បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃនិន្នាការសេនេទិច (Genetic trend) និងនិន្នាការផេណូទីប (Phenotypic trend) នៃលក្ខណៈផលិតកម្មទឹកដោះគោនៅប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ១៩៧២ ដល់ ១៩៩១ ដើម្បីស្វែងយល់ពីប្រសិទ្ធភាពនៃការជ្រើសរើសពូជនិងការកែលម្អបរិស្ថានលើទិន្នផលទឹកដោះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលទិន្នន័យកំណត់ត្រាផលិតទឹកដោះ ហើយប្រើប្រាស់ម៉ូដែលគណិតវិទ្យាដើម្បីវិភាគរកនិន្នាការប្រែប្រួល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Fixed Effect Model (Estimation of Phenotypic Trend) ម៉ូដែលសមីការថេរ (ការប៉ាន់ស្មាននិន្នាការផេណូទីប) |
អនុញ្ញាតឱ្យវាយតម្លៃការផ្លាស់ប្តូរជាក់ស្តែងដោយរួមបញ្ចូលកត្តាបរិស្ថាន ការផ្តល់ចំណី និងការគ្រប់គ្រង។ វាមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការវាយតម្លៃទិន្នផលសរុបប្រចាំឆ្នាំរបស់កសិដ្ឋាន។ | មិនអាចបែងចែកដាច់ពីគ្នារវាងឥទ្ធិពលសេនេទិចនិងឥទ្ធិពលបរិស្ថានបានទេ។ វាគ្រាន់តែបង្ហាញពីលទ្ធផលរួមនៃការប្រែប្រួលប៉ុណ្ណោះ។ | បង្ហាញពីកំណើនទិន្នផលទឹកដោះផេណូទីប ៣៧.២២ គីឡូក្រាមក្នុងមួយឆ្នាំ និងបរិមាណជាតិខ្លាញ់កើន ១.៣២ គីឡូក្រាមក្នុងមួយឆ្នាំ។ |
| Mixed Effect Model (Estimation of Genetic Trend) ម៉ូដែលសមីការចម្រុះ (ការប៉ាន់ស្មាននិន្នាការសេនេទិច) |
អាចទាញយកនិន្នាការសេនេទិចពិតប្រាកដតាមរយៈការរួមចំណែករបស់គោបា (Sire contribution)។ វាជួយបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីភាពជោគជ័យនៃកម្មវិធីជ្រើសរើសនិងបង្កាត់ពូជ។ | ទាមទារទិន្នន័យពូជវង្សសាច់ញាតិ (Pedigree) និងកំណត់ត្រាលម្អិតនៃឆ្នាំកំណើតរបស់គោបា។ ការគណនាមានភាពស្មុគស្មាញជាងម៉ូដែលធម្មតា។ | បង្ហាញពីកំណើនទិន្នផលទឹកដោះសេនេទិច ៤៥.០៥ គីឡូក្រាមក្នុងមួយឆ្នាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារទិន្នន័យប្រវត្តិផលិតកម្មទឹកដោះរយៈពេលវែង និងកម្មវិធីស្ថិតិសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្មុគស្មាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីអង្គការ DPO ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៧២ ដល់ ១៩៩១ លើគោបង្កាត់ពូជដែលមានឈាម Bos taurus។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងស្តង់ដារគ្រប់គ្រងកសិដ្ឋាននៅប្រទេសថៃនាសម័យនោះ ដែលអាចខុសពីបច្ចេកវិទ្យាបច្ចុប្បន្ន។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ហើយកម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលពង្រីកវិស័យចិញ្ចឹមគោទឹកដោះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគនេះពិតជាមានប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃនិងកែលម្អកម្មវិធីបង្កាត់ពូជគោទឹកដោះនិងគោសាច់។
ជារួម ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យកម្ពុជាបង្កើតប្រព័ន្ធកត់ត្រាទិន្នន័យកសិដ្ឋាន (Data Recording System) ឱ្យបានច្បាស់លាស់ជាមុនសិន ទើបអាចធ្វើការវិភាគដើម្បីអភិវឌ្ឍវិស័យគោទឹកដោះឱ្យមាននិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phenotypic trend (និន្នាការផេណូទីប / និន្នាការរូបរាងក្រៅ) | ការប្រែប្រួលនៃលក្ខណៈរូបរាង ឬទិន្នផលដែលយើងអាចមើលឃើញ និងវាស់វែងបាន (ដូចជាបរិមាណទឹកដោះគោ) ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ដែលបង្កឡើងដោយការរួមបញ្ចូលគ្នានៃកត្តាសេនេទិច និងកត្តាបរិស្ថាន (ការផ្តល់ចំណី ការគ្រប់គ្រង)។ | ដូចជាការតាមដានពិន្ទុសិស្សម្នាក់ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ដែលវាអាស្រ័យទាំងលើភាពឆ្លាតវៃពីកំណើត ការខិតខំប្រឹងប្រែង និងគុណភាពនៃការបង្រៀនរបស់គ្រូ។ |
