បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺគ្រាប់ខ្មៅ (Dirty panicle disease) ដែលធ្វើឱ្យខូចគុណភាពគ្រាប់ពូជ កាត់បន្ថយអត្រាដំណុះ និងធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះទិន្នផលស្រូវនៅក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃទម្រង់ផលិតផលផ្សិត Trichoderma asperellum ចំនួនពីរប្រភេទ តាមរយៈការអនុវត្តផ្ទាល់លើគ្រាប់ពូជ និងដើមស្រូវ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| T. asperellum 01-52 wettable pellet (Seed soaking + Plant spraying) ការប្រើប្រាស់ផ្សិត T. asperellum 01-52 ទម្រង់គ្រាប់រលាយទឹក (ត្រាំគ្រាប់ពូជ និងបាញ់លើដើម) |
មានអាយុកាលផ្ទុកបានយូរ (longer shelf life) និងផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់បំផុតក្នុងការពិសោធន៍។ ងាយស្រួលលាយជាមួយទឹកសម្រាប់បាញ់។ | ត្រូវការបច្ចេកទេសរៀបចំកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការផលិតជាទម្រង់គ្រាប់ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងទម្រង់បណ្តុះស្រស់។ | បង្កើនទិន្នផលស្រូវរហូតដល់ ៣៥,៨៣% (៤,៤០ តោន/ហិកតា) និងកាត់បន្ថយជំងឺគ្រាប់ខ្មៅបានជាង ៥២%។ |
| T. asperellum CB-Pin-01 fresh culture (Seed soaking + Plant spraying) ការប្រើប្រាស់ផ្សិត T. asperellum CB-Pin-01 ទម្រង់បណ្តុះស្រស់ (ត្រាំគ្រាប់ពូជ និងបាញ់លើដើម) |
កសិករអាចផលិតបានដោយខ្លួនឯងយ៉ាងងាយស្រួល និងចំណាយតិច ដោយប្រើអង្ករចំហុយ និងចំណាយពេលត្រឹម ៦-៧ ថ្ងៃ។ | មានអាយុកាលផ្ទុកបានខ្លី (ត្រឹមតែ ១-២ ខែប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុងទូរទឹកកក) ដែលពិបាកក្នុងការរក្សាទុកយូរ។ | បង្កើនទិន្នផលស្រូវ ២៦,៣៥% (៤,១៧ តោន/ហិកតា) និងកាត់បន្ថយជំងឺបាន ៥០,២៤%។ |
| Chemical Fungicide (mancozeb + propiconazole/difenoconazole) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី (ត្រាំ និងបាញ់) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺភ្លាមៗ និងងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារទូទៅ។ | អាចបន្សល់ទុកសារធាតុគីមីពុល ប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់ និងមិនអាចប្រើសម្រាប់ការដាំដុះសរីរាង្គបានទេ។ | កាត់បន្ថយជំងឺបាន ៦០,០៦% និងទទួលបានទិន្នផល ៤,០៧ តោន/ហិកតា។ |
| Untreated Control ការមិនប្រើប្រាស់អ្វីសោះ (Untreated Control) |
មិនមានចំណាយថវិកាលើការទិញ ឬផលិតធាតុចូលកសិកម្មផ្សេងៗ។ | ដំណាំប្រឈមនឹងជំងឺខ្ពស់ ទិន្នផលធ្លាក់ចុះ និងគុណភាពគ្រាប់ស្រូវអន់ខ្សោយ ធ្វើឱ្យបាត់បង់ប្រាក់ចំណេញ។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ៣,២៣ តោន/ហិកតា និងមានអត្រាគ្រាប់ស្រូវខូចដោយជំងឺខ្ពស់ (២៧,៨៩%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់ផ្សិតជីវសាស្ត្រនេះទាមទារនូវធនធានសាមញ្ញៗសម្រាប់ការផលិត និងអនុវត្ត ដែលកសិករអាចធ្វើបានដោយចំណាយទាប។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (សាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart) ដោយផ្តោតលើពូជស្រូវ Chai Nat 1។ ដោយសារប្រទេសថៃ និងប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងវិធីសាស្ត្រនៃការដាំដុះស្រូវស្រដៀងគ្នា លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅក្នុងបរិបទកសិកម្មកម្ពុជាបាន។ ការណ៍នេះផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់កសិករកម្ពុជាដែលជួបប្រទះបញ្ហាជំងឺគ្រាប់ខ្មៅលើស្រូវ។
