បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីជីវសាស្រ្ត EM ទៅលើការលូតលាស់ ទិន្នផល និងគុណភាពនៃដំណាំប៉េងប៉ោះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមទម្រង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block - RCB) ដោយមាន ១០ ជាន់ដដែលៗ និងមាន ៧ វិធីសាស្រ្តព្យាបាលផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| T4: EM + manure decomposed + molass ការប្រើប្រាស់ EM ផ្អាប់ជាមួយលាមកសត្វ និងកាកស្ករ |
ជាវិធីសាស្រ្តសរីរាង្គដែលជួយកែលម្អគុណភាពដី និងផ្តល់ទិន្នផលផ្លែខ្ពស់បំផុតដោយមិនពឹងផ្អែកលើជីគីមី។ | ទាមទារពេលវេលាសម្រាប់ការផ្អាប់ទុកមុន និងមិនផ្តល់ការលូតលាស់ផ្នែករុក្ខជាតិ (កម្ពស់ដើម) លឿនដូចការប្រើជីគីមីនោះទេ។ | បង្កើនទម្ងន់ផ្លែខ្ពស់ជាងគេគឺ ២៦,២% និងចំនួនផ្លែ ២២,៩% ធៀបនឹងសំណាកត្រួតពិនិត្យ (Control)។ |
| T6: Fertilizer grade 15-15-15 + manure ការប្រើប្រាស់ជីគីមី 15-15-15 រួមជាមួយលាមកសត្វ |
ផ្តល់ការលូតលាស់ផ្នែករុក្ខជាតិ (កម្ពស់ដើម ទទឹងគុម្ព និងទំហំដើម) បានយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងល្អបំផុត។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើការទិញជីគីមី និងអាចប៉ះពាល់ដល់រចនាសម្ព័ន្ធដីក្នុងរយៈពេលវែង។ | បង្កើនទម្ងន់ផ្លែ ១៨,៩% និងចំនួនផ្លែ ២០,៥% ព្រមទាំងផ្តល់កម្ពស់ដើមខ្ពស់បំផុត (79.3 cm នៅថ្ងៃទី 55)។ |
| T7: Control សំណាកត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើប្រាស់ជី ឬសារធាតុបន្ថែម) |
មិនមានការចំណាយលើការទិញជី ឬសារធាតុបំប៉នបន្ថែមនោះទេ។ | ផ្តល់ទិន្នផល និងការលូតលាស់ទាបបំផុត ដែលមិនអាចឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ច។ | ទទួលបានទម្ងន់ផ្លែត្រឹមតែ 2.73 kg ក្នុងមួយដើម និងកម្ពស់ដើមទាបបំផុត (65.3 cm នៅថ្ងៃទី 55)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់ទេ ប៉ុន្តែបានបញ្ជាក់ពីការតម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់ធនធានកសិកម្ម និងពេលវេលាជាក់ស្តែងសម្រាប់ការអនុវត្ត។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសាកវប្បកម្ម Pichit ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៤-១៩៩៥ លើប្រភេទដីល្បាយដីឥដ្ឋ (Clay loam)។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ លក្ខខណ្ឌដី និងការអនុវត្តកសិកម្មស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់សម្រាប់កសិករកម្ពុជា ទោះបីជាប្រភេទពូជប៉េងប៉ោះទំនើបនាពេលបច្ចុប្បន្នអាចមានការឆ្លើយតបខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចក៏ដោយ។
វិធីសាស្រ្តនៃការប្រើប្រាស់ជីជីវសាស្រ្ត EM ជាមួយលាមកសត្វ និងកាកស្ករ គឺមានប្រយោជន៍ និងស័ក្តិសមខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអនុវត្តកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការចំណាយលើជីគីមី។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងជីជីវសាស្រ្ត EM លាមកសត្វ និងកាកស្ករ ជាជម្រើសដ៏ល្អ មាននិរន្តរភាព និងចំណាយតិច សម្រាប់កសិករកម្ពុជាក្នុងការបង្កើនទិន្នផលប៉េងប៉ោះប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Effective Microorganisms (អតិសុខុមប្រាណមានប្រសិទ្ធភាព ឬ EM) | គឺជាបណ្តុំនៃមេរោគល្អៗ (បាក់តេរី និងផ្សិត) ដែលត្រូវបានចិញ្ចឹមបញ្ចូលគ្នា ដើម្បីយកទៅបាញ់បញ្ចូលក្នុងដី ជួយបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ បង្កើនជីវជាតិ និងការពាររុក្ខជាតិពីមេរោគអាក្រក់។ | វាប្រៀបដូចជាការបញ្ជូនកងទ័ពល្អៗចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីជួយកម្ចាត់សត្រូវ និងធ្វើម្ហូប (ជីវជាតិ) បញ្ចុកដល់ឫសរុក្ខជាតិ។ |
