បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការឆ្លងប៉ារ៉ាស៊ីតខាងក្នុងផ្លូវរំលាយអាហារ ដែលជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់សុខភាព ភាពស៊ាំ និងការលូតលាស់របស់កូនក្របី និងកូនគោនៅក្នុងខេត្តបុរីរ៉ាំ និងសុរិន្ទ ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកលាមកពីកូនក្របី និងកូនគោ ដើម្បីយកមកវិភាគរកពងប៉ារ៉ាស៊ីតដោយប្រើបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ជាក់លាក់ក្នុងចន្លោះខែមិថុនា ដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩០។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Formalin-ether sedimentation technique បច្ចេកទេសកំណកដោយប្រើ Formalin-ether |
អាចប្រមូលផ្តុំពងប៉ារ៉ាស៊ីតបានល្អ និងមានភាពច្បាស់លាស់ខ្ពស់ក្នុងការរកឃើញពងសត្វល្អិត ទោះបីជាមានការឆ្លងក្នុងកម្រិតទាបក៏ដោយ។ | ត្រូវការសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ សារធាតុគីមី (Formalin និង Ether) និងពេលវេលាក្នុងការរៀបចំសំណាក ព្រមទាំងទាមទារអ្នកមានជំនាញក្នុងការពិនិត្យ។ | អាចរកឃើញអត្រាឆ្លងប៉ារ៉ាស៊ីតចន្លោះពី ៣៣,៣៣% ទៅ ៤៣,៩៤% លើកូនគោ និងកូនក្របី ដែលភាគច្រើនជាការឆ្លងចម្រុះ (Multiple infestation)។ |
| Clinical Symptom Observation (Baseline) ការសង្កេតរោគសញ្ញាគ្លីនិក (វិធីសាស្ត្រមូលដ្ឋាន) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត មិនត្រូវការចំណាយលើឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ និងអាចតាមដានបានដោយកសិករផ្ទាល់នៅតាមកសិដ្ឋាន។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការរកឃើញទាន់ពេលវេលា ព្រោះកូនសត្វអាចស្លាប់ភ្លាមៗដោយគ្មានរោគសញ្ញាបញ្ជាក់ឱ្យដឹងមុន (យោងតាមករណីស្លាប់កូនគោនៅជប៉ុន)។ | មិនអាចកំណត់ប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតបានច្បាស់លាស់ និងតែងតែធ្វើឱ្យមានការយឺតយ៉ាវក្នុងការការព្យាបាល ដែលនាំឱ្យកូនសត្វស្លាប់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការវិភាគក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងឧបករណ៍មូលដ្ឋានសម្រាប់ពិនិត្យលាមកសត្វ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តបុរីរ៉ាំ និងសុរិន្ទ ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះខែមិថុនា ដល់កក្កដា ឆ្នាំ១៩៩០ (រដូវវស្សា) ដោយផ្តោតលើកូនគោ និងកូនក្របីអាយុចន្លោះពី ៣ខែ ដល់១ឆ្នាំ។ ដោយសារខេត្តទាំងនេះមានភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងទម្លាប់នៃការចិញ្ចឹមសត្វស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ជាគោលគំនិតក្នុងការវាយតម្លៃហានិភ័យនៃជំងឺប៉ារ៉ាស៊ីតនៅក្នុងស្រុកយើង។
លទ្ធផល និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងគ្រប់គ្រងសុខភាពសត្វពាហនៈនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តកម្មវិធីតាមដាន និងទម្លាក់សត្វល្អិតជាប្រចាំដោយផ្អែកលើទិន្នន័យអាយុ និងរដូវកាលនេះ នឹងជួយកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់របស់កូនគោ-ក្របី និងបង្កើនផលិតភាពសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មនៅកម្ពុជាយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Formalin-ether sedimentation (បច្ចេកទេសកំណកដោយប្រើហ្វ័រម៉ាលីន-អេទែរ) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើប្រាស់ទឹកថ្នាំ Formalin ដើម្បីរក្សាគុណភាពសំណាក និងសម្លាប់មេរោគ រួមផ្សំជាមួយ Ether ដើម្បីរំលាយ និងបំបែកជាតិខ្លាញ់ចេញពីលាមក។ បន្ទាប់មកគេប្រើម៉ាស៊ីនបង្វិល (Centrifuge) ដើម្បីធ្វើឱ្យពងប៉ារ៉ាស៊ីតដែលមានទម្ងន់ធ្ងន់ធ្លាក់ទៅកកនៅបាតបំពង់ ធ្វើឱ្យងាយស្រួលក្នុងការយកមកឆ្លុះមើលតាមមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាការលាងអង្ករដោយប្រើទឹកកូរ ដើម្បីឱ្យអង្ករ (ពងប៉ារ៉ាស៊ីត) លិចទៅបាត ឯអង្កាមឬកម្ទេចកំទី (ជាតិខ្លាញ់ក្នុងលាមក) អណ្តែតឡើងលើដែលងាយស្រួលចាក់ចោល។ |
