បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះធ្វើឡើងដើម្បីស្វែងរក កត់ត្រា និងកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទផ្សិតទំហំធំដែលអាចបរិភោគបាន ដែលដុះដោយធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដើម្បីជាប្រយោជន៍សម្រាប់ការសិក្សា និងការដាំដុះនាពេលអនាគត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រមូលសំណាកផ្សិតនៅទីវាល សិក្សាលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទផ្សិតតាមរយៈការពិនិត្យអតិសុខុមទស្សន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Macroscopic Morphological Observation ការពិនិត្យលក្ខណៈរូបសាស្ត្រក្រៅរាងកាយ |
ងាយស្រួលអនុវត្តនៅទីវាល ចំណាយតិច និងផ្តល់ព័ត៌មានបឋមអំពីទំហំ រាង និងពណ៌របស់ផ្សិត។ | មិនមានភាពជាក់លាក់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទផ្សិត (Species) ឱ្យបានច្បាស់លាស់ឡើយ ងាយនឹងមានការភាន់ច្រឡំ។ | ប្រមូលបានទិន្នន័យរូបសាស្ត្រទូទៅដូចជា ទំហំមួកផ្សិត ពណ៌ និងទម្រង់ធាងផ្សិត។ |
| Microscopic Examination with Staining (Johansen 1940) ការពិនិត្យតាមអតិសុខុមទស្សន៍ដោយប្រើថ្នាំពណ៌ |
ផ្តល់ភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរយៈការពិនិត្យរចនាសម្ព័ន្ធស្ប៉ា (Spore) និងកោសិកាខាងក្នុង។ | ទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ ថ្នាំគីមី និងអ្នកជំនាញដែលមានបទពិសោធន៍ផ្នែកវត្តិករសាស្ត្រផ្សិត។ | កំណត់អត្តសញ្ញាណ និងបញ្ជាក់ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រពិតប្រាកដនៃផ្សិតដែលអាចបរិភោគបានទាំង ៥ ប្រភេទបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការប្រមូលសំណាកនៅទីវាល និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគវត្តិករសាស្ត្រផ្សិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (ទីក្រុងបាងកក ខេត្តចันทបុរី និងភូកេត) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៥ ដោយផ្តោតលើផ្សិតព្រៃធម្មជាតិ។ ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចមូសុង និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រភេទផ្សិតដែលអាចបរិភោគបានទាំងនេះក៏អាចមានដុះនៅក្នុងព្រៃធម្មជាតិរបស់ប្រទេសយើង និងអាចយកមកស្រាវជ្រាវជាបន្តបាន។
វិធីសាស្ត្រកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តតាមគំរូនៃការសិក្សានេះនឹងជួយពង្រីកចំណេះដឹងផ្នែកអតិសុខុមជីវសាស្ត្រ និងជំរុញការអភិវឌ្ឍពូជផ្សិតសេដ្ឋកិច្ចថ្មីៗនៅកម្ពុជា ដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលពីបរទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agaricus campestris (ផ្សិតចម្ការ / ផ្សិតសេះ) | ជាប្រភេទផ្សិតដែលអាចបរិភោគបាន មានមួកពណ៌សរលោង និងតែងតែដុះនៅលើដីវាលស្មៅទូទៅ។ វាតែងតែត្រូវបានគេប្រមូលយកមកធ្វើជាអាហារ ហើយវាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយផ្សិតប៊ូតុងដែលគេដាំលក់លើទីផ្សារ។ | វាប្រៀបដូចជាបន្លែធម្មជាតិដែលដុះនៅលើវាលស្មៅក្រោយពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ ដែលមនុស្សអាចបេះយកមកធ្វើម្ហូបបាន។ |
