បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការភាន់ច្រឡំក្នុងការចាត់ថ្នាក់ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទជន្លេនក្នុងស្រុកនិងពាណិជ្ជកម្ម ដោយសារតែភាពស្រដៀងគ្នានៃរូបរាងខាងក្រៅនៅតំបន់ភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសម៉ូលេគុលដើម្បីវិភាគទំនាក់ទំនងហ្សែនរបស់ជន្លេនដែលប្រមូលបានពីតំបន់កសិកម្ម និងកសិដ្ឋានពាណិជ្ជកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| SRAP (Sequence-Related Amplified Polymorphism) បច្ចេកទេសសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល SRAP |
មានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ និងអាចបែងចែកជន្លេនពូជផ្សេងគ្នាដែលមានរូបរាងខាងក្រៅស្រដៀងគ្នាខ្លាំងបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពដល់កម្រិតហ្សែន។ | ទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប ចំណាយថវិកាច្រើន និងត្រូវការអ្នកមានជំនាញផ្នែកម៉ូលេគុល។ | បង្កើតបានបន្ទះពហុសណ្ឋានចំនួន ៣២១ អាចចាត់ថ្នាក់ជន្លេនជា ៧ ក្រុមដោយជោគជ័យ និងបញ្ជាក់ថា Perionyx excavatus និង Perionyx sp. 1 គឺជាប្រភេទតែមួយ។ |
| Morphological Identification ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរូបសាស្ត្រខាងក្រៅ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយតិចតួចបំផុត និងអាចធ្វើបានភ្លាមៗនៅនឹងកន្លែងសម្រាប់ជន្លេនដែលពេញវ័យ។ | មិនអាចបែងចែកជន្លេនពូជខុសគ្នាដែលមានរូបរាងស្រដៀងគ្នាខ្លាំង (ឧ. Blue strain និង Ketare) ឬជន្លេនដែលមិនទាន់ពេញវ័យបានទេ។ | អាចចាត់ថ្នាក់ជន្លេនបានត្រឹមក្រុមអំបូរធំៗចំនួន ២ តែបង្កការភាន់ច្រឡំក្នុងការបែងចែកប្រភេទលម្អិត។ |
| RAPD (Random Amplified Polymorphic DNA) បច្ចេកទេសសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល RAPD |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការសិក្សាពីហ្សែនកាលពីមុន។ | ផ្តល់លទ្ធផលមិនសូវទៀងទាត់ និងមានភាពប្រែប្រួលខ្ពស់នៅពេលធ្វើការពិសោធន៍ដដែលឡើងវិញ។ | មិនត្រូវបានវាស់វែងលម្អិតក្នុងការសិក្សានេះទេ (គ្រាន់តែលើកឡើងជាវិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀប)។ |
| AFLP (Amplified Fragment Length Polymorphism) បច្ចេកទេសសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល AFLP |
ផ្តល់លទ្ធផលមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ និងអាចរកឃើញបម្រែបម្រួលហ្សែនបានច្រើន។ | មានភាពស្មុគស្មាញខ្លាំងក្នុងការអនុវត្ត និងត្រូវការពេលវេលាច្រើន។ | មិនត្រូវបានវាស់វែងលម្អិតក្នុងការសិក្សានេះទេ (គ្រាន់តែលើកឡើងជាវិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀប)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការរៀបចំបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវវិទ្យាម៉ូលេគុល (Molecular Biology Lab) ពេញលេញ ព្រមទាំងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យពីកសិដ្ឋាន និងតំបន់កសិកម្មក្នុងខេត្តឈៀងម៉ៃនិងឡាំភូន ប្រទេសថៃ។ លទ្ធផលនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធនិងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុ លក្ខខណ្ឌកសិកម្ម និងការនិយមចិញ្ចឹមពូជជន្លេនពាណិជ្ជកម្ម (ដូចជា Blue strain និង African night crawler) ស្រដៀងគ្នា។
បច្ចេកទេសបែងចែកអត្តសញ្ញាណជន្លេនដោយប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុលនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា។