| Internal parasites (ប៉ារ៉ាស៊ីតខាងក្នុង) | ជាភាវៈរស់ ឬសត្វល្អិតតូចៗដែលចូលទៅរស់នៅ និងពង្រីកពូជនៅក្នុងសរីរាង្គខាងក្នុងរបស់សត្វពាហនៈ (ជាពិសេសក្នុងក្រពះ ពោះវៀន សួត និងថ្លើម) ដោយជញ្ជក់យកសារធាតុចិញ្ចឹមពីសត្វជាម្ចាស់ផ្ទះ (Host) ដែលធ្វើឱ្យសត្វស្គម ខ្វះឈាម រលាកសរីរាង្គ ឬអាចឈានដល់ការស្លាប់។ | ដូចជាចោរដែលលួចចូលទៅរស់នៅក្នុងផ្ទះគេ ហើយលួចស៊ីចំណីអាហារម្ចាស់ផ្ទះរាល់ថ្ងៃ ធ្វើឱ្យម្ចាស់ផ្ទះខ្វះអាហារនិងធ្លាក់ខ្លួនឈឺ។ |
| Rumen fluke (ដង្កូវព្រូនក្រពះអៀង) | ជាប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតរាងសំប៉ែត (Trematode) ភាគច្រើនជាប្រភេទ Paramphistomum spp. ដែលចូលចិត្តរស់នៅនិងតោងជាប់នឹងជញ្ជាំងក្រពះទីមួយ (Rumen) របស់សត្វទំពារអៀង ដូចជាគោ និងក្របី។ នៅពេលឆ្លងក្នុងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ វាបណ្តាលឱ្យសត្វមានបញ្ហារំលាយអាហារ រលាកពោះវៀន និងរាគរូស។ | ដូចជាសត្វឈ្លើងដែលតោងបឺតឈាមនៅលើស្បែកយើងដែរ តែព្រូននេះវាទៅតោងជញ្ជក់នៅខាងក្នុងជញ្ជាំងក្រពះរបស់សត្វគោក្របីវិញ។ |
| Toxocara vitulorum (ដង្កូវព្រូនមូលតុកសូការ៉ា) | ជាប្រភេទដង្កូវព្រូនមូលដ៏សាហាវដែលមានទំហំធំ ដែលជួបប្រទះញឹកញាប់បំផុតលើកូនគោនិងកូនក្របី។ វាមានលក្ខណៈពិសេសដែលអាចឆ្លងពីមេទៅកូនតាមរយៈទឹកដោះនៅពេលបំបៅ ហើយវាទៅរស់នៅក្នុងពោះវៀនតូចរបស់កូនសត្វ បង្កឱ្យរលាកពោះវៀន និងអាចធ្វើឱ្យស្ទះពោះវៀន។ | ដូចជាសត្រូវលាក់មុខដែលបន្លំខ្លួនចូលទៅក្នុងទឹកដោះម្តាយ ហើយនៅពេលទារកបៅ វាចូលទៅបំផ្លាញពោះវៀនទារកពីខាងក្នុង។ |
| Strongyloides papillosus (ដង្កូវព្រូនខ្សែស្រឡាយ) | ជាប្រភេទព្រូនមូលដែលមានទំហំតូចឆ្មារដូចសរសៃអំបោះ ដែលអាចឆ្លងចូលទៅក្នុងខ្លួនសត្វតាមរយៈការទម្លុះជ្រាបចូលតាមស្បែកផ្ទាល់ ឬតាមការស៊ីស្មៅដែលមានជាប់ដង្កូវព្រូននេះ។ វាតែងតែបង្កឱ្យសត្វរលាកស្បែក សួត និងពោះវៀនតូច ហើយបណ្តាលឱ្យកូនសត្វស្លាប់ភ្លាមៗ (Sudden death) ដោយសារការខូចខាតសរីរាង្គ។ | ដូចជាម្ជុលតូចៗរាប់ពាន់ដែលចាក់ទម្លុះចូលតាមស្បែកជើងចូលទៅក្នុងខ្លួនយើងដោយមិនដឹងខ្លួន រួចធ្វើដំណើរទៅចាក់ទម្លុះសួត និងពោះវៀន។ |
| Multiple infestation / Mixed infestation (ការឆ្លងប៉ារ៉ាស៊ីតចម្រុះ) | ជាស្ថានភាពដែលសត្វមួយក្បាលត្រូវបានពិនិត្យឃើញថាមានផ្ទុកពងប៉ារ៉ាស៊ីតចាប់ពីពីរប្រភេទឡើងទៅក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍ មានទាំងព្រូនសំប៉ែត និងព្រូនមូល)។ ស្ថានភាពនេះធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់សត្វចុះខ្សោយខ្លាំង និងទាមទារការប្រើប្រាស់ថ្នាំទម្លាក់សត្វល្អិតដែលមានវិសាលភាពទូលាយ (Broad-spectrum anthelmintics) ដើម្បីព្យាបាល។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលកំពុងកើតជំងឺគ្រុនចាញ់ផង និងជំងឺគ្រុនឈាមផងក្នុងពេលតែមួយ ដែលធ្វើឱ្យរាងកាយទ្រុឌទ្រោមលឿន និងពិបាកព្យាបាល។ |
| Unsporulated oocyst (គីសមិនទាន់លូតលាស់ពេញលេញ) | ជាទម្រង់ស៊ុតរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីតឯកកោសិកា (Protozoa) ដូចជា Coccidia ដែលទើបនឹងបញ្ចេញមកក្រៅតាមលាមកសត្វចូលទៅក្នុងបរិស្ថាន។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ វាមិនទាន់មានសមត្ថភាពអាចចម្លងរោគទៅសត្វផ្សេងទៀតបានទេ លុះត្រាតែវាទទួលបានលក្ខខណ្ឌអំណោយផល (សីតុណ្ហភាព និងសំណើម) ទើបវិវឌ្ឍទៅជាទម្រង់ឆ្លង (Sporulated oocyst)។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិដែលទើបធ្លាក់មកលើដីស្ងួត វាមិនទាន់ដុះភ្លាមទេ លុះត្រាតែត្រូវទឹកនិងពន្លឺថ្ងៃ ទើបវាដុះពន្លក និងអាចបង្កហានិភ័យបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
