បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីការស្វែងរកវិធីសាស្រ្តគ្រប់គ្រងជំងឺរលួយស្រទបស្លឹកស្រូវដែលបង្កឡើងដោយផ្សិត Rhizoctonia solani តាមរយៈការប្រើប្រាស់ផលិតផលជីវសាស្រ្ត ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តការធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពទាំងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ (Greenhouse conditions) និងការធ្វើតេស្តផ្ទាល់នៅវាលស្រែ (Field trials) ក្នុងរដូវវស្សា និងរដូវប្រាំង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Validacin 3% Liq (Chemical Fungicide) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី (Validacin 3% Liq) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត និងលឿនបំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃជំងឺរលួយស្រទបស្លឹកស្រូវ ព្រមទាំងផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់។ | ជាសារធាតុគីមីដែលអាចបង្កផលប៉ះពាល់ដល់អតិសុខុមប្រាណដែលមានប្រយោជន៍ក្នុងដី បរិស្ថាន និងសុខភាពកសិករ ប្រសិនបើប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរ។ | អត្រាភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺទាបបំផុត (មធ្យម ២៨.៦៩%) និងទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុត (៦៣៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) ក្នុងការធ្វើតេស្តនៅវាលស្រែ។ |
| Bioproduct TRF A (Bacillus subtilis formulation) ការប្រើប្រាស់ផលិតផលជីវសាស្រ្ត TRF A (ចម្រាញ់ពី Bacillus subtilis) |
ជាជម្រើសដែលមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ចំពោះបរិស្ថាន និងមិនប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្សសត្វស័ក្តិសមសម្រាប់កសិកម្មសរីរាង្គ។ មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមផលិតផលជីវសាស្រ្តដែលបានធ្វើតេស្ត។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ជំងឺនៅមានកម្រិតទាបជាងថ្នាំគីមីបន្តិច និងតម្រូវឱ្យមានការទុកដាក់និងប្រើប្រាស់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមបច្ចេកទេស។ | អាចកាត់បន្ថយអត្រាភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺមកត្រឹម ៥០.៤៨% និងផ្តល់ទិន្នផល (៦១៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) ដែលខ្ពស់ជាងក្រុមមិនប្រើប្រាស់អ្វីសោះ។ |
| Control (Water application / No treatment) ក្រុមត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើប្រាស់ថ្នាំ / បាញ់តែទឹក) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកាលើការទិញថ្នាំគីមី ឬផលិតផលជីវសាស្រ្តណាមួយឡើយ។ | ដំណាំស្រូវប្រឈមមុខនឹងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីសំណាក់ផ្សិត Rhizoctonia solani ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ទិន្នផលយ៉ាងច្រើន។ | អត្រាភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៦៥.៤៦% និងទិន្នផលធ្លាក់ចុះទាបបំផុតត្រឹម ៥១៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះតម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់ធនធាននិងសម្ភារៈពិសោធន៍ទាំងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងការអនុវត្តផ្ទាល់នៅវាលស្រែជាក់ស្តែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសថៃ (មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវ Pathum Thani) ដែលមានអាកាសធាតុស្រដៀងនឹងកម្ពុជា ប៉ុន្តែទិន្នន័យគឺផ្តោតតែទៅលើពូជស្រូវថៃ RD 23 ប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការយកវិធីសាស្ត្រនេះមកធ្វើតេស្តឡើងវិញជាមួយពូជស្រូវក្នុងស្រុក (ដូចជា ផ្ការំដួល ឬ ស្រូវសែនក្រអូប) និងលក្ខខណ្ឌដីនៅតាមតំបន់នីមួយៗ ដើម្បីធានាបាននូវប្រសិទ្ធភាពជាក់ស្តែង។
ការប្រើប្រាស់ផលិតផលជីវសាស្រ្តពីបាក់តេរី Bacillus subtilis នេះគឺពិតជាមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការជំរុញកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។
