បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នផលទាប និងការលូតលាស់ខ្សោយរបស់ដំណាំសណ្តែកសៀងនៅខុសរដូវ (ខែតុលា-ធ្នូ) ជាពិសេសនៅពេលដាំដុះលើដីខ្សាច់ដែលមានជាតិជូរ (Acid soil) និងងាយបាត់បង់ជីវជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍លើស្រែដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកសៀងចំនួន ៤ ប្រភេទ ផ្សំជាមួយការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ ២ ប្រភេទ និងការបណ្ដុះមេរោគបាក់តេរី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| City garbage compost with Rhizobium japonicum inoculation ការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុស្តសំរាមក្រុងរួមផ្សំជាមួយការបណ្ដុះមេរោគបាក់តេរី Rhizobium japonicum |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបង្កើនការលូតលាស់ដើម និងស្លឹក ដោយសារមានផ្ទុកជាតិកាល់ស្យូម (Ca) ខ្ពស់ (១៥,៤៦%) ដែលជួយកាត់បន្ថយជាតិជូរក្នុងដី និងជំរុញសកម្មភាពបាក់តេរី។ | តម្រូវឱ្យមានប្រភពជីកំប៉ុស្តសំណល់ទីក្រុងដែលមានស្តង់ដារ និងគុណភាពថេរ ដើម្បីជៀសវាងសារធាតុពុលផ្សេងៗ។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៩០២ គីឡូក្រាម/ហិកតា សម្រាប់ពូជសណ្តែកសៀង TGX 536-02D។ |
| Cattle manure with Rhizobium japonicum inoculation ការប្រើប្រាស់លាមកគោរួមផ្សំជាមួយការបណ្ដុះមេរោគបាក់តេរី Rhizobium japonicum |
ជាប្រភេទជីដែលងាយស្រួលរកបាននៅតាមតំបន់ជនបទ និងជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដីបានល្អ។ | មានផ្ទុកជាតិកាល់ស្យូមទាប (ត្រឹមតែ ១,៨៤%) ដែលមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងក្នុងការកែប្រែដីជូរប្រៀបធៀបនឹងជីកំប៉ុស្តសំរាម។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ចន្លោះពី ៥៧៦ ដល់ ៩០០ គីឡូក្រាម/ហិកតា អាស្រ័យលើប្រភេទពូជសណ្តែកសៀង។ |
| Uninoculated and no manure control មិនប្រើជីសរីរាង្គ និងមិនបណ្ដុះមេរោគបាក់តេរី (វត្ថុបញ្ជា) |
មិនតម្រូវឱ្យចំណាយប្រាក់បន្ថែមលើការទិញជីសរីរាង្គ និងមេរោគបាក់តេរី។ | ការលូតលាស់ខ្សោយ ផ្ទៃស្លឹកតូច និងទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសនៅពេលដាំដុះលើដីជូរ និងខ្សាច់។ | ទិន្នផលគ្រាប់ទាបបំផុតត្រឹមតែ ៣៨៣ ដល់ ៥២១ គីឡូក្រាម/ហិកតា ប៉ុណ្ណោះសម្រាប់ពូជភាគច្រើន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះតម្រូវឱ្យមានធនធានកសិកម្មជាក់លាក់ និងឧបករណ៍វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍មួយចំនួនសម្រាប់ការវាស់វែងការលូតលាស់ និងបរិមាណជីវជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅសាកលវិទ្យាល័យខនកែន ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីខ្សាច់ដែលមានជាតិជូរ (Oxic Paleustult) ក្នុងរដូវខុសធម្មតា (តុលា-ធ្នូ) ដែលជារដូវមានរយៈពេលថ្ងៃខ្លី។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ភាគពាយ័ព្យ (ឧ. បន្ទាយមានជ័យ ឧត្តរមានជ័យ) មានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នានេះយ៉ាងខ្លាំង។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការដាំដុះសណ្តែកសៀងនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងតំបន់ដែលមានដីជូរ និងការដាំដុះនៅរដូវប្រាំង។
ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុស្តសំណល់ទីក្រុង និងការបណ្ដុះមេរោគបាក់តេរី គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងជួយកាត់បន្ថយការចំណាយលើជីគីមី សម្រាប់បង្កើនទិន្នផលកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rhizobium japonicum (បាក់តេរីរ៉ៃហ្សូប៊ីម) | ជាប្រភេទបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ដែលរស់នៅតាមឫសរបស់ដំណាំអម្បូរសណ្តែក វាមានតួនាទីចាប់យកឧស្ម័នអាសូត (N2) ពីបរិយាកាសមកបំប្លែងជាសារធាតុចិញ្ចឹម (ជីអាសូត) សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូច ដែលតាំងទីលំនៅនៅនឹងឫសរុក្ខជាតិ ហើយផលិតជីឱ្យរុក្ខជាតិដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| Inoculation (ការបណ្ដុះមេរោគបាក់តេរី) | គឺជាដំណើរការបច្ចេកទេសនៃការលាយបញ្ចូលមេរោគបាក់តេរីល្អៗ (ដូចជា Rhizobium) ទៅនឹងគ្រាប់ពូជ ឬដី មុនពេលចាប់ផ្តើមដាំដុះ ដើម្បីបង្កើនបរិមាណបាក់តេរីនៅក្នុងដី និងជួយឱ្យប្រព័ន្ធឫសចាប់យកជីវជាតិបានកាន់តែប្រសើរ។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំង ឬការឱ្យក្មេងញ៉ាំពពួកបាក់តេរីល្អ (Probiotics ក្នុងយ៉ាអួរ) ដើម្បីឱ្យពោះវៀនរំលាយអាហារបានល្អ និងមានសុខភាពរឹងមាំ។ |
| Oxic Paleustult / Acid Soil (ដីជូរ ឬដីអាស៊ីត) | ជាប្រភេទដីស្រទាប់លើដែលមានកម្រិត pH ទាប (ក្រោម 5.5) និងផ្ទុកសារធាតុអាលុយមីញ៉ូម (Al) ច្រើន ដែលជាកត្តារារាំងដល់ការលូតលាស់របស់ឫសរុក្ខជាតិ និងធ្វើឱ្យជីជាតិនៅក្នុងដីងាយនឹងហូរជ្រាបបាត់បង់។ | ដូចជាទឹកក្រូចឆ្មារដែលមានជាតិជូរខ្លាំងពេក ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិពិបាកផឹកទឹក និងស្រូបយកជីជាតិពីដីបានល្អ។ |
| Leaf area duration (រយៈពេលរក្សាផ្ទៃស្លឹក) | ជារង្វាស់នៃការវាយតម្លៃថាតើរុក្ខជាតិមួយអាចរក្សាស្លឹករបស់វាឱ្យនៅមានពណ៌បៃតង និងមានសុខភាពល្អបានយូរប៉ុណ្ណា ដើម្បីបន្តធ្វើរស្មីសំយោគបង្កើតចំណីអាហារ មុនពេលស្លឹកនោះប្រែពណ៌ ឬជ្រុះចេញពីដើម។ | ដូចជារយៈពេលដែលផ្ទាំងសូឡានៅតែអាចដំណើរការស្រូបពន្លឺព្រះអាទិត្យបានពេញលេញដើម្បីផលិតអគ្គិសនី មុនពេលវាខូច ឬត្រូវដោះចេញ។ |
| Shortday photoperiod (រយៈពេលថ្ងៃខ្លី) | ជាបាតុភូតធម្មជាតិនៃរដូវកាល (ជាទូទៅនៅចន្លោះខែតុលា ដល់ធ្នូ) ដែលរយៈពេលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យនៅពេលថ្ងៃមានភាពខ្លីជាងពេលយប់។ លក្ខខណ្ឌនេះតែងតែជម្រុញឱ្យដំណាំដូចជាសណ្តែកសៀងប្រញាប់ចេញផ្កាលឿនជាងធម្មតា ដែលធ្វើឱ្យការលូតលាស់ដើមរបស់វាមានទំហំតូច។ | ដូចជានាឡិការោទិ៍ប្រាប់រុក្ខជាតិថា "ជិតអស់ពេលហើយ ត្រូវតែប្រញាប់បញ្ចេញផ្កា និងផ្លែឥឡូវនេះ បើទោះជាដើមនៅតូចក៏ដោយ!"។ |
| Factorial arranged in RCB (ការរៀបចំពិសោធន៍បែប Factorial ក្នុងប្លុកចៃដន្យ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិ និងការរៀបចំការពិសោធន៍ផ្នែកកសិកម្ម ដោយបែងចែកកន្លែងដាំដុះជាប្លុកៗ (ចំណែកដី) និងរៀបចំកត្តាពិសោធន៍រួមបញ្ចូលគ្នា (ឧ. ពូជសណ្តែក + ប្រភេទជី) ដោយចៃដន្យ ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបលទ្ធផល និងកាត់បន្ថយភាពលម្អៀង។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមតូចៗដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធ្វើតេស្តវិធីសាស្ត្របង្រៀនពីរផ្សេងគ្នាដោយយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀង។ |
| N Uptake (ការស្រូបយកអាសូត) | ដំណើរការដែលប្រព័ន្ធឫសរបស់រុក្ខជាតិទាញយកសារធាតុអាសូត (N) ពីក្នុងដី ឬពីបាក់តេរី ហើយបញ្ជូនវាទៅកាន់ស្លឹក និងដើម ដើម្បីបង្កើតជាប្រូតេអ៊ីនដែលចាំបាច់បំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់ និងការបង្កើតទិន្នផលគ្រាប់។ | ដូចជាការបឺតយកសារធាតុប្រូតេអ៊ីនពីចំណីអាហារចូលទៅក្នុងរាងកាយ ដើម្បីជួយឱ្យសាច់ដុំលូតលាស់ធំធាត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