បច្ចេកទេសប្រើប្រាស់ផ្សិតជីវសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការជំរុញការផលិតស្រូវសរីរាង្គ។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រាស់ថ្នាំជីវសាស្ត្រ Trichoderma មិនត្រឹមតែជួយសន្សំសំចៃថវិកា និងបង្កើនទិន្នផលកសិកម្មប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធានាបាននូវនិរន្តរភាពបរិស្ថាន និងសុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជាផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biocontrol agents (ភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណ (ដូចជាផ្សិត ឬបាក់តេរីដែលមានប្រយោជន៍) ដើម្បីទៅកម្ចាត់ ទប់ស្កាត់ ឬប្រកួតប្រជែងជាមួយភ្នាក់ងារបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ ដែលជាជម្រើសល្អក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់មេរោគគីមីពុល។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យចាំចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរ។ |
| Wettable pellet (គ្រាប់ថ្នាំរលាយទឹក) | ទម្រង់រូបវន្តនៃផលិតផលថ្នាំជីវសាស្ត្រ ដែលត្រូវបានកែច្នៃនិងសង្កត់ជាគ្រាប់តូចៗស្ងួត ដើម្បីងាយស្រួលរក្សាទុកបានយូរ (Shelf-life) ហើយវានឹងរលាយបំបែកខ្លួនបញ្ចេញស្ពែរ (Spores) ភ្លាមៗនៅពេលយកទៅកូរលាយជាមួយទឹកសម្រាប់បាញ់លើដំណាំ។ | ដូចជាគ្រាប់កាហ្វេបន្ទាន់ (Instant coffee) ដែលងាយស្រួលរក្សាទុក ហើយគ្រាន់តែចាក់ទឹកចូលគឺរលាយអាចផឹកបានភ្លាម។ |
| Fresh culture (ទម្រង់បណ្តុះស្រស់) | ការបណ្តុះមេផ្សិតដោយផ្ទាល់នៅលើចំណី (ក្នុងបរិបទនេះគឺអង្ករចំហុយ) ហើយយកទៅប្រើប្រាស់ភ្លាមៗនៅពេលផ្សិតដុះពេញ ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ដំណើរការសម្ងួត ឬកែច្នៃទៅជាម្សៅឡើយ ដែលជួយរក្សាភាពរស់រវើកនិងប្រសិទ្ធភាពរបស់ផ្សិតបានកម្រិតអតិបរមា។ | ដូចជាការញ៉ាំបន្លែផ្លែឈើស្រស់ៗទើបតែបេះពីចម្ការ ដែលមានជីវជាតិនិងរសជាតិពេញលេញជាងអាហារកំប៉ុង។ |
| Dirty panicle disease (ជំងឺគ្រាប់ខ្មៅលើស្រូវ) | ជំងឺស្រូវដ៏កាចសាហាវមួយដែលបង្កឡើងដោយការវាយលុកពីផ្សិតចម្រុះជាច្រើនប្រភេទ ធ្វើឱ្យគ្រាប់ស្រូវនៅលើកួរប្រែពណ៌ជាំខ្មៅ ស្កក ខូចគុណភាព និងធ្លាក់ចុះអត្រាដំណុះ ដែលជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ផ្ទាល់ដល់ទិន្នផលនិងតម្លៃស្រូវនៅលើទីផ្សារ។ | ដូចជាជំងឺសើស្បែកធ្ងន់ធ្ងរដែលធ្វើឱ្យខូចសម្រស់ និងបំផ្លាញសុខភាពរបស់គ្រាប់ស្រូវពីខាងក្រៅដល់ខាងក្នុង។ |
| Seedling vigor index (សន្ទស្សន៍ភាពរឹងមាំរបស់កូនស្រូវ) | រូបមន្តសម្រាប់វាស់ស្ទង់ពីកម្រិតគុណភាពនិងថាមពលលូតលាស់របស់គ្រាប់ពូជ ដោយគណនាផ្អែកលើអត្រាភាគរយនៃគ្រាប់ដែលដុះ គុណនឹងប្រវែងសរុបនៃឫសនិងដើមរបស់កូនស្រូវ។ សន្ទស្សន៍កាន់តែខ្ពស់ បញ្ជាក់ថាគ្រាប់ពូជកាន់តែមានគុណភាពល្អ។ | ដូចជាពិន្ទុតេស្តកាយសម្បទារបស់អត្តពលិក ដើម្បីដឹងថាអ្នកណាមានកម្លាំងខ្លាំង និងអាចរត់បានលឿនជាងគេ។ |
| Spore suspension (សូលុយស្យុងស្ពែរផ្សិត) | ល្បាយរាវដែលកើតចេញពីការលាយស្ពែរ (គ្រាប់ពូជដ៏តូចៗរបស់ផ្សិត Trichoderma) ជាមួយនឹងទឹក ដើម្បីពង្រាយស្ពែរទាំងនោះឱ្យសាយភាយស្មើល្អ ងាយស្រួលក្នុងការយកទៅបាញ់សាចលើស្លឹកដំណាំ ឬត្រាំគ្រាប់ពូជ។ | ដូចជាការលាយម្សៅទឹកដោះគោក្នុងទឹកឱ្យរលាយចូលគ្នា ដើម្បីយកទៅបញ្ចុកទារក។ |
| Systemic resistance (ភាពស៊ាំប្រព័ន្ធប្រឆាំងជំងឺ) | យន្តការការពារខ្លួនពីធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិដែលត្រូវបានដាស់ ឬធ្វើឱ្យសកម្មដោយវត្តមានរបស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រនៅត្រង់ឫស ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិទាំងមូល (តាំងពីឫសដល់ចុងស្លឹក) បង្កើតសារធាតុគីមីការពារខ្លួន និងមានសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងការវាយលុកពីមេរោគផ្សេងៗបានកាន់តែប្រសើរ។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺដល់មនុស្ស ដើម្បីដាស់រាងកាយឱ្យបង្កើតអង់ទីគ័រត្រៀមប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងមេរោគ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
