បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងយល់ពីការបំបែកលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងលំនាំតំណពូជសែនរបស់កូនកាត់ Torenia តេត្រាផ្លូអ៊ីត ដែលមានជីជាតិថ្មីនៅក្នុងសហគមន៍ជំនាន់ F2 របស់ពួកវា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការវាយតម្លៃលើរុក្ខជាតិជំនាន់ F2 ចំនួន ២១៥ ដើម ដែលត្រូវបានដាំដុះពីគ្រាប់ពូជនៃកូនកាត់តេត្រាផ្លូអ៊ីតដែលបង្កកំណើតដោយខ្លួនឯង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Diploid Hybridization (T. fournieri x T. baillonii) ការបង្កាត់ពូជឌីផ្លូអ៊ីតរវាង Torenia fournieri និង Torenia baillonii |
ងាយស្រួលក្នុងការធ្វើការបង្កាត់ដើម្បីទទួលបានកូនកាត់ជំនាន់ F1 ចម្រុះពណ៌។ | កូនកាត់ជំនាន់ F1 គឺគ្មានជីជាតិ (Sterile) ដែលមិនអាចបន្តពូជទៅជំនាន់ F2 បានទេ។ | ទទួលបានរុក្ខជាតិដែលមានក្រូម៉ូសូម 2n=17 ប៉ុន្តែគ្មានជីជាតិក្នុងការបង្កើតគ្រាប់ពូជ។ |
| Colchicine-induced Tetraploidy ការប្រើប្រាស់កូស៊ីស៊ីនដើម្បីបង្កើតរុក្ខជាតិតេត្រាផ្លូអ៊ីត |
ជួយស្តារលទ្ធភាពបង្កកំណើត (Fertility) ឡើងវិញ និងធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមានទំហំផ្កា និងស្លឹកធំជាងមុន។ | ទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីពុល និងអាចមានអត្រាជោគជ័យប្រែប្រួល។ | កូនកាត់មានក្រូម៉ូសូម 2n=4x=34 មានជីជាតិ និងមានអត្រាជីវិតលំអងជាមធ្យម ៤៦.៨៩%។ |
| Morphological & Color Assessment with RHS Colour Chart ការវាយតម្លៃលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងពណ៌ដោយប្រើបន្ទះពណ៌ RHS |
ងាយស្រួលក្នុងការតាមដានលក្ខណៈខាងក្រៅ និងមានស្តង់ដារអន្តរជាតិច្បាស់លាស់ក្នុងការកត់ត្រាពណ៌។ | លក្ខណៈបរិមាណដូចជាកម្ពស់ និងទំហំ អាចរងឥទ្ធិពលពីកត្តាបរិស្ថានខាងក្រៅផ្សេងៗ។ | រកឃើញការបំបែកលក្ខណៈដាច់ពីគ្នាក្នុងសមាមាត្រ ៣:១ លើពណ៌ស្លឹក/ដើម និងបំរែបំរួលបន្តបន្ទាប់លើកម្ពស់រុក្ខជាតិ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកម្រិតមធ្យមសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិ និងមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្ម ដូចជាផ្ទះកញ្ចក់ សារធាតុគីមី និងឧបករណ៍វាស់វែងជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើកូនកាត់ Torenia ចំនួន ២១៥ ដើម ក្នុងលក្ខខណ្ឌផ្ទះកញ្ចក់។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យគោលការណ៍នៃការបង្កាត់ពូជនេះអាចយកមកអនុវត្តបានដោយផ្ទាល់ក្នុងការអភិវឌ្ឍពូជផ្កាក្នុងស្រុក។
បច្ចេកទេសបង្កើនចំនួនក្រូម៉ូសូម (Polyploidy) និងការវិភាគការបំបែកលក្ខណៈសែននេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
ការយកបច្ចេកទេសនេះមកអនុវត្ត នឹងជួយពង្រឹងសមត្ថភាពអ្នកបង្កាត់ពូជនៅកម្ពុជាក្នុងការបង្កើតពូជរុក្ខជាតិថ្មីៗដែលមានលក្ខណៈប្រកួតប្រជែង និងតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tetraploid (តេត្រាផ្លូអ៊ីត) | ជាស្ថានភាពដែលកោសិការុក្ខជាតិមានក្រូម៉ូសូមចំនួន ៤ ឈុត (4x) ដែលកើតឡើងតាមរយៈការគុណទ្វេដងនៃក្រូម៉ូសូមពីកូនកាត់ឌីផ្លូអ៊ីត (2x) ដោយប្រើសារធាតុគីមី ដើម្បីស្តារលទ្ធភាពបង្កកំណើត (Fertility) ឱ្យរុក្ខជាតិអាចបន្តពូជបាន។ | ដូចជាការថតចម្លងសៀវភៅកំណត់ត្រាទុកជាពីរច្បាប់បន្ថែមទៀត ដើម្បីធានាថាមានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បែងចែកទៅឱ្យកូនៗជំនាន់ក្រោយ។ |
