បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការបំផ្លាញទិន្នផលអំពៅពីសំណាក់ដង្កូវស៊ីគល់អំពៅ (Shoot borers) ដូចជា Chilo infuscatellus, Scirpophaga excerptalis និង Sesamia inferens នៅក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់ដោយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការសាកល្បងប្រៀបធៀបចម្ការអំពៅដែលអនុវត្តការគ្របដីដោយស្លឹកអំពៅងាប់ (Mulching) ជាមួយនឹងការដុតស្លឹកអំពៅចោល (Burning)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Unburned / Mulching plots ការគ្របដីដោយស្លឹកអំពៅដែលមិនបានដុត |
កាត់បន្ថយការបំផ្លាញពីដង្កូវស៊ីគល់អំពៅបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ ជួយរក្សាសំណើមក្នុងដី បង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ និងកាត់បន្ថយចំណាយលើការទិញថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។ | អាចមានភាពស្មុគស្មាញបន្តិចបន្តួចក្នុងការដាក់ជីប្រសិនបើមិនមានបច្ចេកទេសឬឧបករណ៍ត្រឹមត្រូវ ដោយសារតែមានកម្រាស់ស្លឹកអំពៅគ្របលើដី។ | អត្រាការបំផ្លាញដោយដង្កូវធ្លាក់ចុះមកត្រឹមមធ្យម ៣,០៧% ខណៈទិន្នផលអំពៅកើនឡើងប្រមាណ ៣៣,៣៣% (ការសាកល្បងខ្នាតតូច) ឬ ១៨,៧៣% (ការសាកល្បងខ្នាតធំ)។ |
| Burned dry sugarcane leaf plots ការដុតស្លឹកអំពៅចោលក្រោយពេលប្រមូលផល |
ធ្វើឱ្យចម្ការមានភាពស្រឡះល្អ ងាយស្រួលក្នុងការដើរត្រួតពិនិត្យ ថែទាំ និងងាយស្រួលក្នុងការដាក់ជី។ | ទាក់ទាញដង្កូវស៊ីគល់អំពៅឱ្យមកបំផ្លាញច្រើន និងធ្វើឱ្យបាត់បង់សំណើមព្រមទាំងសារធាតុសរីរាង្គដែលមានប្រយោជន៍នៅក្នុងដី។ | អត្រាការបំផ្លាញដោយដង្កូវកើនឡើងខ្ពស់រហូតដល់ជាមធ្យម ១០,៦៥% ហើយទិន្នផលអំពៅទទួលបានទាបជាងការមិនដុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ វិធីសាស្ត្រនេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាឬធនធានស្មុគស្មាញឡើយ ផ្ទុយទៅវិញវាជួយសន្សំសំចៃចំណាយផលិតកម្មយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្ត Chonburi, Suphan Buri និង Kanchanaburi នៃប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៩-១៩៩២ ដោយប្រើប្រាស់ពូជអំពៅខុសៗគ្នា។ ទោះបីជាការស្រាវជ្រាវនេះមានវ័យចំណាស់បន្តិចក្តី ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃ (ដូចជា Chilo infuscatellus) គឺមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះនៅតែមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រក្សេត្រកម្មបែបនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការដាំដុះអំពៅនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការដុតស្លឹកអំពៅមកជាការគ្របដីវិញ គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានតម្លៃថោក ចំណេញសេដ្ឋកិច្ច និងការពារបរិស្ថានសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cultural Method (វិធីសាស្ត្រក្សេត្រកម្ម) | ការគ្រប់គ្រងដំណាំ និងបរិស្ថានជុំវិញដំណាំតាមរយៈការកែប្រែទម្លាប់ដាំដុះជាក់លាក់ណាមួយ (ដូចជាការមិនដុតស្លឹកអំពៅ និងយកមកគ្របដី) ដើម្បីការពារ ឬកាត់បន្ថយការរាតត្បាតពីសត្វល្អិតចង្រៃដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។ | ដូចជាការសម្អាតផ្ទះ និងរៀបចំកន្លែងរស់នៅឱ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់ ដើម្បីកុំឱ្យមានសត្វកណ្តុរ ឬកន្លាតមកតាំងទីលំនៅ ដោយមិនបាច់ប្រើថ្នាំបាញ់សម្លាប់។ |
