បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ តំបន់អាស៊ានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសន្តិសុខស្បៀង ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការរេចរឹលបរិស្ថាន ដែលទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងបន្ទាន់ទៅរកប្រព័ន្ធកសិកម្ម និងស្បៀងអាហារប្រកបដោយចីរភាព ដូចដែលបានគូសបញ្ជាក់នៅក្នុងគោលការណ៍ណែនាំតំបន់អាស៊ាន។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការស្ទង់មតិដោយប្រើប្រាស់កម្រងសំណួរ និងបទសម្ភាសន៍ ដោយមានការចូលរួមពីអ្នកពាក់ព័ន្ធ (Stakeholders) និងអ្នកសម្របសម្រួល (Enablers) ចំនួន ៧៧៤ នាក់នៅទូទាំងប្រទេសអាស៊ានទាំង ១០ ដើម្បីកំណត់ពីអាទិភាព បញ្ហាប្រឈម និងដំណោះស្រាយ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីការវាយតម្លៃលើប្រព័ន្ធកសិកម្ម និងស្បៀងអាហារប្រកបដោយចីរភាពនៅតំបន់អាស៊ាន ដោយសង្កត់ធ្ងន់ថាការកែលម្អសុខភាពដី និងការកាត់បន្ថយសារធាតុគីមីគឺជាអាទិភាពចម្បង។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី បញ្ហាកង្វះខាតហិរញ្ញប្បទាន ការចូលទីផ្សារ និងសមត្ថភាពបច្ចេកវិទ្យានៅតែជាឧបសគ្គធំបំផុត ពិសេសសម្រាប់ប្រទេសក្នុងតំបន់ CLMV រួមទាំងកម្ពុជាផងដែរ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការផ្តោតលើសុខភាពដី និងការកាត់បន្ថយគីមី (Soil Health & Chemical Reduction Focus) | ការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាពដែលទទួលបានការពេញនិយមជាងគេ គឺការផ្តោតលើការកែលម្អសុខភាពដី និងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីនានាដើម្បីការពារបរិស្ថាន និងធានាសុវត្ថិភាពស្បៀង។ | ទិន្នន័យបង្ហាញថា ៥៧,២% នៃអ្នកឆ្លើយតបនៅអាស៊ានបានអនុវត្តការលើកកម្ពស់សុខភាពដី និង ៥៦,៣% បានកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីកសិកម្ម (Agrochemicals)។ |
| ឧបសគ្គផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងទីផ្សារ (Financial and Market Barriers) | ប្រទេសក្នុងក្រុម CLMV ជួបប្រទះការលំបាកយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការទទួលបានប្រភពទុនហិរញ្ញប្បទាន និងទីផ្សារដែលមានស្ថិរភាពសម្រាប់ការផលិតផលកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាពរបស់ពួកគេ បើធៀបនឹងប្រទេសអាស៊ានដទៃ។ | នៅកម្ពុជា ៣១,៩% នៃអ្នកឆ្លើយតបបានលើកឡើងថា បញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុ និងទីផ្សារ គឺជាឧបសគ្គធំជាងគេបំផុតសម្រាប់ការអនុវត្តគោលការណ៍ណែនាំស្តីពីកសិកម្មចីរភាព។ |
| គម្លាតនៃការអប់រំ និងសមត្ថភាព (Education and Capacity Building Gaps) | កង្វះខាតការយល់ដឹង ការអប់រំ និងការបណ្តុះបណ្តាលសមត្ថភាពបច្ចេកទេសដល់កសិករ គឺជាបញ្ហាប្រឈមធំដែលរារាំងដល់ការផ្លាស់ប្តូរពីកសិកម្មតាមបែបប្រពៃណីទៅរកកសិកម្មទំនើបនិងមានចីរភាព។ | ១២,៤% នៃអ្នកចូលរួមនៅកម្ពុជា បានគូសបញ្ជាក់ពីបញ្ហាកង្វះធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញ និងចំណេះដឹងមានកម្រិត ស្របពេលដែលនៅកម្រិតអាស៊ានបញ្ហានេះក៏ស្ថិតក្នុងចំណោមឧបសគ្គកំពូលទាំងបីផងដែរ។ |
| តម្រូវការបច្ចេកវិទ្យា និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (Technology and Infrastructure Needs) | ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាទំនើប (ដូចជាបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល និងកសិកម្មឆ្លាតវៃ) នៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយនៅតាមប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដោយសារកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត និងតម្លៃខ្ពស់ក្នុងការវិនិយោគឧបករណ៍ទំនើបៗ។ | នៅប្រទេសកម្ពុជា ២១,១% នៃអ្នកផ្តល់បទសម្ភាសន៍បានរាយការណ៍ថា កង្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ បន្ទប់ពិសោធន៍ និងការលំបាកក្នុងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាធារាសាស្ត្រទំនើប ជាបញ្ហារាំងស្ទះចម្បង។ |
