បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាថ្ងៃមិនផលិតកម្មរបស់មេជ្រូក (Non-productive sow days) ដោយធ្វើការវាយតម្លៃលើកត្តាសេនេទិច និងបរិស្ថានដែលជះឥទ្ធិពលដល់ចន្លោះពេលពីការផ្តាច់ដោះទៅការបង្កាត់លើកដំបូង (WSI) នៅក្នុងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូកនៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីសំបុកកូនជ្រូកចំនួន ១១.៧៣៧ និងមេជ្រូកចំនួន ២.៤៦៨ ក្បាល ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨៩ ដល់ ២០០៨ ដើម្បីវិភាគរកឥទ្ធិពលនៃកត្តាសេនេទិច និងបរិស្ថានដោយប្រើប្រាស់ម៉ូដែលលីនេអ៊ែរ (Linear model)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Purebred Sows (Landrace & Large White) ការប្រើប្រាស់មេជ្រូកពូជបរិសុទ្ធ (Landrace និង Large White) |
មានចន្លោះពេលពីការផ្តាច់ដោះទៅបង្កាត់ (WSI) ខ្លីជាង ដែលជួយកាត់បន្ថយថ្ងៃមិនផលិតកម្ម (Non-productive days)។ អាចបន្សាំខ្លួនបានល្អជាងក្នុងប្រព័ន្ធកសិដ្ឋានរោងចំហ (Open-house system) នៅតំបន់ត្រូពិច។ | អាចមានចំនួនកូនក្នុងមួយសំបុកនិងទម្ងន់សំបុកសរុបតិចជាងមេជ្រូកកូនកាត់បន្តិចបន្តួច។ | មេជ្រូកពូជបរិសុទ្ធមានចន្លោះពេល WSI មធ្យមត្រឹមតែ ៦,១០ ថ្ងៃ (Landrace) និង ៦,១៤ ថ្ងៃ (Large White)។ |
| Crossbred Sows (L × T & T × L) ការប្រើប្រាស់មេជ្រូកកូនកាត់ (L×T និង T×L) |
ផ្តល់ចំនួនកូនច្រើនជាង និងមានទម្ងន់សំបុកសរុប (Litter weight) ធ្ងន់ជាងមេជ្រូកពូជបរិសុទ្ធ។ កម្រិតកូនកាត់ (Heterosis) ជួយបង្កើនទិន្នផលសាច់។ | មានចន្លោះពេល WSI យូរជាង ដោយសារវាប្រើប្រាស់ថាមពលនិងសារធាតុចិញ្ចឹមច្រើនដើម្បីផលិតទឹកដោះចិញ្ចឹមកូន ដែលធ្វើឱ្យខ្វះថាមពលបម្រុងដើម្បីកាត់ញីឆាប់រហ័ស។ | មេជ្រូកកូនកាត់មានចន្លោះពេល WSI យូរជាង ដោយជាមធ្យមមានរយៈពេល ៦,៤៣ ថ្ងៃ (L×T) និង ៧,០៤ ថ្ងៃ (T×L)។ |
| Optimized Lactation Length Management (24-32 days) ការកំណត់រយៈពេលបំបៅដោះប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព (២៤ ទៅ ៣២ ថ្ងៃ) |
ជួយកាត់បន្ថយចន្លោះពេល WSI ឱ្យនៅខ្លីបំផុត និងសន្សំសំចៃចំណាយលើការរក្សាទុកមេជ្រូកដែលមិនទាន់មានគភ៌។ | ទាមទារការតាមដានយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នលើសុខភាពកូនជ្រូក និងការគ្រប់គ្រងចំណីយ៉ាងតឹងរ៉ឹងអំឡុងពេលបំបៅដោះ។ | ទិន្នផល WSI ខ្លីបំផុត (៧,៩ ទៅ ៨,០ ថ្ងៃ តាមការប៉ាន់ស្មាន) ត្រូវបានរកឃើញនៅពេលដែលកសិដ្ឋានផ្តាច់ដោះកូននៅចន្លោះពេល ២៦ ទៅ ៣២ ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យរយៈពេលយូរ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេសដើម្បីវិភាគស្ថិតិអថេរច្រើនអំពីសេនេទិចនិងបរិស្ថាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូកពាណិជ្ជកម្មដែលមានប្រព័ន្ធរោងចំហ (Open-house system) ក្នុងខេត្តឈៀងម៉ៃ ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៩ ដល់ ២០០៨។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតតែលើពូជជ្រូកស Landrace និង Large White ប៉ុណ្ណោះ។ កត្តានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រព័ន្ធកសិដ្ឋានរោងចំហនៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងនឹងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូកភាគច្រើននៅកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះអាចយកមកប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានបានយ៉ាងល្អ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រង និងកែលម្អប្រសិទ្ធភាពកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូកខ្នាតមធ្យមនិងធំនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការយកចិត្តទុកដាក់លើការផ្តល់ចំណីតាមស្តង់ដារកំឡុងពេលបំបៅដោះ ការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងការកំណត់រយៈពេលផ្តាច់ដោះត្រឹមត្រូវ នឹងផ្តល់ផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចភ្លាមៗ ធៀបនឹងការពឹងផ្អែកលើបម្រែបម្រួលសេនេទិច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Weaning-to-first service interval (ចន្លោះពេលពីការផ្តាច់ដោះទៅការបង្កាត់លើកដំបូង) | គឺជារយៈពេលគិតជាថ្ងៃ ចាប់ពីពេលដែលកូនជ្រូកត្រូវបានយកចេញពីមេ (ផ្តាច់ដោះ) រហូតដល់ពេលដែលមេជ្រូកបង្ហាញសញ្ញារកឈ្មោល និងត្រូវបានបង្កាត់ពូជជាលើកដំបូង។ វាជារង្វាស់ដ៏សំខាន់នៃថ្ងៃដែលមេជ្រូកមិនផ្តល់ផលិតកម្ម (Non-productive days) នៅក្នុងកសិដ្ឋាន។ | ដូចជារយៈពេលសម្រាករបស់ម្តាយបន្ទាប់ពីកូនឈប់បៅដោះ មុនពេលរាងកាយរបស់នាងត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ដើម្បីមានផ្ទៃពោះកូនបន្ទាប់ម្តងទៀត។ |
| Heritability (កម្រិតតំណពូជ) | ជារង្វាស់ស្ថិតិ (ពី ០ ទៅ ១) ដែលបង្ហាញថាភាពខុសគ្នានៃលក្ខណៈណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ភាពឆាប់រកឈ្មោលរបស់ជ្រូក) គឺបណ្តាលមកពីកត្តាសេនេទិច (ហ្សែន) ប៉ុន្មានភាគរយ ធៀបនឹងឥទ្ធិពលពីបរិស្ថាន (ចំណី អាកាសធាតុ)។ កម្រិតតំណពូជទាប (០,០២៤ ក្នុងការសិក្សានេះ) មានន័យថាកត្តាបរិស្ថានមានឥទ្ធិពលធំធេងជាង។ | ដូចជាការវាស់ថាតើកម្ពស់របស់កុមារម្នាក់បានមកពីតំណពូជឪពុកម្តាយប៉ុន្មានភាគរយ ហើយប៉ុន្មានភាគរយទៀតបានមកពីការហូបចុកនិងការហាត់ប្រាណ។ |
