បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការបំផ្លាញ និងការខាតបង់ទិន្នផលដំណាំល្ងដោយសារការរាតត្បាតនៃមៃពណ៌ស (Broad mite: Polyphagotarsonemus latus Banks) នៅដំណាក់កាលលូតលាស់ផ្សេងៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយការដាំល្ងសប្រភេទ Mahasarakam 60 ដោយគ្មានការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដើម្បីសង្កេតមើលការរាតត្បាតរបស់មៃពណ៌សនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ចំនួនបីក្នុងខែមិថុនា កក្កដា និងសីហា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Early Planting (June) ការដាំដុះនៅដើមរដូវ (ខែមិថុនា) |
ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ដោយសារដំណាក់កាលលូតលាស់និងចេញផ្លែមិនប្រឈមខ្លាំងនឹងរដូវកាលដែលមៃពណ៌សកើនឡើងខ្ពស់។ | ទោះបីជាទិន្នផលខ្ពស់ ប៉ុន្តែដើមដែលស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលចេញផ្លែនៅតែរងការខូចខាតខ្លះៗប្រសិនបើអូសបន្លាយដល់ខែកក្កដា-សីហា។ | ទិន្នផលមធ្យមទទួលបាន ២២៦២.៣ ក្រាម/៥០ ម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Mid-Season Planting (July) ការដាំដុះនៅពាក់កណ្តាលរដូវ (ខែកក្កដា) |
ជាពេលវេលាដែលរដូវវស្សាចាប់ផ្តើមពេញលេញ ដែលអំណោយផលដល់ដំណាក់កាលលូតលាស់ដើមនិងស្លឹកនៅខែដំបូង។ | ដំណាក់កាលចេញផ្លែ (អាយុ ៣៥-៤២ ថ្ងៃ) ដែលងាយរងគ្រោះបំផុត នឹងត្រូវចំខែសីហា ដែលជាពេលមៃពណ៌សរាតត្បាតខ្លាំងបំផុត បណ្តាលឲ្យខូចខាតស្ទើរតែទាំងស្រុង។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសដំណាក់កាលចេញផ្លែដែលទទួលបានទិន្នផលត្រឹមតែ ០.២ ក្រាម/៥០ ម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Chemical Control (Dicofol / Abamectin) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំកម្ចាត់មៃគីមី |
អាចទប់ស្កាត់ការរាតត្បាតរបស់មៃពណ៌សបានភ្លាមៗ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់នៅពេលសង្កេតឃើញរោគសញ្ញា។ | បង្កើនការចំណាយដល់កសិករ អាចមានផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន សុខភាព និងទាមទារការបាញ់ថ្នាំច្រើនដងបើមានភ្លៀងធ្លាក់។ | កាត់បន្ថយការខូចខាតដំណាំដោយការប្រើប្រាស់ Dicofol 18.5% EC ឬ Abamectin 1.8% EC សម្រាប់ទប់ស្កាត់នៅពេលរកឃើញការរាតត្បាត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវឧបករណ៍សង្កេតកម្រិតពង្រីកខ្ពស់ ដីកសិកម្មសម្រាប់ការពិសោធន៍ និងពូជដំណាំជាក់លាក់ដើម្បីតាមដានវត្តមានរបស់មៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការ Ubon Ratchathani ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០០០-២០០១។ ទិន្នន័យអាកាសធាតុ (កម្តៅ និងទឹកភ្លៀង) និងសណ្ឋានដីនៅទីនោះគឺមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងខេត្តនៅភាគពាយ័ព្យ និងឧត្តរនៃប្រទេសកម្ពុជា។ នេះជារឿងសំខាន់ដែលត្រូវពិចារណា ព្រោះការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនាពេលបច្ចុប្បន្នអាចធ្វើឲ្យរដូវកាលនៃការរាតត្បាតរបស់សត្វល្អិត (ជាពិសេសក្នុងខែសីហា) មានការផ្លាស់ប្តូរពេលវេលាបន្តិចបន្តួចនៅកម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃលើដំណាំល្ងនៅកម្ពុជា។