ដើម្បីសម្រេចបាននូវប្រព័ន្ធស្បៀងអាហារប្រកបដោយចីរភាព របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រដល់អ្នកពាក់ព័ន្ធដូចខាងក្រោម៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ត្រូវរៀបចំផែនការសកម្មភាពថ្នាក់ជាតិរយៈពេលខ្លី និងមធ្យម ដោយធ្វើសមកាលកម្មជាមួយគោលការណ៍ណែនាំតំបន់អាស៊ាន ព្រមទាំងកំណត់សូចនាករអនុវត្តគន្លឹះ (KPIs) ដើម្បីវាស់វែងពីប្រសិទ្ធភាពនៃការអនុវត្តគោលនយោបាយកសិកម្ម។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ និងរដ្ឋាភិបាល (Financial Institutions and Government) | បង្កើតយន្តការហិរញ្ញប្បទានប្រកបដោយនវានុវត្តន៍ និងងាយស្រួលទទួលបាន (Accessible Financing Mechanisms) និងជួយសម្រួលដល់ការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងកសិករខ្នាតតូចទៅកាន់ទីផ្សារ ដើម្បីធានាស្ថិរភាពប្រាក់ចំណូល។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងពាក់ព័ន្ធ និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (Relevant Ministries and NGOs) | ពង្រឹងការបណ្តុះបណ្តាល និងកសាងសមត្ថភាពនៅកម្រិតកសិដ្ឋាន (Farm Level) តាមរយៈកម្មវិធីសាលារៀនកសិករ (Farmer Field Schools) ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយពីកសិកម្មឆ្លាតវៃ ជីវចម្រុះ និងការអនុវត្តកសិកម្មល្អ (GAP)។ | មធ្យម (Medium) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | ជំរុញភាពជាដៃគូរវាងរដ្ឋ និងឯកជន (PPP) ក្នុងការវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្ម ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្រោយពេលប្រមូលផល និងបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល ដើម្បីជួយគាំទ្រដល់ការកាត់បន្ថយការបាត់បង់ផលិតផលកសិកម្ម។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាយ៉ាងខ្លាំងជាមួយបរិបទកម្ពុជា ជាពិសេសស្របពេលដែលរាជរដ្ឋាភិបាលកំពុងអនុវត្ត 'គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មជាតិ ឆ្នាំ២០២២-២០៣០'។ វាជួយឆ្លុះបញ្ចាំងពីវឌ្ឍនភាពនៃការអនុវត្តកសិកម្មអន្តរកាល (Agroecology) កសិកម្មអភិរក្ស និងចង្អុលបង្ហាញពីបញ្ហាខ្វះទុនវិនិយោគ និងបច្ចេកវិទ្យា ដែលកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវដោះស្រាយ។
ដើម្បីឱ្យការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធកសិកម្ម និងស្បៀងអាហារមានដំណើរការល្អ កម្ពុជាត្រូវផ្តោតសំខាន់លើការស្វែងរកប្រភពទុនហិរញ្ញប្បទាន ការកសាងសមត្ថភាពបច្ចេកទេសកសិករ និងការពង្រឹងកិច្ចសហការរវាងស្ថាប័នរដ្ឋ និងឯកជន ស្របតាមគោលការណ៍ណែនាំរបស់អាស៊ាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sustainable agriculture | គឺជាការអនុវត្តកសិកម្មដែលឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការស្បៀងអាហារបច្ចុប្បន្ន ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សមត្ថភាពផលិតរបស់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ ដោយធ្វើតុល្យភាពរវាងបរិស្ថាន សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម។ ក្នុងការអនុវត្តគោលនយោបាយ វាទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរពីការធ្វើកសិកម្មដែលពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីខ្លាំង ទៅរកការអនុវត្តដែលគិតគូរពីបរិស្ថាននិងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការដកប្រាក់ចំណេញពីធនាគារមកចាយដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ប្រាក់ដើម ដើម្បីធានាថាមានលុយចាយជារៀងរហូត។ |
| Agroecology | ការអនុវត្តគោលការណ៍អេកូឡូស៊ីទៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្ម ដើម្បីលើកកម្ពស់ជីវចម្រុះ សុខភាពដី និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើធាតុចូលគីមីពីខាងក្រៅ។ សម្រាប់ថ្នាក់គោលនយោបាយ នេះមានន័យថាការផ្តល់ការគាំទ្រនិងលើកទឹកចិត្តដល់កសិករក្នុងការធ្វើកសិកម្មសរីរាង្គ ការដាំដំណាំឆ្លាស់ និងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបធម្មជាតិ។ | ដូចជាការរៀបចំសួនច្បារដែលរុក្ខជាតិ និងសត្វល្អិតជួយទំនុកបម្រុងគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកលើជីគីមី។ |
