បញ្ហា (The Problem)៖ ការបង្កាត់ពូជពោតផ្អែមឱ្យមានភាពធន់នឹងជំងឺខ្លោចស្លឹក (NCLB) ដែលបង្កដោយផ្សិត Exserohilum turcicum តាមវិធីសាស្ត្រប្រពៃណីគឺចំណាយពេលយូរ និងរងឥទ្ធិពលខ្លាំងពីលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលដើម្បីវាយតម្លៃ និងកំណត់សញ្ញាសម្គាល់ DNA ដែលទាក់ទងនឹងភាពធន់ទ្រាំនឹងជំងឺនេះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Breeding for NCLB Resistance ការបង្កាត់ពូជតាមបែបប្រពៃណីសម្រាប់ភាពធន់នឹងជំងឺ NCLB |
ជានីតិវិធីស្តង់ដារដែលធ្លាប់អនុវត្តកន្លងមក ហើយអាចទុកចិត្តបានសម្រាប់ការជ្រើសរើសពូជដោយផ្អែកលើការបង្ហាញរូបរាងជាក់ស្តែង (Phenotype)។ | ចំណាយពេលយូរ ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន ទីតាំងដាំដុះធំ និងរងឥទ្ធិពលខ្លាំងពីលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន (ឧទាហរណ៍ ជំងឺនេះច្រើនកើតមានតែក្នុងរដូវរងា) ដែលធ្វើឱ្យការវាយតម្លៃមានការរអាក់រអួល។ | អាចវាយតម្លៃកម្រិតនៃការកើតជំងឺលើផ្ទៃស្លឹកពោតបានដោយផ្ទាល់ ប៉ុន្តែទាមទាររយៈពេលយូរ និងមិនអាចពិនិត្យកូនពូជបានពេញមួយឆ្នាំនោះទេ។ |
| Marker-Assisted Selection (MAS) using SSR markers (e.g., bnlg182) ការជ្រើសរើសពូជដោយមានជំនួយពីសញ្ញាសម្គាល់ពន្ធុវិទ្យា (MAS) ដោយប្រើម៉ាកឺរ SSR (ជាពិសេស bnlg182) |
មានភាពសាមញ្ញ រហ័ស មិនរងឥទ្ធិពលពីកត្តាបរិស្ថានជុំវិញ និងអាចធ្វើការជ្រើសរើសពូជបានពេញមួយឆ្នាំតាំងពីដំណាក់កាលកូនរុក្ខជាតិ (Seedling stage)។ ជួយកាត់បន្ថយពេលវេលា និងទំហំផ្ទៃដីពិសោធន៍យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ត្រូវការការវិនិយោគលើបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុល (Molecular biology lab) ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ និងធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញឯកទេសច្បាស់លាស់ដើម្បីស្រង់ និងវិភាគ DNA។ | សញ្ញាសម្គាល់ bnlg182 (PIC=0.7596, p=0.009) កំណត់បានពូជពោតផ្អែមចំនួន 10 ខ្សែ (ក្នុងចំណោម 158 ខ្សែនៃជំនាន់ S6) ដែលមានភាពធន់កម្រិតមធ្យម (19-30%) យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលស្តង់ដារ និងសារធាតុគីមីដែលមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការស្រង់ បំបែក និងវិភាគ DNA របស់រុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំខនកែន ជ័យនាថ និងឈៀងម៉ៃ) ដោយប្រើប្រាស់ពូជពោតផ្អែមពាណិជ្ជកម្មចំនួន 26 និងពូជបង្កាត់ជំនាន់ S6 ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុរវាងថៃ និងកម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទពូជពោតផ្អែមដែលដាំដុះក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជាអាចមានភាពចម្រុះហ្សែន (Genetic diversity) ខុសពីនេះបន្តិច។ នេះជារឿងដែលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ ពីព្រោះសញ្ញាសម្គាល់ bnlg182 និង umc2038 អាចនឹងត្រូវការការផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញ (Validation) ជាមួយពូជពោតកម្ពុជា ដើម្បីធានាបាននូវភាពសុក្រឹតខ្ពស់បំផុតក្នុងការចាប់យកហ្សែនធន់នឹងជំងឺនេះ។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ម៉ាកឺរ DNA (SSR Markers) នេះ គឺមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគាំទ្រដល់ប្រព័ន្ធកសិកម្មទំនើបនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរពីការបង្កាត់ពូជបែបប្រពៃណី មកប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាបង្កាត់ពូជម៉ូលេគុល (Molecular breeding) នឹងជួយសន្សំសំចៃពេលវេលា ធនធាន និងជួយបង្កើនសន្តិសុខទិន្នផលពោតផ្អែមនៅកម្ពុជាទប់ទល់នឹងការគំរាមកំហែងដោយជំងឺរុក្ខជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Northern corn leaf blight (NCLB) (ជំងឺខ្លោចស្លឹកពោតភាគខាងជើង) | វាជាជំងឺផ្សិតដ៏កាចសាហាវមួយប្រភេទដែលបំផ្លាញដំណាំពោត ដោយបង្កើតជាស្នាមអុចៗពណ៌ប្រផេះ ឬត្នោតរាងដូចត្រីសូល៍នៅលើស្លឹក ដែលយូរៗទៅវារាលដាលពេញផ្ទៃស្លឹក ធ្វើឱ្យស្លឹកងាប់ និងកាត់បន្ថយទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | វាប្រៀបដូចជាជំងឺកមរមាស់លើស្បែកមនុស្ស ដែលរាលដាលធំទៅៗរហូតដល់ខូចស្បែកទាំងស្រុង ប្រសិនបើមិនមានប្រព័ន្ធការពាររឹងមាំ។ |