| Randomized Complete Block (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ ឬ RCB) | ជាវិធីសាស្រ្តរៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាកន្លែងៗ (ប្លុក) ដែលមានលក្ខខណ្ឌដូចគ្នា រួចចាប់ឆ្នោតបែងចែកប្រភេទជីទៅដាក់ក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលំអៀងនៃលទ្ធផលដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីខុសគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗ រួចចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសសិស្សតំណាងក្រុមដើម្បីធ្វើតេស្តប្រកួតប្រជែង ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលមិនលំអៀងដោយសារកម្រិតសិស្សពូកែឬខ្សោយខុសគ្នា។ |
| Vegetative Growth (ការលូតលាស់ផ្នែករុក្ខជាតិ) | គឺជាដំណាក់កាលនៃការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ ដែលផ្តោតសំខាន់ទៅលើការពង្រីកទំហំដើម ការលូតកម្ពស់ បែកមែកធាង និងការលូតលាស់ស្លឹក មុនពេលឈានចូលដល់ដំណាក់កាលចេញផ្កា និងផ្លែ។ | វាដូចជាកុមារដែលកំពុងលូតលាស់កម្ពស់ និងឡើងទម្ងន់យ៉ាងលឿន មុនពេលឈានដល់វ័យពេញវ័យដែលអាចបន្តពូជបាន។ |
| Decomposed Manure (លាមកសត្វផ្អាប់ ឬ ជីកំប៉ុសលាមកសត្វ) | ជាលាមកសត្វដែលត្រូវបានទុកឱ្យរលួយតាមរយៈដំណើរការផ្អាប់ដោយអតិសុខុមប្រាណរហូតដល់សីតុណ្ហភាពចុះត្រជាក់ ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិងាយស្រួលស្រូបយកជីវជាតិ និងមិនបណ្តាលឱ្យរលាកឫស។ | ដូចជាការចម្អិនសាច់ឱ្យឆ្អិនល្អមុននឹងញ៉ាំ ដើម្បីឱ្យក្រពែងាយស្រួលរំលាយ និងមិនធ្វើឱ្យឈឺពោះ។ |
| Molasses (កាកស្ករ) | ជាវត្ថុរាវខាប់ពណ៌ខ្មៅដែលជាកាកសំណល់ពីការចម្រាញ់ស្ករអំពៅ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងកសិកម្មជាប្រភពកាបូន (ចំណី) ដ៏សំខាន់ ដើម្បីចិញ្ចឹមអតិសុខុមប្រាណ (EM) ឱ្យបន្តពូជនិងកើនចំនួនបានលឿន។ | ដូចជាភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំងដែលផ្តល់ថាមពលភ្លាមៗដល់កម្មករ (អតិសុខុមប្រាណ) ដើម្បីឱ្យពួកគេធ្វើការងាររំលាយលាមកសត្វបានលឿន និងខ្លាំងក្លា។ |
| Clay Loam (ដីល្បាយដីឥដ្ឋ) | ជាប្រភេទដីដែលមានការលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងសមាមាត្រដ៏ល្អរវាងដីខ្សាច់ ដីល្បាប់ និងមានបរិមាណដីឥដ្ឋខ្ពស់គួរសម ដែលធ្វើឱ្យដីនេះមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការរក្សាទឹក និងជីជាតិបានយូរ ប៉ុន្តែងាយនឹងហាប់ណែន។ | ដូចជាអេប៉ុងក្រាស់ ដែលអាចបឺតស្រូបទឹកនិងជីជាតិបានយូរ មិនងាយហូរជ្រាបចោលភ្លាមៗដូចខ្សាច់នោះទេ។ |
| Lycopersicon esculentum Mill (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្តនៃប៉េងប៉ោះ) | គឺជាឈ្មោះពន្ធុវិទ្យា (Taxonomy) ជាផ្លូវការជាសកលសម្រាប់រុក្ខជាតិប៉េងប៉ោះ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងឯកសារស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្រ្តដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រភេទរុក្ខជាតិឱ្យបានច្បាស់លាស់ជៀសវាងការភាន់ច្រឡំ។ | គឺជាឈ្មោះផ្លូវការនៅក្នុងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ខណៈពាក្យថា "ប៉េងប៉ោះ" គ្រាន់តែជាឈ្មោះហៅក្រៅប្រចាំថ្ងៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
