បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈមនានាក្នុងការបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិ ដូចជាការជ្រុះផ្លែមុនកំណត់ ភាពមិនស៊ីគ្នាក្នុងការបង្កាត់ និងភាពពិបាកក្នុងការចេញផ្កា។ វាផ្តោតលើការប្រើប្រាស់សារធាតុគ្រប់គ្រងការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិដើម្បីដោះស្រាយឧបសគ្គទាំងនេះ និងពង្រីកសក្តានុពលនៃការបង្កាត់ពូជថ្មីៗ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អត្ថបទនេះធ្វើការត្រួតពិនិត្យ និងសង្ខេបពីតួនាទីសំខាន់ៗចំនួន ៥ របស់អរម៉ូន ឬសារធាតុគ្រប់គ្រងការលូតលាស់រុក្ខជាតិនៅក្នុងកម្មវិធីបង្កាត់ពូជ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Overcoming Incompatibility using PGRs ការប្រើប្រាស់សារធាតុគ្រប់គ្រងការលូតលាស់ដើម្បីដោះស្រាយភាពមិនស៊ីគ្នាក្នុងការបង្កាត់ពូជ |
អាចជួយឱ្យរុក្ខជាតិដែលមិនអាចបង្កាត់ចូលគ្នាបាន (ដោយសារឧបសគ្គធម្មជាតិ) អាចធ្វើការបង្កាត់ដោយជោគជ័យ។ វាជួយពង្រីកលទ្ធភាពនៃការបង្កើតពូជកូនកាត់ថ្មីៗ។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីក្នុងកំហាប់ជាក់លាក់ និងពេលវេលាត្រឹមត្រូវ (ឧទាហរណ៍ ការលាបសារធាតុ IAA ឬ NAA នៅគល់ផ្កា)។ ប្រសិនបើប្រើខុសកម្រិត អាចមិនទទួលបានលទ្ធផល។ | អនុញ្ញាតឱ្យមានការបង្កាត់ពូជឆ្លងកាត់ប្រភេទ ឬពូជដែលពិបាកបង្កាត់ និងទទួលបានគ្រាប់ពូជច្រើនជាងមុន។ |
| Modification of Sex Expression ការកែប្រែការបញ្ចេញភេទរុក្ខជាតិដោយប្រើអរម៉ូន |
អាចបង្កើនចំនួនផ្កាញីដើម្បីទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ ឬបង្កើតភាពអាររបស់ផ្កាឈ្មោល (Male sterility) ដែលងាយស្រួលសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជដោយមិនចាំបាច់កាត់កេសរឈ្មោលចោលដោយដៃ។ | លទ្ធផលអាស្រ័យយ៉ាងខ្លាំងទៅលើប្រភេទសារធាតុ (ដូចជា Ethephon ឬ GA3) កំហាប់ និងដំណាក់កាលនៃការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ រុក្ខជាតិខ្លះអាចមានប្រតិកម្មខុសៗគ្នា។ | ផ្លាស់ប្តូរសមាមាត្រនៃផ្កាឈ្មោល និងផ្កាញី (ឧទាហរណ៍ ធ្វើឱ្យត្រសក់មានផ្កាញីច្រើនឡើង) ដើម្បីបង្កើនទិន្នផល និងសម្រួលដល់ការបង្កាត់ពូជ។ |
| Polyploidy Induction using Colchicine ការបង្កើតបំរែបំរួលក្រូម៉ូសូម (Polyploidy) ដោយប្រើ Colchicine |
បង្កើតបានជាពូជរុក្ខជាតិថ្មីៗដែលមានទំហំធំជាងមុន ធន់ជាងមុន និងអាចដោះស្រាយបញ្ហាភាពអាររបស់កូនកាត់។ ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ក្នុងការបង្កាត់ពូជ។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់សារធាតុពុលខ្ពស់ Colchicine។ រុក្ខជាតិ Polyploidy ថ្មីអាចមានការលូតលាស់យឺតជាងធម្មតានៅដំណាក់កាលដំបូង។ | បង្កើតរុក្ខជាតិមានក្រូម៉ូសូមច្រើនឈុត (Polyploid) ដែលមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រធំ និងប្រសើរជាងពូជដើម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីតម្លៃធនធានជាសាច់ប្រាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវសារធាតុគីមី បន្ទប់ពិសោធន៍ និងអ្នកជំនាញកសិកម្មកម្រិតខ្ពស់។
ឯកសារនេះគឺជាអត្ថបទពិនិត្យឡើងវិញ (Review paper) ដែលដកស្រង់ចេញពីការសិក្សា និងទ្រឹស្តីទូទាំងពិភពលោក រួមផ្សំជាមួយនឹងបរិបទកសិកម្មនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ ទិន្នន័យនេះមិនមានភាពលម្អៀងខ្លាំងនោះទេ ហើយវាមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដោយសារយើងមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទដំណាំស្រដៀងគ្នា។
