បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យចំណាត់ថ្នាក់ជីវសាស្ត្រ និងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទមមាចភ្លើង (Thrips) ដែលជាសត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំហូបផ្លែនៅក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកមមាចភ្លើងពីចម្ការដំណាំហូបផ្លែចំនួន ៩ ប្រភេទនៅទូទាំងប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៨ ដល់ ១៩៩១ ដើម្បីយកមកពិនិត្យលក្ខណៈរូបសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Microscopic Morphological Identification ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរូបសាស្ត្រដោយប្រើមីក្រូទស្សន៍ |
ផ្តល់ភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ក្នុងការបែងចែកប្រភេទសត្វល្អិតដល់កម្រិតប្រភេទ (Species) និងអាចញែកដាច់រវាងសត្វល្អិតចង្រៃ និងសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍។ | ទាមទារពេលវេលាយូរ ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ (មីក្រូទស្សន៍ទំនើប) និងអ្នកមានជំនាញឯកទេសច្បាស់លាស់។ | អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណមមាចភ្លើងបានចំនួន ១៣ ប្រភេទក្នុង ៣ អម្បូរយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
| Field Collection (Beating Method) ការប្រមូលសំណាកដោយវិធីសាស្ត្រគោះទម្លាក់ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការប្រមូលសត្វល្អិតទំហំតូចៗពីស្លឹក ផ្កា និងមែកឈើ។ | មិនអាចកំណត់ប្រភេទសត្វល្អិតភ្លាមៗនៅនឹងកន្លែង និងទាមទារការរក្សាទុកក្នុងសូលុយស្យុងគីមីដើម្បីកុំឱ្យខូចខាតទម្រង់រាងកាយ។ | អាចប្រមូលសំណាកមមាចភ្លើងពីដំណាំហូបផ្លែចំនួន ៩ ប្រភេទផ្សេងៗគ្នានៅទូទាំងប្រទេស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋានសម្រាប់សត្វល្អិតវិទ្យា និងអ្នកជំនាញផ្នែកចំណាត់ថ្នាក់ជីវសាស្ត្រ ដើម្បីធានាភាពត្រឹមត្រូវ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅទូទាំងប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៨ ដល់ ១៩៩១ ដោយផ្តោតលើដំណាំហូបផ្លែចំនួន ៩ ប្រភេទ (ដូចជា ស្វាយ ទុរេន ក្រូចថ្លុង មង្ឃុត ល្ហុង ជាដើម)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុ លក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្រ និងប្រភេទដំណាំស្រដៀងគ្នា ដែលសបញ្ជាក់ថាមមាចភ្លើងទាំងនេះទំនងជាមានវត្តមាន និងកំពុងបង្កបញ្ហានៅកម្ពុជាដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងពីចំណាត់ថ្នាក់ជីវសាស្ត្រនៃមមាចភ្លើង នឹងជួយកម្ពុជាពង្រឹងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងបង្កើនគុណភាពផ្លែឈើសម្រាប់ការនាំចេញដោយសុវត្ថិភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Thysanoptera (លំដាប់ថ្នាក់មមាចភ្លើង) | ជាលំដាប់ថ្នាក់វិទ្យាសាស្ត្រនៃសត្វល្អិតដែលមានទំហំតូចឆ្មារ (មមាចភ្លើង) ដែលមានស្លឹកត្រចៀក ឬស្លាបមានរោមដូចសរសៃអំបោះជុំវិញ និងមានមាត់សម្រាប់ចាក់ជញ្ជក់ទឹកដមពីរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាគ្រួសារធំមួយដែលមានសមាជិកសុទ្ធតែជាសត្វល្អិតតូចៗពូកែជញ្ជក់ទឹកពីរុក្ខជាតិ និងមានស្លាបដូចរោមសត្វ។ |
