បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រសិទ្ធភាពទាបក្នុងការបំប្លែងហ្សែនលើរុក្ខជាតិម៉ូណូកូទីលដូន (monocotyledonous plants) ដូចជាដូងប្រេង ដោយស្វែងរកកំហាប់អង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលសមស្របសម្រាប់ការជ្រើសរើស និងរយៈពេលប្រើប្រាស់រលកសំឡេង (sonication) ដើម្បីបង្កើនការបញ្ចូលហ្សែន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍លើអំប្រ៊ីយ៉ុងទីពីររបស់ដូងប្រេង ដោយប្រើបច្ចេកទេសបំប្លែងហ្សែនតាមរយៈបាក់តេរី រួមផ្សំជាមួយរលកសំឡេង និងការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយបច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard Agrobacterium Transformation (0 min sonication) ការបំប្លែងហ្សែនដោយប្រើ Agrobacterium ធម្មតា (មិនប្រើរលកសំឡេង) |
មិនបង្កការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរដល់កោសិកាជាលិការបស់រុក្ខជាតិឡើយ។ | អត្រានៃការបញ្ចូលហ្សែនមានកម្រិតទាបដោយសារបាក់តេរីពិបាកជ្រៀតចូលក្នុងជាលិកាជ្រៅ។ | អត្រាបង្ហាញហ្សែនបណ្តោះអាសន្នមានត្រឹមតែ 21.67% និងអត្រាដុះកូនរុក្ខជាតិមាន 6.25%។ |
| Sonication-assisted Agrobacterium-mediated transformation (SAAT) - 5 minutes ការបំប្លែងហ្សែនដោយប្រើរលកសំឡេងជំនួយរយៈពេល ៥ នាទី (កម្រិតល្អបំផុត) |
បង្កើតរបួសតូចៗ (micro wounds) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យបាក់តេរីជ្រៀតចូលជ្រៅទៅក្នុងជាលិកា និងបង្កើនការបញ្ចូលហ្សែន។ | ទាមទារការកំណត់ពេលវេលាឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុត ដើម្បីជៀសវាងការងាប់កោសិកា។ | ទទួលបានអត្រាដុះកូនរុក្ខជាតិខ្ពស់ជាងគេបំផុតគឺ 31.25% និងអត្រាបង្ហាញហ្សែន 38.33%។ |
| Sonication-assisted Agrobacterium-mediated transformation (SAAT) - 15 minutes ការបំប្លែងហ្សែនដោយប្រើរលកសំឡេងជំនួយរយៈពេល ១៥ នាទី (កម្រិតខ្ពស់ពេក) |
ផ្តល់អត្រាបង្ហាញហ្សែនបណ្តោះអាសន្នខ្ពស់បំផុតដោយសារបរិមាណបាក់តេរីចូលបានច្រើន។ | ធ្វើឱ្យកោសិការុក្ខជាតិរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ រហូតមិនអាចលូតលាស់បន្តបាន។ | អត្រាបង្ហាញហ្សែនបណ្តោះអាសន្នឡើងដល់ 63.33% ប៉ុន្តែអត្រាដុះកូនរុក្ខជាតិធ្លាក់ចុះដល់ 0%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុល និងកសិកម្មកម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់ ប៉ុន្តែមានតម្លៃថោកជាងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បាញ់ហ្សែន (Gene gun)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Prince of Songkla ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជដូងប្រេង E. guineensis var tenera។ លទ្ធផលនេះពាក់ព័ន្ធខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ហើយវិស័យដាំដុះដូងប្រេងនៅតំបន់ឆ្នេរកំពុងមានការរីកចម្រើន។
បច្ចេកទេស SAAT នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីកែលម្អពូជរុក្ខជាតិសេដ្ឋកិច្ចនានា។
ជារួម បច្ចេកទេស SAAT គឺជាវិធីសាស្ត្រដ៏ស័ក្តិសម និងមានប្រសិទ្ធភាពចំណាយសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការជំរុញការស្រាវជ្រាវផ្នែកជីវបច្ចេកវិទ្យារុក្ខជាតិ និងពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agrobacterium-mediated transformation (ការបំប្លែងហ្សែនដោយប្រើបាក់តេរី Agrobacterium) | គឺជាបច្ចេកទេសបញ្ចូលហ្សែនថ្មីទៅក្នុងសេណូមរបស់រុក្ខជាតិ ដោយប្រើប្រាស់បាក់តេរី Agrobacterium tumefaciens ជាអ្នកនាំសារ (vector) ដើម្បីចម្លង DNA គោលដៅបញ្ជូលទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យរុក្ខជាតិមានលក្ខណៈសម្បត្តិថ្មី។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់អ្នកនាំសំបុត្រ (បាក់តេរី) ដើម្បីយកឯកសារសំខាន់ (ហ្សែន) ទៅប្រគល់ឱ្យដល់ក្នុងផ្ទះ (កោសិការុក្ខជាតិ) អ៊ីចឹងដែរ។ |