| Exserohilum turcicum (មេរោគផ្សិត Exserohilum turcicum) | វាគឺជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ (Pathogen) ប្រភេទផ្សិតដែលធ្វើឱ្យកើតមានជំងឺ NCLB ខាងលើ។ ផ្សិតនេះលូតលាស់បានល្អក្នុងលក្ខខណ្ឌសំណើមខ្ពស់ និងសីតុណ្ហភាពមធ្យម ហើយវាបន្តពូជដោយបញ្ចេញស្ព័រ (Spores) ហោះហើរតាមខ្យល់ទៅទុំលើស្លឹកពោត។ | វាប្រៀបដូចជាមេរោគផ្តាសាយធំដែលឆ្លងតាមខ្យល់ ហើយចូលចិត្តវាយប្រហារនៅពេលអាកាសធាតុត្រជាក់ និងសើម។ |
| SSR markers (សញ្ញាសម្គាល់ SSR ឬ Simple Sequence Repeat) | វាគឺជាបំណែកតូចៗនៃខ្សែ DNA ដែលមានការផ្ទួនគ្នាច្រើនដង។ ដោយសារចំនួននៃការផ្ទួនគ្នានេះមានប្រវែងខុសៗគ្នារវាងពូជពោតនីមួយៗ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់វាដើម្បីតាមដាន និងកំណត់អត្តសញ្ញាណហ្សែនដែលទទួលខុសត្រូវលើភាពធន់នឹងជំងឺដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំមើលការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | វាប្រៀបដូចជាបាកូដ (Barcode) លើផលិតផលដែលជួយយើងឱ្យដឹងពីប្រភព និងលក្ខណៈរបស់ទំនិញ ទោះបីជាសម្បកក្រៅវាមើលទៅស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ។ |
| Marker-assisted selection (MAS) (ការជ្រើសរើសពូជដោយមានជំនួយពីសញ្ញាសម្គាល់ពន្ធុវិទ្យា) | វាគឺជាវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជទំនើប ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើការពិនិត្យមើល DNA របស់កូនរុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់ (ប្រើ SSR markers) ដើម្បីរើសយកតែរុក្ខជាតិណាដែលមានហ្សែនធន់នឹងជំងឺ ជួយសន្សំសំចៃពេលវេលា ផ្ទៃដី និងមិនរងឥទ្ធិពលពីអាកាសធាតុ។ | វាប្រៀបដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនអ៊ុលត្រាសោនស្កេនមើលខាងក្នុងគ្រាប់ពូជ ដើម្បីដឹងថាវាល្អឬអត់ តាំងពីវានៅតូច ដោយមិនបាច់ចាំដាំវាឱ្យធំទើបដឹងនោះទេ។ |
| Polymorphism information content (PIC) (មាតិកាព័ត៌មាននៃភាពចម្រុះសែន) | វាជារង្វាស់ស្ថិតិនៅក្នុងពន្ធុវិទ្យា ដែលប្រាប់ពីកម្រិតប្រសិទ្ធភាពនៃសញ្ញាសម្គាល់ DNA មួយ។ បើតម្លៃ PIC កាន់តែខ្ពស់ (ខិតជិត ១) មានន័យថាសញ្ញាសម្គាល់នោះកាន់តែមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបែងចែកភាពខុសគ្នារវាងពូជពោតដែលធន់ និងពូជដែលខ្សោយ។ | វាប្រៀបដូចជាកម្រិតភាពច្បាស់ (Resolution) នៃកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព បើកាមេរ៉ាកាន់តែច្បាស់ (PIC ខ្ពស់) យើងកាន់តែងាយស្រួលចំណាំមុខមនុស្ស។ |
| Allele (អាឡែល ឬទម្រង់ផ្សេងនៃសែន) | វាគឺជាទម្រង់ប្រែប្រួលនៃហ្សែនតែមួយ ដែលស្ថិតនៅទីតាំងដូចគ្នានៅលើក្រូម៉ូសូម។ វត្តមាននៃអាឡែលខុសៗគ្នា (ឧទាហរណ៍ អាឡែល A, B, ឬ C នៅក្នុងការសិក្សានេះ) គឺជាអ្នកកំណត់ថាពោតនោះនឹងមានភាពធន់ ឬងាយរងគ្រោះនឹងជំងឺ។ | វាប្រៀបដូចជាម៉ូដសក់ផ្សេងៗគ្នា (រួញ, ត្រង់, ខ្លី, វែង) ដែលកើតចេញពីហ្សែនគ្រប់គ្រងសក់តែមួយ។ |
| Polymerase Chain Reaction (PCR) (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស) | វាគឺជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើដើម្បីពង្រីកបំណែក DNA ជាក់លាក់មួយពីបរិមាណតិចតួចបំផុត ឱ្យទៅជារាប់លានច្បាប់កូពី ដើម្បីឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាចមើលឃើញ វិភាគ និងសិក្សាពីបំណែកហ្សែននោះបានច្បាស់។ | វាប្រៀបដូចជាការយកឯកសារមួយសន្លឹកទៅប្រើជាមួយម៉ាស៊ីនកូពី (Photocopy) ដើម្បីចម្លងទំព័រនោះទៅជារាប់លានសន្លឹក ធ្វើឱ្យយើងងាយស្រួលអាននិងចែករំលែក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
