បញ្ហា (The Problem)៖ កសិកម្មលើជម្រាលភ្នំក្នុងតំបន់ត្រូពិចសើមនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា កំពុងប្រឈមនឹងការហូរច្រោះដីធ្ងន់ធ្ងរ និងការធ្លាក់ចុះទិន្នផលដំណាំ ខណៈការអនុវត្តរបាំងការពារដីជួបប្រទះនឹងកង្វះខាតកូនស្មៅវីទីវ័រសម្រាប់យកមកដាំដុះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើពិសោធន៍ចំនួនពីរ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃគម្លាតរបាំងស្មៅវីទីវ័រលើទិន្នផលដំណាំ និងឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់អង្កាមដើម្បីជម្រុញការលូតលាស់កូនស្មៅលើដីរិចរិល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Vetiver Grass Strip Spacing at 5m (VGSS 5m) ការដាំរបាំងស្មៅវីទីវ័រក្នុងចន្លោះគម្លាត ៥ ម៉ែត្រ |
ផ្តល់ទិន្នផលពោតនិងដំឡូងមីខ្ពស់ជាងគេបំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះដីនិងរក្សាជីជាតិដីនៅលើជម្រាលភ្នំ។ | ត្រូវការកូនស្មៅច្រើនសម្រាប់យកមកដាំជាលក្ខណៈរបាំងជិតៗគ្នា ដែលទាមទារកម្លាំងពលកម្មនិងពេលវេលាច្រើនក្នុងការរៀបចំដំបូង។ | ទិន្នផលពោតកើនឡើង ១៨,៧% និងមើមដំឡូងមីស្រស់កើនឡើង ៣៦,៦% ធៀបនឹងការដាំដុះតាមទម្លាប់ធម្មតា។ |
| Farmers' Practice (FP) / No soil conservation ការដាំដុះតាមទម្លាប់កសិករ (គ្មានវិធានការការពារដី) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត មិនត្រូវការចំណាយពេលវេលា ឬកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមលើការរៀបចំដាំ និងថែទាំរបាំងស្មៅ។ | ប្រឈមនឹងការហូរច្រោះដីខ្លាំង ធ្វើឱ្យបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដី និងបណ្តាលឱ្យទិន្នផលដំណាំធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបជាងគេបំផុត (ពោត ៨,៦១ តោន/ហិកតា និងដំឡូងមី ៣០,១០ តោន/ហិកតា)។ |
| Rice Husk Amendment (33.33 t/ha) ការប្រើប្រាស់អង្កាមកែលម្អដីក្នុងកម្រិត ៣៣,៣៣ តោន/ហិកតា |
ជួយបង្កើនការបំបែកខ្នែងកូនស្មៅវីទីវ័របានយ៉ាងប្រសើរ ព្រមទាំងផ្តល់សារធាតុផូស្វ័រ (P) និងប៉ូតាស្យូម (K) ជួយកែលម្អគុណភាពដីរិចរិល។ | តម្រូវឱ្យមានបរិមាណអង្កាមច្រើន និងត្រូវការពេលវេលាភ្ជួររាស់លាយទុកចោល ៣ សប្តាហ៍មុនពេលដាំ ដើម្បីឱ្យវាបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដី។ | បង្កើនការបំបែកខ្នែងកូនស្មៅរហូតដល់ ១៨៧,៥០០ ខ្នែង/ហិកតា (ខ្ពស់ជាងដីដែលមិនបានប្រើប្រាស់អង្កាមរហូតដល់ ៤០%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារការវិនិយោគជាចម្បងលើកម្លាំងពលកម្ម កូនស្មៅវីទីវ័រ និងសំណល់កសិកម្ម (អង្កាម) ដែលជាជម្រើសចំណាយទាប (Low-cost) ជាជាងការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រ ឬបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅលើជម្រាលភ្នំចោត (៤៥%) ក្នុងតំបន់ព្រៃត្រូពិចសើមនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានដីប្រភេទខ្សាច់ (Inceptisol) មានកម្រិតជីជាតិទាបខ្លាំង។ ទីតាំង និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងតំបន់ខ្ពង់រាបមួយចំនួននៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលផ្តល់ជាមូលដ្ឋានដ៏ល្អ ប៉ុន្តែការអនុវត្តជាក់ស្តែងអាចតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែមទៅលើលក្ខខណ្ឌដី និងពូជដំណាំក្នុងស្រុក។
បច្ចេកទេសរបាំងស្មៅវីទីវ័រ និងការកែច្នៃអង្កាមនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងសម្រាប់ការជួយសង្គ្រោះគុណភាពដី និងបង្កើនផលិតភាពកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការធ្វើសមាហរណកម្មស្មៅវីទីវ័រ និងសំណល់អង្កាម គឺជាដំណោះស្រាយកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជា ក្នុងការការពារដីពីការហូរច្រោះនិងបង្កើនទិន្នផលដំណាំដោយចំណាយទាប។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vetiver buffer strips (របាំងស្មៅវីទីវ័រ) | ការដាំស្មៅវីទីវ័រជារបាំងកាត់ទទឹងជម្រាលភ្នំ ដើម្បីកាត់បន្ថយល្បឿនទឹកហូរ ទប់ដីមិនឱ្យហូរច្រោះ និងរក្សាសំណើមឬសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដីសម្រាប់ដំណាំដែលដាំនៅចន្លោះរបាំងនោះ។ | ដូចជាជញ្ជាំងតម្រងធម្មជាតិ ដែលការពារមិនឱ្យទឹកភ្លៀងហូរគួចយកដីមានជីជាតិពីលើតំបន់ខ្ពស់ចុះមកក្រោម។ |