ការកែតម្រូវប្រតិទិននៃការដាំដុះដោយផ្អែកលើអាយុកាលរបស់ដំណាំ គឺជាវិធានការការពារដែលមិនតម្រូវឲ្យចំណាយប្រាក់ ប៉ុន្តែអាចសង្គ្រោះទិន្នផលល្ងរបស់កសិករកម្ពុជាបានយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Broad mite (Polyphagotarsonemus latus) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃ (អំបូរមៃ) ដែលមានទំហំតូចបំផុតមើលនឹងភ្នែកទទេស្ទើរតែមិនឃើញ វាជញ្ជក់យករុក្ខទឹករាវពីស្លឹកខ្ចីៗនិងត្រួយរុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យស្លឹកកោងរួញ ដើមក្រិន និងថយចុះទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាមូសដ៏តូចៗដែលជញ្ជក់ឈាមពីក្មេងទើបកើត ធ្វើឱ្យក្មេងនោះស្គមស្គាំង និងមិនអាចលូតលាស់បាន។ |
| Terminal bud | ជាត្រួយ ឬពន្លកដែលដុះនៅចុងកំពូលនៃដើមរុក្ខជាតិ ដែលជាកន្លែងលូតលាស់សកម្មបំផុត មានកោសិកាខ្ចីៗច្រើន និងជាកន្លែងដែលសត្វមៃពណ៌សចូលចិត្តប្រមូលផ្តុំគ្នាបំផ្លាញមុនគេ។ | ដូចជាក្បាលម៉ាស៊ីនរថភ្លើងដែលនាំមុខគេក្នុងការធ្វើដំណើរ បើក្បាលនេះខូច រថភ្លើងទាំងមូលក៏មិនអាចរំកិលទៅមុខបានទៀតដែរ។ |
| Systemic sap | ជាសារធាតុរាវ ឬទឹកដមដែលផ្ទុកទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹម និងទឹក ដែលហូរឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធសរសៃរបស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីចិញ្ចឹមគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់តាំងពីឫសរហូតដល់ចុងស្លឹក។ | ដូចជាឈាមនៅក្នុងខ្លួនមនុស្សយើង ដែលរត់សព្វរាងកាយដើម្បីនាំយកអាហារ និងអុកស៊ីសែនទៅចិញ្ចឹមសរីរាង្គផ្សេងៗ។ |
| Vegetative growth stage | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូងរបស់រុក្ខជាតិគិតចាប់ពីពេលដុះពន្លក ដែលផ្តោតសំខាន់លើការបញ្ចេញស្លឹក ដើម និងមែក ដើម្បីពង្រីកទំហំ មុនពេលឈានដល់វគ្គចេញផ្កា។ | ប្រៀបដូចជាវ័យកុមារ និងយុវវ័យរបស់មនុស្ស ដែលជារដូវកាលសាងសង់រាងកាយឱ្យរឹងមាំ មុនពេលឈានដល់វ័យដែលអាចបង្កើតកូនបាន។ |
| Pod growth stage | ជាដំណាក់កាលដែលរុក្ខជាតិ (ដូចជាល្ង ឬសណ្តែក) ចាប់ផ្តើមបង្កើតផ្លែ និងគ្រាប់បន្ទាប់ពីផ្កាបានជ្រុះ ដែលជាពេលរុក្ខជាតិត្រូវការសារធាតុចិញ្ចឹមខ្លាំង ហើយក៏ជាពេលងាយរងគ្រោះបំផុតពីការបំផ្លាញរបស់មៃ និងជំងឺ។ | ដូចជាស្ត្រីដែលកំពុងពពោះត្រូវការអាហារបំប៉នច្រើន ហើយងាយនឹងរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់កូនក្នុងផ្ទៃ ប្រសិនបើមានជំងឺប្រចាំកាយនៅពេលនោះ។ |
| Split plot design | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍បែបស្ថិតិក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូត៍ធំៗ (Main plot) សម្រាប់កត្តាមួយ (ឧ. ខែដាំដុះ) និងឡូត៍តូចៗ (Sub plot) សម្រាប់កត្តាមួយទៀត (ឧ. ដំណាក់កាលលូតលាស់) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលអន្តរកម្ម។ | ដូចជាការបែងចែកសាលារៀនជាអគារធំៗតាមកម្រិតថ្នាក់ (បឋម អនុវិទ្យាល័យ) រួចបែងចែកអគារនីមួយៗជាបន្ទប់តូចៗតាមមុខវិជ្ជា ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រង និងវាយតម្លៃ។ |
| Dicofol | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី (Acaricide) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាពិសេសសម្រាប់កម្ចាត់ពពួកសត្វមៃ (Mites) និងសត្វពីងពាងតូចៗនៅលើដំណាំ ដោយវាទៅបំផ្លាញប្រព័ន្ធប្រសាទរបស់សត្វទាំងនោះ។ | ដូចជាថ្នាំបាញ់មូសតាមផ្ទះដែរ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានផលិតឡើងជាពិសេសសម្រាប់កម្ចាត់តែពពួកសត្វមៃតូចៗដែលបំផ្លាញដំណាំប៉ុណ្ណោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
