បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់ជីគីមី ជីកំប៉ុស និងអតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (EM) ទៅលើសកម្មភាពអង់ស៊ីមក្នុងដី ដែលពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់ទៅនឹងការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដីស្រែ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការប្រមូលសំណាកដីចម្រុះក្នុងជម្រៅ ០-១៥ សង់ទីម៉ែត្រ ពីស្រែដែលដាំស្រូវប្រភេទ R.D.6 រយៈពេល ៣ឆ្នាំ ជាមួយនឹងការព្យាបាលដីតាមវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Fertilizer + Compost (CF + Com.) ការប្រើប្រាស់ជីគីមីរួមបញ្ចូលជាមួយជីកំប៉ុស |
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដែលមានសម្រាប់រុក្ខជាតិបានខ្ពស់ និងជួយជំរុញសកម្មភាពអតិសុខុមប្រាណធម្មជាតិក្នុងដីបានល្អគ្រប់គ្រាន់ដោយមិនបាច់ប្រើ EM បន្ថែម។ | សកម្មភាពអង់ស៊ីម β-glucosidase មានកម្រិតទាបជាងបន្តិចបើប្រៀបធៀបទៅនឹងការប្រើប្រាស់ EM សុទ្ធ។ | មានបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់ (Avail. P: 13.85 ppm) ហើយសកម្មភាពអង់ស៊ីម β-glucosidase មានកម្រិត 413 nM/g (ទម្ងន់ស្ងួត-នាទី)។ |
| Effective Microorganisms (EM) Application alone ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព (EM) តែឯង |
ជំរុញសកម្មភាពអង់ស៊ីម β-glucosidase ក្នុងដីបានខ្ពស់បំផុត ដែលជួយបង្កើនល្បឿននៃការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ។ | មិនបានបង្កើនសារធាតុចិញ្ចឹមសម្រាប់រុក្ខជាតិ (ដូចជា Avail. P និង Ext. K) បានខ្ពស់ដូចការប្រើជីកំប៉ុស ឬជីគីមីនោះទេ ដោយសារអតិសុខុមប្រាណបានទាញយកសារធាតុចិញ្ចឹមមួយផ្នែកទៅប្រើប្រាស់។ | សកម្មភាពអង់ស៊ីម β-glucosidase ខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ 710 nM/g (ខ្ពស់ជាងដីត្រួតពិនិត្យ ៣.៤ ដង) ប៉ុន្តែសារធាតុ K និង P មានកម្រិតទាប។ |
| Control (No Treatment) ដីត្រួតពិនិត្យ (មិនមានប្រើជី ឬ EM) |
មិនតម្រូវឲ្យមានការចំណាយដើមទុនលើការទិញជី ឬផលិតផលអតិសុខុមប្រាណ។ | កម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹម និងសកម្មភាពអង់ស៊ីមក្នុងដីមានកម្រិតទាបបំផុត ដែលនាំឲ្យដីខ្វះជីជាតិសម្រាប់ការលូតលាស់របស់ស្រូវ។ | សកម្មភាពអង់ស៊ីម β-glucosidase ទាបបំផុតត្រឹមតែ 207 nM/g ព្រមទាំងមានកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមទាបជាងគេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការបំពាក់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគគីមីដី សកម្មភាពអង់ស៊ីម និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនសម្រាប់ធ្វើប្រតិកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (តំបន់ស្រាវជ្រាវស្រូវ រាជធានីបាងកក/ប៉ៈធុមថានី) ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទស្រែដែលដាំស្រូវពូជ R.D.6 រយៈពេល៣ឆ្នាំ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដោយសារតែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដីស្រែ និងការអនុវត្តកសិកម្មមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី កម្រិត pH ដី និងសមាសធាតុសរីរាង្គដើមនៃតំបន់ជាក់លាក់នៅកម្ពុជាអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារការធ្វើតេស្តផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែម។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងប្រសើរសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់ជីគីមីរួមជាមួយជីកំប៉ុស គឺជាជម្រើសដ៏ល្អ និងសន្សំសំចៃបំផុតសម្រាប់កសិករកម្ពុជា ក្នុងការកែលម្អគុណភាពដីស្រែ និងបង្កើនសារធាតុចិញ្ចឹម ដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកជាចាំបាច់លើការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណ EM ឡើយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| β-glucosidase (អង់ស៊ីមបេតា-គ្លុយកូស៊ីដាស) | អង់ស៊ីមម្យ៉ាងនៅក្នុងដីដែលបញ្ចេញដោយអតិសុខុមប្រាណ មានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ (សែលុយឡូស) ឱ្យទៅជាជាតិស្ករងាយៗ ដើម្បីផ្តល់ថាមពលដល់អតិសុខុមប្រាណផ្សេងទៀត និងជួយបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមចូលទៅក្នុងដី។ | ដូចជាកន្ត្រៃដែលកាត់បំបែកកម្ទេចកំទីស្លឹកឈើឬចំបើងឱ្យក្លាយជាចំណីតូចៗងាយរំលាយ សម្រាប់មេរោគល្អៗក្នុងដីស៊ី និងបញ្ចេញជីជាតិឱ្យរុក្ខជាតិ។ |
| Effective Microorganisms (EM) (អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព) | បណ្តុំនៃបាក់តេរី និងមេដំបែល្អៗដែលត្រូវបានគេបង្កាត់និងលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងទម្រង់រាវ ដើម្បីយកទៅស្រោចលើដីកសិកម្ម សំដៅជួយពន្លឿនការបំបែកធាតុសរីរាង្គ និងកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធជីវសាស្ត្ររបស់ដី។ | ដូចជាការញ៉ាំទឹកដោះគោជូរ (យ៉ាអួ) ដែលមានបាក់តេរីល្អៗជួយដល់ការរំលាយអាហារក្នុងក្រពះពោះវៀនរបស់យើងឱ្យដំណើរការបានស្រួលអញ្ចឹងដែរ។ |
| Plant available nutrients (សារធាតុចិញ្ចឹមដែលមានសម្រាប់រុក្ខជាតិ) | ទម្រង់នៃសារធាតុរ៉ែ ឬជីវជាតិនៅក្នុងដី (ដូចជា អាសូត ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម) ដែលបានរលាយក្នុងទឹកដីរួចរាល់ និងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពដែលឫសរុក្ខជាតិអាចបឺតស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ការលូតលាស់បានភ្លាមៗ។ | ដូចជាម្ហូបដែលបានចម្អិនឆ្អិនរួចរាល់ និងដួសដាក់ចានត្រៀមជាស្រេចសម្រាប់ញ៉ាំ ខុសពីម្ហូបឆៅដែលត្រូវរង់ចាំការចម្អិនសិន។ |
| Potentiometric (ប៉ូតង់ស្យូម៉េទ្រីក) | វិធីសាស្ត្រនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វាស់កម្រិត pH (ភាពជាអាស៊ីត-បាស) នៃសំណាកដី ដោយប្រើឧបករណ៍វាស់កម្រិតបន្ទុកអគ្គិសនី (Voltage) រវាងអេឡិចត្រូតពីរដែលជ្រលក់ចូលក្នុងសូលុយស្យុងទឹកលាយដី។ | ដូចជាការប្រើទែម៉ូម៉ែត្រអគ្គិសនីដើម្បីវាស់កម្ដៅខ្លួន តែនេះជាឧបករណ៍វាស់កម្រិតជូរឬប្រៃរបស់ដីដោយប្រើចរន្តអគ្គិសនីតិចតួចបំផុត។ |
| Spectrophotometer (ឧបករណ៍វាស់ស្ប៉ិចពន្លឺ) | ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វាស់បរិមាណពន្លឺដែលអាចឆ្លងកាត់សូលុយស្យុងរាវមួយបាន។ ក្នុងបរិបទនេះ គេប្រើវាដើម្បីវាស់កំហាប់នៃសារធាតុ p-nitrophenol ពណ៌លឿង ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើសកម្មភាពរបស់អង់ស៊ីមនៅក្នុងដីមានកម្រិតខ្លាំង ឬខ្សោយ។ | ដូចជាភ្នែកទិព្វដែលរាប់ថាតើមានពន្លឺប៉ុន្មានភាគរយអាចជះឆ្លងកាត់ទឹកពណ៌បាន ដើម្បីដឹងថាទឹកនោះមានជាតិគីមីខាប់ឬរាវប៉ុណ្ណា។ |
| Composite sample (សំណាកដីចម្រុះ) | វិធីសាស្ត្រយកគំរូដីដោយជីកយកកម្ទេចដីពីចំណុចផ្សេងៗគ្នាច្រើនកន្លែងក្នុងក្បាលដីស្រែតែមួយ រួចយកមកច្របល់ចូលគ្នាឱ្យសព្វ ដើម្បីទទួលបានសំណាកដីមួយដុំដែលតំណាងឱ្យលក្ខណៈដីទាំងមូលក្នុងស្រែនោះ។ | ដូចជាការកូរទឹកសម្លរឱ្យសព្វត្រឡប់ចុះឡើង មុននឹងដួសមួយស្លាបព្រាមកភ្លក់ ដើម្បីដឹងរស់ជាតិសម្លរទាំងមូលត្រឹមត្រូវ មិនមែនភ្លក់តែទឹកថ្លាខាងលើនោះទេ។ |
| Soil amendment (ការកែលម្អដី) | សកម្មភាពនៃការបន្ថែមសារធាតុផ្សេងៗ (ដូចជា ជីកំប៉ុស ជីគីមី កំបោរកសិកម្ម ឬ EM) ទៅក្នុងដី ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ គីមីសាស្ត្រ ឬជីវសាស្ត្ររបស់ដី សំដៅជួយសង្គ្រោះដីសឹករេចរឹល និងធ្វើឱ្យដីកាន់តែមានជីជាតិ។ | ដូចជាការលាបឡេថែរក្សាស្បែកដែលស្ងួត ឬលេបវីតាមីនបំប៉នរាងកាយ ដើម្បីជួយឱ្យសុខភាពស្បែក និងរាងកាយត្រលប់មកស្រស់ថ្លា និងរឹងមាំវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