| Effective cation exchange capacity / ECEC (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុងសរុប) | ជារង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការផ្ទុក និងបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹម (អ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមានដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម ប៉ូតាស្យូម) ទៅដល់ឫសរុក្ខជាតិ។ ដីដែលមាន ECEC ខ្ពស់ គឺជាដីដែលមានជីជាតិល្អនិងអាចរក្សាជីបានយូរ។ | ប្រៀបដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងស្តុកចំណីអាហារនៅក្នុងដី បើឃ្លាំងកាន់តែធំ រុក្ខជាតិកាន់តែមានអាហារហូបបានយូរនិងមិនងាយខ្វះខាត។ |
| Tiller multiplication (ការបំបែកខ្នែង) | ដំណើរការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាស្មៅវីទីវ័រ ឬស្រូវ) ដែលបង្កើតដើមថ្មីៗ (ខ្នែង) ចេញពីគល់ឬឫសតែមួយ ធ្វើឱ្យគុម្ពរបស់វាកាន់តែធំ ក្រាស់ និងរឹងមាំក្នុងការទប់ដី។ | ដូចជាការបង្កើតកូនចៅថ្មីៗជាច្រើនចេញពីគ្រួសារតែមួយ ដើម្បីពង្រីកសហគមន៍ឱ្យធំ និងការពារទឹកដីរបស់ពួកគេ។ |
| Soil organic nutrient enhancer (សារធាតុសរីរាង្គជំនួយដី) | ការប្រើប្រាស់កាកសំណល់ធម្មជាតិ (ដូចជាអង្កាមក្នុងបរិបទនេះ) ដើម្បីកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនការរក្សាទឹក និងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែមដល់សកម្មភាពមីក្រូសារពាង្គកាយក្នុងដីរិចរិល។ | ដូចជាការលេបថ្នាំវីតាមីនប៉ូវកម្លាំង និងហូបអាហារបំប៉ន ដើម្បីឱ្យរាងកាយ (ដី) ដែលខ្សោយ អាចងើបឡើងវិញនិងមានសុខភាពល្អក្នុងការទ្រទ្រង់ជីវិត។ |
| Dry matter accumulation (ការសន្សំរូបធាតុស្ងួត) | ម៉ាស់សរុបរបស់រុក្ខជាតិ (ឫស ដើម ស្លឹក) បន្ទាប់ពីការដុតសម្ងួតយកជាតិទឹកចេញអស់ ដែលវាបង្ហាញពីកម្រិតនៃការលូតលាស់ពិតប្រាកដ និងបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមដែលរុក្ខជាតិបានស្រូបយកពីដី។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់មនុស្សបន្ទាប់ពីដកជាតិទឹកក្នុងខ្លួនចេញអស់ ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសាច់ដុំនិងឆ្អឹងពិតប្រាកដ។ |
| Base saturation (តិត្ថិភាពបាស) | ភាគរយនៃចំណុះផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមរបស់ដី (CEC) ដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗ (កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម ប៉ូតាស្យូម សូដ្យូម) ជាជាងសារធាតុដែលធ្វើឱ្យដីជូរ (អ៊ីដ្រូសែន អាលុយមីញ៉ូម)។ | ប្រៀបដូចជាចំនួនកៅអីនៅក្នុងឡានក្រុងដែលត្រូវបានអង្គុយដោយអ្នកដំណើរល្អៗ (សារធាតុចិញ្ចឹម) ជំនួសឱ្យអ្នកដំណើរដែលបង្កការរំខាន (អាស៊ីត)។ |
| Vetiveria nigritana (ពូជស្មៅវីទីវ័រតំបន់អាហ្វ្រិក) | ជាប្រភេទពូជស្មៅវីទីវ័រដែលមានប្រព័ន្ធឫសចាក់ជ្រៅទៅក្នុងដីនិងមានភាពក្រាស់ខ្លាំង ធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត ដែលគេនិយមដាំវាសម្រាប់ទប់ស្កាត់ការបាក់ស្រុតដី ការហូរច្រោះ និងជម្រុះជាតិពុលក្នុងដី។ | ដូចជាដែកគោលធម្មជាតិដ៏រឹងមាំ ដែលបោះភ្ជាប់ដីរលុងៗនៅខាងលើទៅនឹងស្រទាប់ដីហាប់នៅខាងក្រោមមិនឱ្យរអិលបាក់ចុះ។ |
| Inceptisol (ដីប្រភេទអាំងសិបទិសូល / ដីក្មេង) | ជាប្រភេទដីដែលទើបតែកកើតថ្មីៗ មានការអភិវឌ្ឍរចនាសម្ព័ន្ធស្រទាប់ដីមិនទាន់ពេញលេញ (កង្វះស្រទាប់ដីឥដ្ឋនៅខាងក្រោម) ដែលជាទូទៅមានជីជាតិទាប និងងាយរងការហូរច្រោះប្រសិនបើគ្មានគម្របការពារ។ | ដូចជាកុមារដែលទើបតែចាប់ផ្តើមធំធាត់ រាងកាយនិងប្រព័ន្ធការពារមិនទាន់រឹងមាំពេញលេញ ដែលងាយនឹងរងជំងឺ (ការហូរច្រោះ)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