| Circular Agriculture | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលកាត់បន្ថយការខ្ជះខ្ជាយឱ្យនៅកម្រិតអប្បបរមា ដោយកែច្នៃកាកសំណល់និងជីវម៉ាស់យកមកប្រើប្រាស់ឡើងវិញ (ឧ. យកសំណល់ដំណាំធ្វើជាចំណីសត្វ ឬជីកំប៉ុស)។ ក្នុងបរិបទគោលនយោបាយ វាតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃកាកសំណល់ ដើម្បីជួយកសិករកាត់បន្ថយការចំណាយលើការទិញជីឬចំណីសត្វពីខាងក្រៅ។ | ដូចជាការយកសំណល់ម្ហូបអាហារពីផ្ទះបាយមកធ្វើជាជីកំប៉ុសសម្រាប់ដាំបន្លែហូបខ្លួនឯង ដោយមិនបោះចោលអ្វីទាំងអស់។ |
| Integrated Pest Management (IPM) | វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃដោយរួមបញ្ចូលនូវយន្តការជីវសាស្ត្រ វប្បធម៌ រូបវន្ត និងគីមី ក្នុងគោលដៅកាត់បន្ថយហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិស្ថាន។ ក្នុងការអនុវត្ត វាទាមទារឱ្យមានការបណ្តុះបណ្តាលកសិករឱ្យចេះប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិរបស់សត្វល្អិត ជំនួសឱ្យការបាញ់ថ្នាំពុលគីមីដោយពុំមានការថ្លឹងថ្លែង។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមកង្កែប ឬសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ឱ្យស៊ីសត្វល្អិតដែលបំផ្លាញដំណាំ ជំនួសឱ្យការបាញ់ថ្នាំពុលសម្លាប់រង្គាល។ |
| Value chain | ដំណើរការនិងសកម្មភាពតាំងពីចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការផលិតកសិផល រហូតដល់ការកែច្នៃ ការវេចខ្ចប់ ការចែកចាយ និងការលក់ទៅដល់ដៃអ្នកប្រើប្រាស់ចុងក្រោយ។ គោលនយោបាយត្រូវផ្តោតលើការសម្រួលរាល់ដំណាក់កាលទាំងអស់នេះ មិនមែនគិតត្រឹមតែទិន្នផលនៅលើវាលស្រែប៉ុណ្ណោះទេ ដើម្បីធានាទីផ្សារនិងស្ថិរភាពតម្លៃ។ | ដូចជាខ្សែសង្វាក់នៃការធ្វើនំប៉័ង ដែលផ្តើមតាំងពីការដាំស្រូវសាលី ការកិនម្សៅ ការដុតនំ រហូតដល់ការដាក់លក់នៅលើទីផ្សារ។ |
| Climate-smart agriculture (CSA) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធកសិកម្មឱ្យមានភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ព្រមទាំងជួយកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ គោលនយោបាយកសិកម្មឆ្លាតវៃនេះ ជំរុញឱ្យកសិករប្រើប្រាស់ពូជដំណាំដែលធន់នឹងអាកាសធាតុអាក្រក់ ដើម្បីរក្សាបាននូវសន្តិសុខស្បៀងទោះស្ថិតក្នុងស្ថានភាពគ្រោះធម្មជាតិក៏ដោយ។ | ដូចជាការជ្រើសរើសពូជស្រូវដែលអាចធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត ឬទឹកជំនន់ ដើម្បីធានាថាទិន្នផលនៅតែបានល្អទោះបីអាកាសធាតុប្រែប្រួលក៏ដោយ។ |
| Biological control agents (BCAs) | ការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ (ដូចជាពពួកសត្វល្អិតចាប់ស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃ ប៉ារ៉ាស៊ីត ឬមេរោគ) ដើម្បីគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតឬជំងឺលើដំណាំ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។ ការអនុវត្តទាមទារឱ្យមានការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលក្នុងការស្រាវជ្រាវ និងណែនាំបច្ចេកទេសនេះដល់កសិករនៅតាមមូលដ្ឋាន។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជំនួសឱ្យការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស។ |
| Disruptive technologies | នវានុវត្តន៍បច្ចេកវិទ្យា (ដូចជា បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI), ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតនៃសព្វវត្ថុ (IoT) និងដ្រូនកសិកម្ម) ដែលធ្វើការផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុងនូវទម្រង់ប្រពៃណីនៃវិស័យកសិកម្ម។ ក្នុងកម្រិតគោលនយោបាយ ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទំនើបទាំងនេះទាមទារការវិនិយោគទុនខ្ពស់ និងការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត ដើម្បីឱ្យកសិករខ្នាតតូចអាចប្រើប្រាស់វាបាន។ | ដូចជាការប្តូរពីការប្រើនង្គ័លគោអូសដោយកម្លាំងមនុស្ស មកប្រើប្រព័ន្ធបញ្ជាត្រាក់ទ័រនិងដ្រូនតាមទូរស័ព្ទដៃ ដែលធ្វើឱ្យការងារលឿនជាងមុននិងចំណេញកម្លាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