បច្ចេកទេស និងការប្រើប្រាស់អរម៉ូនរុក្ខជាតិទាំងនេះមានសក្តានុពល និងសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការបណ្តុះបណ្តាលកសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាឱ្យចេះប្រើប្រាស់សារធាតុគ្រប់គ្រងការលូតលាស់ទាំងនេះប្រកបដោយបច្ចេកទេសត្រឹមត្រូវ នឹងជួយបង្កើនផលិតភាពកសិកម្ម និងពន្លឿនការបង្កើតពូជដំណាំក្នុងស្រុកថ្មីៗ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Plant growth regulators (សារធាតុគ្រប់គ្រងការលូតលាស់រុក្ខជាតិ) | សារធាតុសរីរាង្គដែលរុក្ខជាតិបង្កើតឡើងដោយធម្មជាតិ ឬជាសារធាតុសំយោគដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុត ដើម្បីជួយជំរុញ ទប់ស្កាត់ ឬកែប្រែដំណើរការសរីរវិទ្យា និងការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជា "កុងតាក់បញ្ជា" ដែលប្រាប់រុក្ខជាតិឱ្យដឹងថាពេលណាត្រូវចេញផ្កា លូតលាស់ ឬបញ្ឈប់ការជ្រុះផ្លែ។ |
| Incompatibility (ភាពមិនស៊ីគ្នាក្នុងការបង្កាត់) | ស្ថានភាពដែលលំអងឈ្មោលមិនអាចដុះបំពង់លំអង (Pollen tube) ចូលទៅបង្កកំណើតជាមួយស៊ុតញីបាន ទោះបីជាផ្កាទាំងពីរមានសុខភាពល្អ និងមានជីវិតក៏ដោយ។ វាអាចកើតឡើងចំពោះការបង្កាត់លើដើមតែមួយ (Self-incompatibility) ឬរវាងពូជខុសគ្នា (Cross-incompatibility)។ | ដូចជាសោនិងកូនសោដែលខុសប្រហោងគ្នា ទោះបីជាកូនសោនៅល្អក៏មិនអាចចាក់បើកមេសោបានដែរ។ |
| Polyploidy (បំរែបំរួលចំនួនឈុតក្រូម៉ូសូម) | បាតុភូតដែលកោសិការបស់រុក្ខជាតិមានផ្ទុកឈុតក្រូម៉ូសូមច្រើនជាងពីរឈុត (ឧទាហរណ៍ 3n, 4n) ដែលជារឿយៗត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី Colchicine ក្នុងគោលបំណងទទួលបានរុក្ខជាតិថ្មីដែលមានទំហំធំ ធន់ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងមុន។ | ដូចជាការថតចម្លងសៀវភៅប្លង់សាងសង់ផ្ទះពីមួយក្បាលទៅជាបីឬបួនក្បាល ដើម្បីឱ្យជាងអាចសាងសង់ផ្ទះបានទំហំធំជាង និងរឹងមាំជាងមុន។ |
| Modification of sex expression (ការកែប្រែការបញ្ចេញភេទ) | ការប្រើប្រាស់អរម៉ូនរុក្ខជាតិ (ដូចជា GA3 ឬ Ethephon) ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរសមាមាត្រនៃផ្កាឈ្មោលនិងផ្កាញីនៅលើរុក្ខជាតិ ឬប្រែក្លាយផ្កាឈ្មោលឱ្យទៅជាផ្កាញី ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលផ្លែ ឬសម្រួលដល់ការបង្កាត់ពូជដោយមិនបាច់កាត់កេសរឈ្មោលចោល។ | ដូចជាការចាក់អរម៉ូនប្តូរភេទ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរទម្រង់រាងកាយពីរុក្ខជាតិឈ្មោលទៅជារុក្ខជាតិញីដែលអាចផ្តល់ផ្លែបាន។ |
| Tissue culture (ការបណ្តុះជាលិកា) | បច្ចេកទេសកសិកម្មដែលយកផ្នែកណាមួយរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជា កោសិការ ជាលិកា ឬសរីរាង្គ) ទៅបណ្តុះនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹមនិងអរម៉ូនគ្រប់គ្រាន់ ក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានមេរោគ ដើម្បីបង្កើតជារុក្ខជាតិថ្មីដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ក្នុងពេលខ្លី។ | ដូចជាការយកកោសិការបស់រុក្ខជាតិមួយដើមទៅក្លូន (Clone) នៅក្នុងដបកែវ ដើម្បីបង្កើតបានជារុក្ខជាតិរាប់ពាន់ដើមដែលមានលក្ខណៈដូចដើមបេះបិទ។ |
| Morphogenesis (ការកកើតរូបរាងសរីរាង្គ) | ដំណើរការជីវសាស្រ្តដែលកោសិការបស់រុក្ខជាតិចាប់ផ្តើមធ្វើការបែងចែក និងផ្លាស់ប្តូររូបរាងទៅជាសរីរាង្គផ្សេងៗ (ដូចជា ឫស ដើម ស្លឹក) កំឡុងពេលបណ្តុះជាលិកា ដោយមានការជំរុញពីអរម៉ូនលូតលាស់។ | ដូចជាដីឥដ្ឋមួយដុំដែលត្រូវបានជាងស្មូនសូនជារូបរាងក្អម ឬឆ្នាំងទៅតាមការចង់បាន។ |
| Emasculation (ការកាត់កេសរឈ្មោលចោល) | នីតិវិធីនៃការដកចេញនូវកេសរឈ្មោល (Stamen) ពីផ្ការបស់រុក្ខជាតិមុនពេលលំអងទុំ ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការបង្កាត់ដោយខ្លួនឯង (Self-pollination) ដែលជួយសម្រួលដល់អ្នកបង្កាត់ពូជក្នុងការយកលំអងពីពូជផ្សេងមកបង្កាត់ដោយដៃ។ | ដូចជាការចាប់ផ្តាច់ខ្សែភ្លើងចេញពីម៉ាស៊ីន ដើម្បីការពារកុំឱ្យវាដើរដោយស្វ័យប្រវត្តិ មុនពេលយើងបញ្ជាវាដោយផ្ទាល់ដៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