ជាសរុប ការអនុវត្តបច្ចេកទេស SRAP នឹងជួយធ្វើស្តង់ដារនីយកម្មនៃការជួញដូរពូជជន្លេន និងពន្លឿនការផលិតជីកំប៉ុសសរីរាង្គនៅកម្ពុជាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sequence-related amplified polymorphism (SRAP) (បច្ចេកទេសពង្រីកពហុសណ្ឋានទាក់ទងនឹងលំដាប់លំដោយ) | ជាបច្ចេកទេសសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុលមួយប្រភេទដែលប្រើប្រាស់ប្រតិកម្ម PCR ដើម្បីពង្រីកផ្នែកខ្លះនៃហ្សែនគោលដៅ សម្រាប់វាស់វែងពីភាពខុសគ្នាឬបម្រែបម្រួលហ្សែនរវាងភាវរស់ផ្សេងៗគ្នា។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការស្វែងរកទំនាក់ទំនងហ្សែនក្នុងកម្រិតពូជនិងអម្បូរ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនស្កេនរកមើលចំណុចខុសគ្នាលម្អិតតូចៗបំផុតនៅលើសៀវភៅពីរគ្បាលដែលមើលពីសំបកក្រៅដូចគ្នាទាំងស្រុង។ |
| DNA fingerprinting (ការវិភាគក្រយៅឌីអិនអេ) | ជាដំណើរការនៃការកំណត់អត្តសញ្ញាណភាវរស់ណាមួយ ដោយផ្អែកលើលំនាំនៃទម្រង់ឌីអិនអេ (DNA) ពិសេសរៀងៗខ្លួនរបស់ពួកវា ដែលមិនអាចដូចគ្នាទាំងស្រុងឡើយ (លើកលែងតែកូនភ្លោះ)។ ក្នុងកសិកម្ម គេប្រើវាដើម្បីបញ្ជាក់ពូជសត្វឬរុក្ខជាតិឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការផ្តិតក្រយៅដៃមនុស្សដើម្បីសម្គាល់អត្តសញ្ញាណបុគ្គលម្នាក់ៗដែរ គ្រាន់តែនេះជាការផ្តិតក្រយៅដៃរបស់កោសិកា។ |
| UPGMA (ក្បួនដោះស្រាយយូភីជីអឹមអេ ឬ វិធីសាស្ត្រចាត់ក្រុមផ្អែកលើមធ្យមភាគនព្វន្ធ) | ជាក្បួនដោះស្រាយគណិតវិទ្យាក្នុងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ដែលប្រើសម្រាប់បង្កើតមែកធាងពូជអម្បូរ (Phylogenetic tree) ដោយវាគណនាមធ្យមភាគនៃចម្ងាយហ្សែនរវាងគូភាវរស់នីមួយៗ រួចចាត់ថ្នាក់ពួកវាជាក្រុមៗទៅតាមភាពជិតស្និទ្ធនៃហ្សែន។ | ដូចជាការតម្រៀបសិស្សក្នុងថ្នាក់ជាក្រុមៗ ដោយផ្អែកលើពិន្ទុមធ្យមភាគប្រចាំខែដែលពួកគេទទួលបានប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ |
| Bootstrap (ការវាយតម្លៃដោយ Bootstrap) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីសាកល្បងភាពត្រឹមត្រូវនិងភាពរឹងមាំនៃមែកធាងពូជអម្បូរ (Phylogenetic tree) ដែលបានបង្កើត។ គេធ្វើការគណនាទិន្នន័យដដែលៗឡើងវិញជាច្រើនដង (ឧ. ១០០០ ដង) ដើម្បីមើលថាតើលទ្ធផលនៃការចាត់ក្រុមនៅតែរក្សាទម្រង់ដើមឬអត់ (បង្ហាញជាភាគរយ)។ | ដូចជាការបោះកាក់រាប់ពាន់ដងដើម្បីបញ្ជាក់ឱ្យប្រាកដថា តើលទ្ធផលដែលទទួលបានកើតឡើងដោយភាពចៃដន្យ ឬជារឿងពិតប្រាកដ។ |
| Polymorphic banding DNA (បន្ទះឌីអិនអេពហុសណ្ឋាន) | ជាបន្ទះឌីអិនអេ (DNA bands) ដែលលេចឡើងក្នុងទីតាំងខុសៗគ្នានៅលើបន្ទះជែល (Gel) បន្ទាប់ពីការធ្វើអគ្គិសនីបញ្ជូនម៉ូលេគុល ដែលបង្ហាញពីភាពខុសគ្នានៃប្រវែង ឬទម្រង់ហ្សែនរបស់ភាវរស់ដែលកំពុងយកមកប្រៀបធៀប។ | ដូចជាបាកូដ (Barcode) លើទំនិញនៅផ្សារទំនើប ដែលទំនិញខុសគ្នាមានគំនូសឆ្នូតខ្មៅៗនៅទីតាំងនិងទំហំខុសៗគ្នា។ |
| Gel electrophoresis (ប្រព័ន្ធអគ្គិសនីបញ្ជូនម៉ូលេគុលលើជែល) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើចរន្តអគ្គិសនីដើម្បីរុញច្រាននិងបំបែកម៉ូលេគុល ឌីអិនអេ (DNA) ឱ្យរត់កាត់បន្ទះជែល (Agarose)។ ម៉ូលេគុលដែលមានទំហំតូចនឹងរត់បានលឿននិងឆ្ងាយជាងម៉ូលេគុលធំ ដែលបង្កើតបានជាគំនូសបន្ទះសម្រាប់កំណត់ទំហំ។ | ដូចជាការឱ្យក្មេងៗនិងមនុស្សចាស់រត់ប្រណាំងកាត់ព្រៃក្រាស់ ក្មេងតូចៗនឹងអាចរត់លួចចូលតាមប្រឡោះតូចៗបានលឿននិងទៅដល់មុនគេ។ |
| PCR reaction (ប្រតិកម្មខ្សែសង្វាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស) | ជាបច្ចេកទេសសម្រាប់បង្កើនចំនួន ឬចម្លងបំណែក ឌីអិនអេ (DNA) ដែលគេចង់សិក្សាពីមួយទៅរាប់លានច្បាប់ចម្លង ក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ដោយប្រើប្រាស់វដ្តកម្ដៅ (កម្ដៅ និងការធ្វើឱ្យត្រជាក់ឆ្លាស់គ្នា) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការមើលឃើញ និងវិភាគបន្ត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនកូពី (Photocopy) ដ៏មានឥទ្ធិពលមួយ ដែលអាចចម្លងទំព័រសៀវភៅមួយសន្លឹកទៅជារាប់លានសន្លឹកក្នុងពេលមួយប៉ព្រិចភ្នែក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