សរុបមក ការលើកកម្ពស់និងអនុវត្តការប្រើប្រាស់ Bacillus subtilis គឺជាជំហានយុទ្ធសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីកសិកម្ម និងធានាបាននូវសុវត្ថិភាពស្បៀងនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bioproduct (ផលិតផលជីវសាស្រ្ត) | ផលិតផលដែលចម្រាញ់ចេញពីអតិសុខុមប្រាណដែលមានប្រយោជន៍ (ដូចជាបាក់តេរី ឬផ្សិត) ដើម្បីយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងកសិកម្មសម្រាប់កម្ចាត់សត្វល្អិត ឬជំងឺរុក្ខជាតិដោយមិនពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមកងទ័ពទាហានល្អ (បាក់តេរីមានប្រយោជន៍) យកទៅច្បាំងជាមួយសត្រូវ (មេរោគ) ដើម្បីការពារប្រាសាទ (ដើមស្រូវ)។ |
| Bacillus subtilis (បាក់តេរីបាស៊ីលូសស៊ុបទីលីស) | ជាប្រភេទបាក់តេរីល្អម៉្យាងដែលមានសមត្ថភាពរារាំងការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ ព្រមទាំងជួយជំរុញការលូតលាស់របស់ដំណាំ។ | ប្រៀបដូចជាអង្គរក្សការពារផ្ទះ ដែលបញ្ចេញសារធាតុរារាំងមិនឱ្យចោរ (មេរោគផ្សិត) ចូលមកយាយីដល់ម្ចាស់ផ្ទះបាន។ |
| Rice Sheath Blight Disease (ជំងឺរលួយស្រទបស្លឹកស្រូវ) | ជាជំងឺស្រូវដ៏កាចសាហាវម្យ៉ាងបង្កឡើងដោយផ្សិត Rhizoctonia solani ដែលធ្វើឱ្យស្រទបស្លឹកស្រូវមានស្នាមអុចពណ៌ត្នោត រហូតដល់ស្ងួតស្លាប់ និងកាត់បន្ថយទិន្នផលស្រូវយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាជំងឺសើស្បែកដ៏កាចសាហាវមួយ ដែលរាលដាលលើសម្លៀកបំពាក់ (ស្រទបស្លឹក) របស់ដើមស្រូវ ធ្វើឱ្យស្រូវចុះខ្សោយនិងមិនអាចបង្កើតគ្រាប់បានល្អ។ |
| Rhizoctonia solani (មេរោគផ្សិតរ៉ៃហ្សុកតូនីញ៉ាសូឡានី) | ជាមេរោគផ្សិតនៅក្នុងដី ដែលអាចរស់នៅបានយូរ និងជាភ្នាក់ងារចម្បងបង្កឱ្យមានជំងឺរលួយស្រទបស្លឹកស្រូវ ដោយវាវាយប្រហារលើដើម និងស្លឹកស្រូវ។ | ប្រៀបដូចជាក្រុមចោរលាក់ខ្លួនក្នុងព្រៃ (ក្នុងដី) ដែលរង់ចាំឱកាសល្អ (អាកាសធាតុសើម) ដើម្បីចេញមកវាយប្រហារអ្នកភូមិ (ដើមស្រូវ)។ |
| Fungicide (ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត) | ជាសារធាតុគីមី ឬជីវសាស្រ្ត ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់សម្លាប់ ឬទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតនៅលើរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក ដែលយើងផឹកដើម្បីសម្លាប់មេរោគពេលយើងឈឺបំពង់កដែរ។ |
| Completely Randomized Design - CRD (ការរចនាការពិសោធន៍បែបចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ (ជាទូទៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់) ដែលការធ្វើតេស្តនីមួយៗត្រូវបានចាត់តាំងដោយចៃដន្យទាំងស្រុងទៅលើវត្ថុសាកល្បង ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀង និងធានាភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យ។ | ប្រៀបដូចជាការចាប់ឆ្នោតចែករង្វាន់ដល់សិស្សក្នុងថ្នាក់ ដោយមិនខ្វល់ថាសិស្សនោះអង្គុយនៅតុណា ដើម្បីធានាភាពយុត្តិធម៌។ |
| Randomized Complete Block Design - RCB (ការរចនាការពិសោធន៍បែបប្លុកចៃដន្យ) | ជាវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍នៅវាលស្រែ ដែលដីត្រូវបែងចែកជាប្លុកៗ (ប្លុកនីមួយៗមានលក្ខណៈដីដូចគ្នា) រួចទើបអនុវត្តវិធីសាស្រ្តព្យាបាលដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដី។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗតាមកម្រិតពូកែ និងខ្សោយ (ប្លុក) រួចទើបសាកល្បងវិធីបង្រៀនថ្មីៗដោយចៃដន្យក្នុងក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីចៀសវាងលទ្ធផលលម្អៀងដោយសារសមត្ថភាពសិស្សខុសគ្នា។ |
| Disease Severity - % RLH (ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ - ភាគរយកម្ពស់ដំបៅធៀបនឹងដើម) | ជារង្វាស់ដែលគណនាជាភាគរយនៃការរាលដាលរបស់ស្នាមដំបៅ (មេរោគ) ធៀបនឹងកម្ពស់សរុបរបស់ដើមស្រូវ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើថ្នាំការពារមានប្រសិទ្ធភាពកម្រិតណា។ | ប្រៀបដូចជាការវាស់កម្ពស់ទឹកជំនន់ធៀបនឹងកម្ពស់ផ្ទះ បើទឹកឡើងកាន់តែខ្ពស់ (ភាគរយ % ធំ) នោះការខូចខាតផ្ទះក៏កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