| Shoot Borers (ដង្កូវស៊ីគល់អំពៅ) | ប្រភេទដង្កូវនៃសត្វល្អិតចង្រៃ (ដូចជា Chilo infuscatellus) ដែលមានទម្លាប់ចោះស៊ីទំពាំង ឬគល់អំពៅខ្ចីៗនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង ដែលបណ្តាលឱ្យត្រួយអំពៅស្វិតងាប់ និងប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់របស់ដើម។ | ដូចជាសត្វដង្កូវដែលស៊ីចូលទៅក្នុងស្នូលផ្លែប៉ោម បំផ្លាញពីខាងក្នុងធ្វើឱ្យផ្លែរលួយ។ |
| Mulching (ការគ្របដី) | ការអនុវត្តកសិកម្មដោយការរក្សាស្លឹកអំពៅក្រៀម ឬកាកសំណល់រុក្ខជាតិផ្សេងៗយកមកគ្របពីលើផ្ទៃដីចន្លោះរងដំណាំ ដើម្បីរក្សាសំណើម ទប់ស្កាត់ការហួតទឹក កាត់បន្ថយការដុះស្មៅ និងការពារការកកើតនៃសត្វល្អិតចង្រៃមួយចំនួន។ | ដូចជាការពាក់អាវរងារ ឬពាក់មួកឱ្យដី ដើម្បីការពារកម្តៅថ្ងៃ ទប់សំណើម និងរារាំងគ្រាប់ពូជស្មៅមិនឱ្យដុះពន្លកបាន។ |
| Economic threshold (កម្រិតសេដ្ឋកិច្ច / កម្រិតឈានដល់ការខាតបង់) | កម្រិតនៃការរាតត្បាតរបស់សត្វល្អិតចង្រៃ (ឧទាហរណ៍៖ អត្រាភាគរយនៃការបំផ្លាញ) ដែលតម្រូវឱ្យកសិករត្រូវតែចាត់វិធានការកម្ចាត់ ព្រោះប្រសិនបើទុកចោល ការខូចខាតទិន្នផលនឹងមានតម្លៃស្មើ ឬធំជាងប្រាក់ដែលត្រូវចំណាយលើការទិញថ្នាំកម្ចាត់។ | ដូចជាពេលឡានខូចតិចតួចយើងនៅជិះបាន តែដល់ចំណុចដែលវាស៊ីសាំងខ្លាំងពេក យើងត្រូវតែយកទៅជួសជុល ព្រោះបើមិនជួសជុលទេ ថ្លៃសាំងដែលខាតបង់ប្រចាំថ្ងៃនឹងច្រើនជាងថ្លៃជាងជួសជុលទៅទៀត។ |
| Deadheart symptom (រោគសញ្ញាត្រួយស្វិតងាប់) | រោគសញ្ញាដែលលេចឡើងលើដើមអំពៅនៅពេលដែលដង្កូវស៊ីដាច់ស្នូលកណ្តាល (Growing point) ដែលធ្វើឱ្យត្រួយថ្មីនៅខាងលើប្រែជាពណ៌លឿង ស្វិត និងងាប់ ខណៈស្លឹកចាស់ៗនៅខាងក្រោមអាចនៅមានពណ៌បៃតងនៅឡើយ។ | ដូចជាការកាត់ផ្តាច់បំពង់ទឹកធំនៅក្នុងផ្ទះ ដែលធ្វើឱ្យក្បាលរ៉ូមីណេទឹកនៅជាន់ទី២ (ត្រួយ) លែងមានទឹកចេញ ហើយស្ងួត ប៉ុន្តែនៅជាន់ផ្ទាល់ដី (ស្លឹកចាស់) នៅមានទឹកសេសសល់ខ្លះ។ |
| Tillering stage (ដំណាក់កាលបែកគុម្ព / បែកទំពាំង) | ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់អំពៅបន្ទាប់ពីវាដុះពន្លក ដែលដើមមេចាប់ផ្តើមបង្កើតពន្លកថ្មីៗ ឬទំពាំងជាច្រើននៅតាមគល់ ដើម្បីបង្កើតជាគុម្ពអំពៅធំមួយ។ វាជាដំណាក់កាលដែលដើមនៅខ្ចី និងងាយរងគ្រោះបំផុតពីការបំផ្លាញរបស់ដង្កូវ។ | ដូចជាកុមារភាពរបស់មនុស្ស ដែលរាងកាយចាប់ផ្តើមលូតលាស់លឿន និងត្រូវការការថែទាំបំផុត ដើម្បីកុំឱ្យមានជំងឺបៀតបៀន។ |
| Organic matter (សារធាតុសរីរាង្គ) | សមាសធាតុនៅក្នុងដីដែលបានមកពីការរលួយនៃសាកសពរុក្ខជាតិ ឬសត្វ (ដូចជាស្លឹកអំពៅដែលមិនបានដុតហើយរលួយចូលដី) ដែលជាប្រភពអាហារូបត្ថម្ភដ៏សំខាន់ ជួយធ្វើឱ្យដីធូរ មានជីជាតិ និងរក្សាទឹកបានល្អ។ | ដូចជាវីតាមីន ឬអាហារបំប៉នសម្រាប់ដី ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិមានសុខភាពល្អ និងលូតលាស់បានលឿន។ |
| Paired comparison (ការប្រៀបធៀបជាគូ) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដោយរៀបចំកន្លែងពិសោធន៍ជាពីរលក្ខខណ្ឌនៅទន្ទឹមគ្នា ឬក្បែរគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ចម្ការដែលដុតស្លឹក ធៀបនឹង ចម្ការដែលមិនដុតស្លឹក) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀប និងមើលឃើញពីភាពខុសគ្នានៃលទ្ធផលឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការឱ្យមនុស្សប្រើផលិតផលថែរក្សាស្បែកខុសគ្នានៅលើផ្ទៃមុខតែមួយ (ម្ខាងប្រើ ម្ខាងមិនប្រើ) ដើម្បីមើលថាតើផលិតផលនោះពិតជាមានប្រសិទ្ធភាពធ្វើឱ្យស្បែកសជាងមុនឬអត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
