ទុកក្រោមដីសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតនៅរដូវប្រាំង។ |
| Hierarchical cluster analysis (ការវិភាគចង្កោមតាមឋានានុក្រម) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយប្រភេទដែលប្រើសម្រាប់ចាត់ថ្នាក់ទិន្នន័យ (ដូចជាពូជក្រជាយ) ទៅជាក្រុមតូចៗដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា ហើយបន្ទាប់មកចងក្រងជាក្រុមធំៗបន្តបន្ទាប់គ្នាតាមលំដាប់លំដោយ។ | ដូចជាការរៀបចំសៀវភៅក្នុងបណ្ណាល័យ ដោយផ្ដើមពីការដាក់សៀវភៅប្រភេទដូចគ្នានៅជិតគ្នា រួចទើបរៀបជាធ្នើតាមមុខវិជ្ជាធំៗ។ |
| Sensory evaluation (ការវាយតម្លៃតាមរយៈវិញ្ញាណ) | ការវាស់វែង និងវាយតម្លៃគុណភាពផលិតផលដោយប្រើប្រាស់វិញ្ញាណទាំង៥របស់មនុស្ស ដូចជាការមើលពណ៌ ការស្ទាបរូបរាង ឬការហិតក្លិន ជាជាងការប្រើម៉ាស៊ីនវាស់វែង។ | ដូចជាចុងភៅភ្លក់ម្ហូបដើម្បីដឹងថាឆ្ងាញ់ឬអត់ ជំនួសឱ្យការយកម្ហូបទៅវាស់សារធាតុគីមីក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ |
| aLb* colour system (ប្រព័ន្ធពណ៌ aLb*) | ជាប្រព័ន្ធស្តង់ដារអន្តរជាតិសម្រាប់វាស់វែង និងកត់ត្រាពណ៌ឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដោយតំណាងឱ្យកម្រិតពន្លឺ (L*) កម្រិតពណ៌ក្រហម/បៃតង (a*) និងកម្រិតពណ៌លឿង/ខៀវ (b*)។ | ដូចជាប្រព័ន្ធកូអរដោនេនៅលើផែនទី (រយៈបណ្តោយ និងរយៈទទឹង) ដែលប្រាប់ទីតាំងច្បាស់លាស់នៃពណ៌នីមួយៗ ដើម្បីកុំឱ្យមនុស្សហៅឈ្មោះពណ៌ខុសគ្នា។ |
| Spearman's rank correlation (សហសម្ព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ Spearman) | ជារូបមន្តស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីរកមើលថាតើអថេរពីរមានទំនាក់ទំនងគ្នាស្រប ឬផ្ទុយគ្នាប៉ុនណា (ឧទាហរណ៍៖ បើមើមមានពណ៌កាន់តែក្រម៉ៅ តើអ្នកទិញកាន់តែពេញចិត្តឬទេ?)។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបចំណាត់ថ្នាក់សិស្សមុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យា និងរូបវិទ្យា ដើម្បីមើលថាតើសិស្សដែលពូកែគណិត ក៏តែងតែពូកែរូបវិទ្យាដែរឬអត់។ |
| Dendrogram (ដង់ដ្រូក្រាម ឬ គំនូសតាងមែកធាង) | ជាគំនូសតាងមានរាងដូចមែកឈើ ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនង និងការចាត់ថ្នាក់នៃទិន្នន័យជាក្រុមៗ ក្រោយពីបានធ្វើការវិភាគចង្កោមរួច ដើម្បីងាយស្រួលមើលពីភាពស្រដៀងគ្នានៃវត្ថុនីមួយៗ។ | ដូចជាគំនូសតាងខ្សែស្រឡាយគ្រួសារ (Family Tree) ដែលបង្ហាញពីញាតិសន្តានថានរណាមានទំនាក់ទំនងជិតដិត ឬមានឈាមជ័រដូចនរណាជាងគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