| Volvariella bombycina (ផ្សិតចំបើងសូត្រ / ផ្សិតចំបើងដើមឈើ) | ជាផ្សិតដែលអាចបរិភោគបានដែលមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រស្រដៀងនឹងផ្សិតចំបើង ប៉ុន្តែមានសរសៃរោមសូត្រនៅលើមួករបស់វា ហើយជារឿយៗតែងតែដុះនៅលើគល់ឈើពុកផុយក្នុងព្រៃ ជំនួសឱ្យការដុះលើគំនរចំបើង។ | វាប្រៀបដូចជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ផ្សិតចំបើងដែលយើងញ៉ាំរាល់ថ្ងៃ តែវាចូលចិត្តរស់នៅលើគល់ឈើចាស់ៗក្នុងព្រៃ។ |
| Spore (ស្ប៉ា) | ជាកោសិកាបង្កកំណើតរបស់ផ្សិត ដែលមានតួនាទីបន្តពូជ និងរាលដាលពូជផ្សិតទៅកាន់ទីតាំងថ្មីៗតាមរយៈខ្យល់ ឬទឹក។ ការសិក្សាពីរូបរាង ទំហំ និងពណ៌របស់វាក្រោមអតិសុខុមទស្សន៍ គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទផ្សិត។ | វាមានតួនាទីដូចជាគ្រាប់ពូជរបស់រុក្ខជាតិដែរ គ្រាន់តែវាមានទំហំតូចល្អិតខ្លាំងរហូតទាល់តែមើលតាមមីក្រូទស្សន៍ទើបឃើញ។ |
| Basidium (បាស៊ីឌីយ៉ូម) | ជាកោសិការាងដូចដំបងដែលមានទីតាំងនៅលើធ្មេញ ឬស្រទាប់ខាងក្រោមនៃមួកផ្សិត (gills) ដែលជាកន្លែងផលិត និងផ្ទុកស្ប៉ាសម្រាប់ការបន្តពូជរបស់ផ្សិតក្នុងក្រុម Basidiomycetes (ផ្សិតមានមួកភាគច្រើន)។ | វាប្រៀបដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចនៅលើសន្លឹកក្រោមមួកផ្សិត ដែលមានតួនាទីផលិត និងបញ្ចេញ "គ្រាប់ពូជ" (ស្ប៉ា) ទៅក្នុងបរិយាកាស។ |
| Ascus (អាសគឹស) | ជាថង់កោសិកាតូចៗរបស់ផ្សិតក្នុងក្រុម Ascomycetes (ឧទាហរណ៍ដូចជាប្រភេទ Bulgaria javanicum) ដែលមានតួនាទីផលិត និងផ្ទុកនូវស្ប៉ា (Ascospores) នៅខាងក្នុង ដែលជាទូទៅមានចំនួន ៨ ស្ប៉ាក្នុងមួយថង់។ | វាប្រៀបដូចជាសំបកសណ្តែកដែលផ្ទុកគ្រាប់សណ្តែកតូចៗនៅខាងក្នុងអញ្ចឹងដែរ។ |
| Paraphysis (ប៉ារ៉ាហ្វីស៊ីស) | ជាសរសៃកោសិកាដែលគ្មានសមត្ថភាពបន្តពូជ (sterile cells) ដែលដុះនៅចន្លោះថង់ស្ប៉ា (Ascus) ឬ Basidium ដើម្បីជួយទ្រទ្រង់រចនាសម្ព័ន្ធ និងការពារកោសិកាបន្តពូជទាំងនោះពីការខូចខាត។ | វាប្រៀបដូចជាសសរទ្រទ្រង់ ឬរបាំងការពារដែលឈរនៅចន្លោះរោងចក្រផលិតគ្រាប់ពូជ ដើម្បីការពារកុំឱ្យពួកវាប៉ះទង្គិចគ្នា។ |
| Morphology (រូបសាស្ត្រ) | គឺជាការសិក្សា និងការកត់ត្រាអំពីទម្រង់ រូបរាង ទំហំ និងពណ៌នៃផ្នែកផ្សេងៗរបស់ផ្សិត ទាំងផ្នែកដែលមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ (ដូចជាមួក និងធាង) និងផ្នែកដែលមើលឃើញតាមមីក្រូទស្សន៍ (ដូចជាស្ប៉ា) ដើម្បីធ្វើចំណាត់ថ្នាក់។ | វាប្រៀបដូចជាការកត់ត្រាអំពីភិនភាគរបស់មនុស្សម្នាក់ ដូចជាកម្ពស់ ទម្រង់មុខ និងពណ៌សម្បុរ ដើម្បីធ្វើអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ។ |
| Taxonomy (វត្តិករសាស្ត្រ) | ជាដំណើរការវិទ្យាសាស្ត្រនៃការសិក្សា រៀបចំចំណាត់ថ្នាក់ កំណត់ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ និងពណ៌នាពីលក្ខណៈរបស់ពពួកផ្សិត ឬសត្វរុក្ខជាតិ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសម្គាល់ និងសិក្សាស្រាវជ្រាវបន្តជាសាកល។ | វាប្រៀបដូចជាការរៀបចំសៀវភៅក្នុងបណ្ណាល័យតាមប្រភេទ និងមុខវិជ្ជា ហើយបិទស្លាកឈ្មោះច្បាស់លាស់ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកអញ្ចឹងដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
