បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស្រាវជ្រាវពីផលប៉ះពាល់នៃការពុលដោយលោហៈធ្ងន់ក្រូមីញ៉ូម (Cr) VI ទៅលើការលូតលាស់រុក្ខជាតិ និងស្វែងយល់ពីយន្តការការពារតាមរយៈសកម្មភាពអង់ស៊ីមប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មនៅក្នុងសរីរាង្គផ្សេងៗនៃរុក្ខជាតិស័រហ្គាំ (Sorghum bicolor L.)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តដោយការដាំរុក្ខជាតិស័រហ្គាំក្នុងកម្រិតកំហាប់ក្រូមីញ៉ូមខុសៗគ្នា និងធ្វើការវាស់ស្ទង់សកម្មភាពអង់ស៊ីមដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃការខូចខាត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| GST and GR Enzyme Activity Monitoring ការតាមដានសកម្មភាពអង់ស៊ីម GST និង GR |
ជាយន្តការការពារដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការដោះស្រាយជាមួយស្ត្រេសអុកស៊ីតកម្ម និងជួយបន្សាបជាតិពុលចូលទៅក្នុង Vacuole។ | សកម្មភាពរបស់វាអាចថយចុះ ឬត្រូវបានរារាំងនៅពេលកំហាប់ក្រូមីញ៉ូមកើនឡើងដល់កម្រិតធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង (១៣០ មីលីក្រាម/លីត្រ)។ | សកម្មភាព GST និង GR មានការកើនឡើងខ្លាំង (Hyperactivity) នៅក្នុងឫស និងស្លឹកផ្នែកខាងលើ ដែលដើរតួជាប្រព័ន្ធការពារចម្បង។ |
| CAT and GPX Enzyme Activity Monitoring ការតាមដានសកម្មភាពអង់ស៊ីម CAT និង GPX |
មានសមត្ថភាពជួយបំបែក H2O2 ទៅជាទឹក និងអុកស៊ីសែន ដើម្បីកាត់បន្ថយការពុលនៅកម្រិតក្រូមីញ៉ូមទាប (៣០-៦០ មីលីក្រាម/លីត្រ)។ | ងាយរងការរារាំងសកម្មភាព (Inhibition) ជាង GST និង GR នៅពេលរុក្ខជាតិរងនូវការពុលលោហៈធ្ងន់កម្រិតខ្ពស់។ | សកម្មភាព CAT ថយចុះរហូតដល់ ៥០% នៅក្នុងស្លឹកផ្នែកខាងលើ នៅរយៈពេល ៧២ម៉ោង ក្នុងកំហាប់ ៦០ ទៅ ១៣០ មីលីក្រាម/លីត្រ។ |
| Lipid Peroxidation (MDA content) Assay ការវាស់ស្ទង់កម្រិតការខូចខាតភ្នាសកោសិកា (MDA) |
ជារង្វាស់ដ៏សុក្រឹត និងអាចទុកចិត្តបានបំផុត ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតរងគ្រោះ (Oxidative Stress) ដែលរុក្ខជាតិកំពុងជួបប្រទះ។ | វាគ្រាន់តែជាសូចនាករបង្ហាញពីការខូចខាតប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាយន្តការការពារ ឬបន្សាបជាតិពុលរបស់រុក្ខជាតិឡើយ។ | កម្រិត MDA កើនឡើងអតិបរមារហូតដល់ ១១០% នៅក្នុងឫស និងជាង ៦០% នៅក្នុងស្លឹក នៅកំហាប់ក្រូមីញ៉ូម ១៣០ មីលីក្រាម/លីត្រ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវវិទ្យា និងគីមីវិទ្យាកម្រិតមធ្យម ព្រមទាំងសារធាតុគីមីសម្រាប់វាស់ស្ទង់សកម្មភាពអង់ស៊ីម (Enzyme Assays)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងបរិយាកាសផ្ទះកញ្ចក់នៅសាកលវិទ្យាល័យ Bu Ali Sina ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស័រហ្គាំ Munch (132) និងដីខ្សាច់លាយជីកំប៉ុស (៣:១)។ លទ្ធផលនេះអាចមានការប្រែប្រួលប្រសិនបើអនុវត្តលើដីកសិកម្មជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា ដែលមានកម្រិត pH សំណើម អាកាសធាតុ និងប្រភេទដីខុសពីការពិសោធន៍នេះ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏ល្អសម្រាប់ការសិក្សាពីរុក្ខជាតិបន្សាបជាតិពុល។
ការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដើម្បីបន្សាបជាតិពុលលោហៈធ្ងន់ (Phytoremediation) ពីតំបន់កសិកម្ម និងឧស្សាហកម្ម។