| Sonication-assisted Agrobacterium-mediated transformation (SAAT) (ការបំប្លែងហ្សែនដោយប្រើបាក់តេរី Agrobacterium ជំនួយដោយរលកសំឡេង) | ជាការប្រើប្រាស់រលកសំឡេងកម្រិតអ៊ុលត្រាសោន ដើម្បីបង្កើតជារបួសតូចៗ (micro wounds) នៅលើជាលិការុក្ខជាតិ ដែលជួយឱ្យបាក់តេរី Agrobacterium អាចជ្រៀតចូលទៅក្នុងកោសិកាបានកាន់តែជ្រៅ និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបញ្ចូនហ្សែន។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើរំញ័រដើម្បីបើកប្រហោងតូចៗនៅលើស្បែក ដើម្បីឱ្យថ្នាំអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងសាច់បានកាន់តែជ្រៅនិងលឿន។ |
| Secondary somatic embryos (SSEs) (កោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុងទីពីរ) | ជាអំប្រ៊ីយ៉ុងរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានបណ្តុះនិងបង្កើតចេញពីកោសិការាងកាយ (somatic cells) នៃអំប្រ៊ីយ៉ុងទីមួយ នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ សម្រាប់ប្រើជាគោលដៅក្នុងការបញ្ចូលហ្សែន និងបណ្តុះជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីក្នុងបរិមាណច្រើន។ | ដូចជាការយកកោសិកាមួយចំណែកពីកូនរុក្ខជាតិដើម មកបណ្តុះឱ្យក្លាយជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីៗជាច្រើនទៀតដោយមិនបាច់ប្រើគ្រាប់ពូជ។ |
| Hygromycin phosphotransferase (hpt) gene (ហ្សែនធន់នឹងថ្នាំ hygromycin) | ជាហ្សែនមួយដែលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងរុក្ខជាតិ ដើម្បីធ្វើឱ្យកោសិការុក្ខជាតិនោះមានសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក Hygromycin។ គេប្រើវាជាសញ្ញាសម្រាប់រើសយកតែកោសិកាណាដែលទទួលបានហ្សែនថ្មីដោយជោគជ័យ។ | ដូចជាការផ្តល់អាវក្រោះការពារគ្រាប់កាំភ្លើង (ថ្នាំ Hygromycin) ដល់ទាហាន ដើម្បីបែងចែកថាតើនរណាមានអាវក្រោះ (កោសិកាមានហ្សែនថ្មី) នឹងរស់រានមានជីវិត ខណៈអ្នកអត់អាវក្រោះនឹងត្រូវស្លាប់។ |
| β-glucuronidase (gus) expression (ការបង្ហាញសកម្មភាពហ្សែន gus) | ជាហ្សែនអ្នករាយការណ៍ (reporter gene) ដែលនៅពេលវាធ្វើការ វានឹងបំប្លែងសារធាតុគីមីមួយឈ្មោះថា X-Gluc ឱ្យប្រែទៅជាពណ៌ខៀវ ដែលជួយអ្នកស្រាវជ្រាវមើលឃើញផ្ទាល់ភ្នែកថាហ្សែនត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិដោយជោគជ័យ។ | ដូចជាការលាបពណ៌ទឹកថ្នាំពណ៌ខៀវទៅលើសំបុត្រ ដើម្បីឱ្យយើងងាយមើលឃើញថាសំបុត្រនោះពិតជាបានផ្ញើទៅដល់គោលដៅមែន។ |
| Southern blot hybridization (បច្ចេកទេស Southern blot) | ជាបច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលប្រើសម្រាប់ស្រាវជ្រាវរកវត្តមានរបស់លំដាប់ DNA ជាក់លាក់ណាមួយនៅក្នុងសេណូមទាំងមូលរបស់សារពាង្គកាយ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាហ្សែនថ្មីពិតជាបានតភ្ជាប់ចូលទៅក្នុងសេណូមរបស់រុក្ខជាតិជាអចិន្ត្រៃយ៍មែន។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនស្កេនដើម្បីទាញរកមើលពាក្យសម្ងាត់មួយឃ្លាដែលលាក់នៅក្នុងសៀវភៅរាប់ពាន់ទំព័រអញ្ចឹងដែរ។ |
| Polymerase chain reaction (PCR) (ប្រតិកម្មខ្សែសង្វាក់ PCR) | បច្ចេកទេសបង្កើនចំនួន DNA ដោយថតចម្លង (amplify) លំដាប់ DNA ជាក់លាក់ណាមួយពីបរិមាណតិចតួចបំផុត ឱ្យទៅជាបរិមាណរាប់លានកូពី ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការវិភាគរកមើលហ្សែនដែលបានបញ្ចូលក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការយកឯកសារមួយសន្លឹកទៅប្រើម៉ាស៊ីន Photocopier ថតចម្លងចេញជារាប់លានសន្លឹក ដើម្បីចែកឱ្យអ្នកវិភាគមើលបានច្បាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