| Segregation (ការបំបែកលក្ខណៈសែន) | ដំណើរការដែលលក្ខណៈសែនរបស់មេបា (ហ្សែន) ត្រូវបានបំបែកចេញពីគ្នានៅពេលបង្កើតកោសិកាបន្តពូជ ហើយបន្សល់ទុកលក្ខណៈចម្រុះខុសៗគ្នានៅក្នុងកូនកាត់ជំនាន់បន្ទាប់ (F2) ដូចជាកម្ពស់ ទំហំ និងពណ៌។ | ដូចជាការក្រឡុកបៀរពីរបូកបញ្ចូលគ្នា ហើយចែកចេញមកវិញ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកទទួលបានសន្លឹកបៀរចម្រុះពណ៌និងលេខខុសៗគ្នា។ |
| Colchicine (កូស៊ីស៊ីន) | ជាសារធាតុគីមីដែលគេប្រើប្រាស់ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីរារាំងការបំបែកកោសិកា ដែលធ្វើឱ្យចំនួនក្រូម៉ូសូមរបស់រុក្ខជាតិកើនឡើងទ្វេដង ជួយប្រែក្លាយរុក្ខជាតិកូនកាត់ដែលគ្មានជីជាតិឱ្យអាចបន្តពូជបាន។ | ដូចជាប៉ូលីសចរាចរណ៍ដែលបញ្ឈប់រថយន្តមិនឱ្យបំបែកផ្លូវគ្នា ធ្វើឱ្យចំនួនរថយន្តកកកុញទ្វេដងនៅកន្លែងតែមួយ។ |
| Continuous Segregation (ការបំបែកលក្ខណៈជាបន្តបន្ទាប់) | ការបំបែកលក្ខណៈបរិមាណដែលគ្រប់គ្រងដោយហ្សែនច្រើនគូ (Polygenes) ធ្វើឱ្យលក្ខណៈដែលស្តែងចេញមកមានការប្រែប្រួលជាលំដាប់តូចៗបន្តបន្ទាប់គ្នា ដូចជាកម្ពស់រុក្ខជាតិពីទាបបំផុតទៅខ្ពស់បំផុត ដោយមិនដាច់ស្រឡះពីគ្នា។ | ដូចជាការតម្រង់ជួរមនុស្សតាមកម្ពស់ ដែលមានអ្នកទាប អ្នកកម្ពស់មធ្យម និងអ្នកខ្ពស់តម្រៀបគ្នាជាលំដាប់ មិនមែនមានតែអ្នកទាប និងអ្នកខ្ពស់នោះទេ។ |
| Discrete Segregation (ការបំបែកលក្ខណៈដាច់ពីគ្នា) | ការបំបែកលក្ខណៈគុណភាពដែលគ្រប់គ្រងដោយហ្សែនមួយ ឬពីរបីគូ ធ្វើឱ្យលក្ខណៈដែលស្តែងចេញមកអាចបែងចែកជាក្រុមដាច់ពីគ្នាច្បាស់លាស់ ដូចជាពណ៌ក្រហម ឬបៃតង ក្នុងសមាមាត្រ ៣:១ ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សក្នុងថ្នាក់ជាពីរក្រុមច្បាស់លាស់ គឺក្រុមពាក់អាវស និងក្រុមពាក់អាវខៀវ ដោយគ្មានអ្នកពាក់អាវពណ៌កាត់គ្នាឡើយ។ |
| Homologous chromosomes (ក្រូម៉ូសូមដូចគ្នា) | គូក្រូម៉ូសូមដែលមានទំហំ រូបរាង និងលំដាប់ហ្សែនដូចគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកវាចាប់គូគ្នាយ៉ាងត្រឹមត្រូវក្នុងអំឡុងពេលមេយ៉ូស (Meiosis) ដើម្បីបង្កើតលំអង និងស៊ុតដែលមានជីជាតិគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាស្បែកជើងមួយគូដែលមានទំហំ និងម៉ូតដូចគ្នា បើទោះជាទិញពីហាងខុសគ្នាក៏អាចយកមកពាក់ត្រូវគ្នានៅជើងឆ្វេងនិងស្តាំបានយ៉ាងល្អ។ |
| Chi-square test (តេស្តកៃស្វែរ) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលគេប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នន័យជាក់ស្តែងដែលប្រមូលបាន ជាមួយនឹងទិន្នន័យរំពឹងទុកតាមទ្រឹស្តី (ឧទាហរណ៍ សមាមាត្រ ៣:១) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើលទ្ធផលស្របតាមច្បាប់តំណពូជហ្សែនឬអត់។ | ដូចជាការទាយថាបោះកាក់ ១០០ ដងនឹងចេញមុខ ៥០ និងខ្នង ៥០ ហើយយកលទ្ធផលដែលបោះបានមែនទែនមកប្រៀបធៀបមើលថាតើការទាយនោះត្រឹមត្រូវអាចទទួលយកបានឬអត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