ជារួម ការយល់ដឹងពីយន្តការការពាររបស់ Sorghum bicolor ផ្តល់នូវដំណោះស្រាយបៃតងដែលមានតម្លៃថោកក្នុងការស្តារគុណភាពដី និងតាមដានការបំពុលទឹកនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Chromium (VI) (ក្រូមីញ៉ូម VI) | ទម្រង់មួយនៃលោហៈធ្ងន់ក្រូមីញ៉ូមដែលមានជាតិពុលខ្លាំង និងងាយរលាយជ្រាបចូលទៅក្នុងឫសរុក្ខជាតិ ដែលបណ្តាលឱ្យមានរ៉ាឌីកាល់សេរីបំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធកោសិកា។ | ដូចជាថ្នាំពុលដ៏កាចសាហាវដែលជ្រាបចូលទៅក្នុងខ្លួនយ៉ាងលឿន ហើយបំផ្លាញប្រព័ន្ធការពាររាងកាយពីខាងក្នុង។ |
| Reactive oxygen species (ROS) (ប្រភេទអុកស៊ីសែនសកម្ម) | ម៉ូលេគុលអុកស៊ីសែនដែលមិនមានលំនឹង និងមានសកម្មភាពគីមីខ្លាំង (ឧទាហរណ៍៖ H2O2) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលទ្ធផលនៅពេលរុក្ខជាតិរងស្ត្រេស (ដូចជាការពុលលោហៈធ្ងន់) ហើយវាអាចបំផ្លាញប្រូតេអ៊ីន និងសេនេទិច (DNA) របស់កោសិកា។ | ដូចជាផ្កាភ្លើងដែលខ្ទាតចេញពីម៉ាស៊ីនកំពុងដំណើរការខុសប្រក្រតី ដែលអាចធ្វើឱ្យឆេះរាលដាលដល់គ្រឿងបន្លាស់ផ្សេងៗទៀតក្នុងម៉ាស៊ីន។ |
| Lipid peroxidation (ប្រតិកម្មអុកស៊ីតកម្មលើខ្លាញ់) | ដំណើរការដែលរ៉ាឌីកាល់សេរី (ROS) ទៅវាយប្រហារ និងបំផ្លាញស្រទាប់ខ្លាញ់ (Lipid) នៃភ្នាសកោសិការុក្ខជាតិ ដែលគេអាចវាស់ស្ទង់កម្រិតខូចខាតនេះតាមរយៈបរិមាណសារធាតុ Malondialdehyde (MDA)។ | ដូចជាដែកដែលត្រូវច្រេះស៊ីដោយសារអុកស៊ីសែននិងសំណើម ធ្វើឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធដែកនោះខូចខាតនិងផុយស្រួយ។ |
| Glutathione S-transferase (GST) (អង់ស៊ីម GST) | អង់ស៊ីមមួយប្រភេទដែលជួយបន្សាបជាតិពុល ដោយចាប់យកម៉ូលេគុលពុល (ដូចជាក្រូមីញ៉ូម) ទៅភ្ជាប់ជាមួយម៉ូលេគុល Glutathione ដើម្បីដឹកនាំវាទៅកន្លែងផ្ទុកសុវត្ថិភាពក្នុងកោសិកា។ | ដូចជាប៉ូលីសចាប់ជនខិលខូច (ជាតិពុល) ចងជាប់នឹងខ្នោះ (Glutathione) រួចបញ្ជូនទៅឃុំក្នុងគុក (Vacuole) ដើម្បីកុំឱ្យរំខានដល់សង្គម។ |
| Glutathione reductase (GR) (អង់ស៊ីម GR) | អង់ស៊ីមដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកែច្នៃម៉ូលេគុល Glutathione ដែលប្រើរួច (GSSG) ឱ្យត្រលប់មកជាទម្រង់សកម្មវិញ (GSH) ដើម្បីអាចបន្តចាប់យកជាតិពុល និងប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មបន្តទៀត។ | ដូចជារោងចក្រកែច្នៃសំរាម ដែលយកសម្ភារៈប្រើប្រាស់រួចមកកែច្នៃជារបស់ថ្មី ដើម្បីអាចប្រើប្រាស់ឡើងវិញបាន។ |
| Catalase (CAT) (អង់ស៊ីម កាតាឡាស) | អង់ស៊ីមប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មដែលជួយបំបែកសារធាតុពុល Hydrogen peroxide (H2O2) ដែលកោសិកាផលិតចេញពេលមានស្ត្រេស ឱ្យក្លាយទៅជាទឹក (H2O) និងអុកស៊ីសែន (O2) ដែលគ្មានគ្រោះថ្នាក់ដល់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាអ្នកពន្លត់អគ្គីភ័យ ដែលបាញ់ទឹកពន្លត់ភ្លើង (H2O2) ភ្លាមៗដើម្បីមិនឱ្យឆេះរាលដាលដល់ផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋ។ |
| Bioindicator (សូចនាករជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់ភាវៈរស់ (ដូចជារុក្ខជាតិ ឬសរីរាង្គរុក្ខជាតិដូចជាស្លឹកផ្នែកខាងលើ) ដើម្បីតាមដាន ឬវាយតម្លៃពីស្ថានភាពបរិស្ថាន ថាតើមានការបំពុលដោយសារធាតុគីមី ឬលោហៈធ្ងន់កម្រិតណា។ | ដូចជាការយកសត្វចាបទៅក្នុងអណ្តូងរ៉ែ បើចាបងាប់ ឬមានអាការៈខុសធម្មតា មានន័យថាមានឧស្ម័នពុល ដែលជាសញ្ញាប្រាប់មនុស្សឱ្យប្រយ័ត្ន។ |
| Vacuole (វ៉ាគ្យូអូល) | ផ្នែកមួយនៃកោសិការុក្ខជាតិដែលមានទំហំធំ មានតួនាទីជាឃ្លាំងផ្ទុកទឹក សារធាតុចិញ្ចឹម និងជាកន្លែងសុវត្ថិភាពសម្រាប់ផ្ទុកកាកសំណល់ឬសារធាតុពុលដែលត្រូវបានបន្សាបរួច ដើម្បីរារាំងកុំឱ្យវាប៉ះពាល់ដល់ដំណើរការផ្សេងៗក្នុងកោសិកា។ | ដូចជាឃ្លាំងផ្ទុកសំរាមឬកន្លែងចាក់សំរាមដាច់ដោយឡែកមួយនៅក្នុងទីក្រុង ដើម្បីកុំឱ្យសំរាមរាយប៉ាយ និងបំពុលបរិស្ថានជុំវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