| Morphology (រូបសាស្ត្រ) | ជាការសិក្សាពីទម្រង់ រូបរាង និងរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្រៅរបស់សត្វល្អិត (ដូចជា ចំនួនកង់អង់តែន ទម្រង់ស្លាប ឬរោម) ដើម្បីយកមកធ្វើជាមូលដ្ឋានក្នុងការបែងចែកប្រភេទ (Species) របស់វា។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់លក្ខណៈសម្គាល់ផ្ទៃមុខ ស្នាមម្រាមដៃ ឬទម្រង់រាងកាយ ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណមនុស្សម្នាក់ៗ។ |
| AGA solution (សូលុយស្យុង AGA) | ជាល្បាយគីមីផ្សំពីអាល់កុល ៦០% (Alcohol) គ្លីសេរីន (Glycerine) និងអាស៊ីតអាសេទិក (Glacial Acetic Acid) ក្នុងសមាមាត្រ ១០:១:១ ដែលប្រើសម្រាប់ត្រាំរក្សាសំណាកសត្វល្អិតតូចៗកុំឱ្យខូចទម្រង់ដើម និងងាយស្រួលពន្លាតរាងកាយនៅពេលឆ្លុះកញ្ចក់។ | ដូចជាទឹកថ្នាំវេទមន្តដែលជួយរក្សាសាកសពសត្វល្អិតកុំឱ្យរលួយ ឬរួញខូចទ្រង់ទ្រាយ ទោះបីជាទុកចោលយូរក៏ដោយ។ |
| Terebrantia (អនុលំដាប់ថ្នាក់មមាចភ្លើងមានបំពង់ទម្លុះពង) | ជាអនុលំដាប់ថ្នាក់មួយនៃមមាចភ្លើង ដែលមានលក្ខណៈពិសេសត្រង់ចុងពោះមានរាងជាកោណ ហើយញីមានសរីរាង្គសម្រាប់ទម្លុះ (Ovipositor) ដើម្បីចាក់បញ្ចូលស៊ុតរបស់វាទៅក្នុងជាលិការបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាសត្វល្អិតដែលបំពាក់នូវម្ជុលចាក់ថ្នាំនៅចុងគូទ ដើម្បីចាក់បង្កប់ពងរបស់វាទៅក្នុងសាច់នៃដើមឈើ។ |
| Tubulifera (អនុលំដាប់ថ្នាក់មមាចភ្លើងចុងពោះរាងបំពង់) | ជាអនុលំដាប់ថ្នាក់មួយទៀតនៃមមាចភ្លើង ដែលមានចុងពោះរាងជាបំពង់មូលទ្រវែង ហើយញីមិនមានសរីរាង្គទម្លុះពងនោះទេ ដូច្នេះវាច្រើនពងនៅលើផ្ទៃខាងក្រៅនៃរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាសត្វល្អិតដែលមានបំពង់ទុយោនៅចុងគូទ ហើយគ្រាន់តែទម្លាក់ពងនៅលើផ្ទៃស្លឹកឈើធម្មតាៗដោយមិនបាច់ចាក់ទម្លុះ។ |
| Sense cone (កោណវិញ្ញាណ) | ជាសរីរាង្គតូចៗមានរូបរាងដូចកោណ ដែលដុះនៅលើកង់នីមួយៗនៃអង់តែនរបស់មមាចភ្លើង ប្រើសម្រាប់ទទួលរំញោច ក្លិន ឬសីតុណ្ហភាពពីបរិស្ថានជុំវិញ។ | ដូចជារ៉ាដា ឬសេនស័រ (Sensor) តូចៗដែលបំពាក់នៅលើអង់តែន ដើម្បីស្ទាបស្ទង់ និងចាប់យកសញ្ញាពីបរិស្ថានខាងក្រៅ។ |
| Pronotum (ខែលការពារដើមទ្រូង) | ជាបន្ទះរឹងនៅផ្នែកខាងលើនៃកង់ដើមទ្រូងទីមួយ (Prothorax) របស់សត្វល្អិត ដែលជារឿយៗមានរោម ឬស្នាមឆ្នូតៗ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដើម្បីសម្គាល់ប្រភេទរបស់វា។ | ដូចជាអាវក្រោះ ឬខែលការពារដែលពាក់នៅត្រង់ក និងស្មារបស់សត្វល្អិត ដែលមានម៉ូតរោមខុសៗគ្នាទៅតាមពូជ។ |
| Vector (ភ្នាក់ងារចម្លងរោគ) | សំដៅលើសត្វល្អិត (ដូចជាមមាចភ្លើង Thrips tabaci) ដែលមានផ្ទុកមេរោគ (ឧទាហរណ៍ វីរុស TSWV) ហើយចម្លងមេរោគនោះពីដើមឈើមួយទៅដើមឈើមួយទៀតតាមរយៈការជញ្ជក់ទឹកដម។ | ដូចជាសត្វមូសខ្លាដែលបឺតឈាមអ្នកជំងឺគ្រុនឈាម ហើយយកមេរោគនោះទៅចម្លងដល់មនុស្សជាសព្វដទៃទៀតនៅពេលវាខាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