| Heterosis (ឥទ្ធិពលកូនកាត់) | ជាបាតុភូតដែលសត្វកូនកាត់បង្ហាញលក្ខណៈ ឬសមត្ថភាពខុសប្លែក (ល្អជាង ឬអន់ជាង) មធ្យមភាគនៃសមត្ថភាពរបស់ឪពុកម្តាយវាដែលជាពូជបរិសុទ្ធ។ ក្នុងការសិក្សានេះ ឥទ្ធិពលកូនកាត់ធ្វើឱ្យមេជ្រូកកូនកាត់មានរយៈពេលកាត់ញីយូរជាងមេជ្រូកពូជបរិសុទ្ធ ដោយសារពួកវាប្រើថាមពលច្រើនក្នុងការផលិតទឹកដោះ។ | ដូចជាការយកដើមស្វាយពីរពូជផ្សេងគ្នាមកបង្កាត់គ្នា ហើយទទួលបានកូនស្វាយដែលផ្តល់ផ្លែច្រើនជាង ឬធំជាងពូជដើមរបស់ឪពុកម្តាយវាដាច់។ |
| Additive genetic variance (វ៉ារ្យង់សេនេទិចបូកបញ្ចូល) | គឺជាកម្រិតនៃការប្រែប្រួលនៃលក្ខណៈសម្បត្តិណាមួយនៅក្នុងហ្វូងសត្វ ដែលបណ្តាលមកពីឥទ្ធិពលបូកបញ្ចូលគ្នានៃហ្សែននីមួយៗដែលអាចផ្ទេរដោយផ្ទាល់ពីឪពុកម្តាយទៅកូន។ បើវ៉ារ្យង់នេះមានកម្រិតទាប ការកែលម្អពូជតាមរយៈការជ្រើសរើសនឹងមានសភាពយឺតយ៉ាវខ្លាំង។ | ដូចជាចំនួនសមត្ថភាពពីកំណើតសរុបដែលឪពុកនិងម្តាយអាចបូកបញ្ចូលគ្នាហើយចែករំលែកទៅឱ្យកូនៗរបស់ពួកគេដើម្បីបង្កើតជាលក្ខណៈពិសេសមួយ។ |
| Primiparous sows (មេជ្រូកក្រមុំ ឬ មេជ្រូកសម្រាលកូនលើកទី១) | សំដៅលើមេជ្រូកដែលទើបតែឆ្លងកាត់ការមានគភ៌ សម្រាលកូន និងបំបៅដោះកូនជាលើកដំបូងបង្អស់។ ពួកវាច្រើនតែមានចន្លោះពេល WSI យូរជាងគេ ដោយសាររាងកាយវាមិនទាន់លូតលាស់ពេញលេញ ហើយត្រូវបែងចែកថាមពលទាំងសម្រាប់ការលូតលាស់ខ្លួនឯងផង និងសម្រាប់ផលិតទឹកដោះផង។ | ដូចជាម្តាយវ័យក្មេងដែលទើបតែមានកូនដំបូង ដែលរាងកាយរបស់គាត់ត្រូវការថាមពលនិងពេលវេលាយូរជាងមុនបន្តិចដើម្បីងើបឡើងវិញឱ្យមានសុខភាពល្អពេញលេញ។ |
| Lactation length (រយៈពេលបំបៅដោះ) | គឺជាចំនួនថ្ងៃសរុបដែលមេជ្រូកបំបៅដោះកូនរបស់វា គិតចាប់ពីថ្ងៃសម្រាលរហូតដល់ថ្ងៃដែលកសិករចាប់កូនផ្តាច់ចេញពីមេ។ ការសិក្សានេះរកឃើញថាទម្រង់នៃទំនាក់ទំនងរវាងថ្ងៃបំបៅដោះ និងថ្ងៃកាត់ញីជារាងកោង (Quadratic) ដោយមេជ្រូកនឹងឆាប់រកឈ្មោលវិញបំផុតបើគេផ្តាច់ដោះនៅចន្លោះ ២៤ ទៅ ៣២ ថ្ងៃ។ | ដូចជារយៈពេលដែលទារកបៅដោះម្តាយរហូតដល់ថ្ងៃដែលម្តាយសម្រេចចិត្តឈប់ឱ្យបៅ ហើយឱ្យញ៉ាំអាហារផ្សេងជំនួសវិញ។ |
| Restricted maximum likelihood (វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានលទ្ធភាពអតិបរមាមានកម្រិត) | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដ៏ស្មុគស្មាញ (សរសេរកាត់ថា REML) ដែលគេប្រើនៅក្នុងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានសមាសធាតុវ៉ារ្យង់ (ដូចជាឥទ្ធិពលសេនេទិច និងបរិស្ថាន) ដោយវាមានសមត្ថភាពកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលកើតចេញពីទិន្នន័យខ្វះចន្លោះ ឬមិនមានតុល្យភាពនៅក្នុងហ្វូងសត្វ។ | ដូចជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដ៏ឆ្លាតវៃដែលអាចញែកដឹងថា លទ្ធផលប្រឡងបាននិទ្ទេស A របស់សិស្សម្នាក់គឺមកពីភាពឆ្លាតពីកំណើតប៉ុន្មាន និងមកពីការខំរៀនប៉ុន្មាន ទោះបីជាសិស្សនោះរៀននៅសាលាខុសគេក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