| Genetic trend (និន្នាការសេនេទិច / និន្នាការហ្សែន) | ការផ្លាស់ប្តូរនៃតម្លៃបង្កាត់ពូជ (breeding value) ឬសក្តានុពលសេនេទិចរបស់សត្វនៅក្នុងហ្វូង ពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពជោគជ័យនៃកម្មវិធីជ្រើសរើសពូជ។ | ដូចជាការរើសយកគ្រាប់ពូជពោតដែលល្អជាងគេពីចម្ការរៀងរាល់ឆ្នាំមកដាំបន្ត ដើម្បីធានាថាពូជពោតជំនាន់ក្រោយៗកាន់តែផ្តល់ផលច្រើនដោយខ្លួនវាផ្ទាល់។ |
| Sire contribution (ការរួមចំណែករបស់គោបា) | ឥទ្ធិពលនៃហ្សែនដែលបន្តពូជពីសត្វឈ្មោល (គោបា) ទៅកាន់កូនរបស់វា។ ក្នុងវិស័យបង្កាត់ពូជគោទឹកដោះ គេវាយតម្លៃការរួមចំណែករបស់គោបាតាមរយៈការវាស់ស្ទង់ទិន្នផលទឹកដោះរបស់កូនញីរបស់វានៅពេលវាធំឡើង។ | ដូចជាការកាត់ស្មានថាឪពុកមានកម្ពស់ខ្ពស់ឬទេ ដោយមើលទៅលើកម្ពស់មធ្យមរបស់កូនៗគាត់ទាំងអស់។ |
| Fixed and mixed model equations (ម៉ូដែលសមីការថេរ និងចម្រុះ) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យដោយបែងចែកកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលជាពីរប្រភេទ៖ កត្តាថេរ (ដូចជាឆ្នាំកំណើត រដូវកាល) និងកត្តាចៃដន្យ (ដូចជាឥទ្ធិពលសេនេទិចរបស់គោបា) ដើម្បីទាញយកលទ្ធផលដែលសុក្រឹតនិងបំបាត់ភាពលំអៀង។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់រូបមន្តគណិតវិទ្យាដើម្បីបែងចែកឱ្យដាច់ថា តើកសិករចំណេញប្រាក់ដោយសារអាកាសធាតុល្អទូទៅ ឬដោយសារបច្ចេកទេសដាំដុះផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់។ |
| Mature Equivalent (ME) (សមមូលអាយុពេញវ័យ) | ការគណនាកែសម្រួលទិន្នផលទឹកដោះគោរបស់មេគោដែលនៅក្មេង (បង្កើតកូនលើកដំបូង) ឬចាស់ពេក ឱ្យទៅជាកម្រិតទិន្នផលស្តង់ដារនៅពេលវាមានអាយុពេញវ័យ (ជាទូទៅអាយុចន្លោះពី ៦ ទៅ ៨ឆ្នាំ) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបជាមួយមេគោដទៃទៀត។ | ដូចជាការផ្តល់ពិន្ទុបន្ថែមលើកទឹកចិត្តដល់ក្មេងអាយុ១០ឆ្នាំដែលរត់ប្រណាំងជាមួយមនុស្សធំ ដើម្បីឱ្យការវាយតម្លៃសមត្ថភាពមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| 305 days basis (មូលដ្ឋាន ៣០៥ ថ្ងៃ) | ស្តង់ដាររង្វាស់នៃការផលិតទឹកដោះគោសរុបក្នុងមួយវដ្តនៃការបំបៅកូន ដែលគេកំណត់យកត្រឹម ៣០៥ ថ្ងៃ (ប្រហែល១០ខែ) បន្ទាប់ពីកើតកូនរួច ដើម្បីឱ្យការប្រៀបធៀបទិន្នផលគោនីមួយៗមានភាពស្មើគ្នា ទោះបីជាគោខ្លះអាចបំបៅដោះយូរជាងនេះក៏ដោយ។ | ដូចជាការកំណត់រយៈពេលប្រឡងត្រឹមតែ ២ម៉ោង ដើម្បីវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពសិស្សទាំងអស់ដោយស្មើភាពគ្នា ទោះសិស្សខ្លះចង់អង្គុយសរសេររហូតដល់៣ម៉ោងក៏ដោយ។ |
| Best Linear Unbiased Estimator [BLUE] (ការប៉ាន់ស្មានលីនេអ៊ែរដែលមិនលំអៀងល្អបំផុត) | បច្ចេកទេសស្ថិតិមួយដែលប្រើដើម្បីធ្វើការប៉ាន់ស្មានតម្លៃពិតនៃកត្តាថេរ (Fixed effects) នៅក្នុងម៉ូដែល ដោយធានាថាការប៉ាន់ស្មាននោះមានភាពសុក្រឹតបំផុត មានកំហុសតិចតួចបំផុត និងមិនមានការលំអៀងទៅទិសដៅណាមួយឡើយ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ផ្លែឈើលើជញ្ជីងអេឡិចត្រូនិចដែលត្រូវបានកែតម្រូវយ៉ាងត្រឹមត្រូវបំផុត ដើម្បីធានាថាមិនមានភាគីណាមួយខាតបង់នោះទេ។ |
| Bos taurus (គោពូជអឺរ៉ុប / គោតំបន់ត្រជាក់) | ជាប្រភេទពូជគោដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់អឺរ៉ុប ឬតំបន់ត្រជាក់។ ពួកវាមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការផលិតទឹកដោះ (ឧទាហរណ៍ ពូជ Holstein) ប៉ុន្តែត្រូវការការបង្កាត់ជាមួយពូជគោតំបន់ត្រូពិច (ដូចជា Bos indicus) ដើម្បីឱ្យពួកវាអាចធន់នឹងកម្តៅ និងជំងឺនៅក្នុងតំបន់អាស៊ី។ | ដូចជាផ្លែស្ត្របឺរីដែលផ្តល់ផ្លែឆ្ងាញ់ ប៉ុន្តែពិបាកដាំនៅស្រុកក្តៅ ទាមទារឱ្យមានការថែទាំពិសេស ឬបង្កាត់ពូជឱ្យធន់នឹងអាកាសធាតុប្រទេសយើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
