បញ្ហា (The Problem)៖ ការសឹករិចរិលដីនិងការហូរច្រោះដោយសារការដាំដុះលើជម្រាលភ្នំដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលដំណាំធ្លាក់ចុះ និងបញ្ហាកង្វះខាតកូនស្មៅវ៉េទីវែរ (Vetiver) សម្រាប់យកទៅដាំទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះនៅតំបន់ត្រូពិចនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាបានធ្វើការពិសោធន៍ចំនួនពីរនៅលើទីតាំងជម្រាលភ្នំ (៤៥%) ដោយផ្តោតលើការប្រៀបធៀបគម្លាតនៃបន្ទះស្មៅ និងការប្រើប្រាស់អង្កាមជាជីសរីរាង្គដើម្បីកែលម្អដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Vetiver Grass Strip Spacing (VGSS) at 5m ការដាំស្មៅវ៉េទីវែរជាបន្ទះដោយទុកចន្លោះ ៥ម៉ែត្រពីគ្នា |
ផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះដីលើជម្រាលភ្នំ។ ជួយបង្កើនទិន្នផលពោតនិងដំឡូងមីបានច្រើនជាងគេបំផុត។ | ទាមទារកូនស្មៅ កម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាច្រើនក្នុងការដាំដុះ។ អាចកាត់បន្ថយផ្ទៃដីសម្រាប់ដាំដំណាំគោលមួយចំនួនតូច។ | ទិន្នផលពោតកើនឡើង ១៨,៧% (១០,៥២ តោន/ហិកតា) និងដំឡូងមីកើន ៣៦,៦% ធៀបនឹងមិនដាំស្មៅ។ |
| Vetiver Grass Strip Spacing (VGSS) at 15m and 25m ការដាំស្មៅវ៉េទីវែរជាបន្ទះដោយទុកចន្លោះ ១៥ម៉ែត្រ និង ២៥ម៉ែត្រ |
ចំណាយកូនស្មៅនិងកម្លាំងពលកម្មតិចជាងការដាំញឹក តែនៅតែអាចផ្តល់ទិន្នផលដំណាំខ្ពស់ជាងការមិនដាំសោះ។ ទុកចន្លោះធំទូលាយសម្រាប់ដាំដំណាំផ្សេងៗ។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះ និងការបង្កើនទិន្នផលដំណាំមានកម្រិតទាបជាងការដាំចន្លោះ ៥ម៉ែត្រ។ | ទិន្នផលពោតកើនឡើងចន្លោះពី ៨,៧% ទៅ ១១,៦% ចំណែកដំឡូងមីកើនពី ១៣,២៥% ទៅ ២១,២%។ |
| Farmers' Practice (FP) - No soil conservation ការអនុវត្តធម្មតារបស់កសិករ (មិនមានវិធានការការពារដី) |
មិនចំណាយពេល ថវិកា និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការរៀបចំបន្ទះស្មៅការពារ ឬថែទាំស្មៅ។ ប្រើប្រាស់ផ្ទៃដី១០០% សម្រាប់ដំណាំគោល។ | ធ្វើឱ្យដីងាយរងការហូរច្រោះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅពេលភ្លៀងធ្លាក់ និងបាត់បង់ជីវជាតិដី។ គុណភាពដីធ្លាក់ចុះលឿន ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលដំណាំទាបបំផុត។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុត (ពោត ៨,៦១ តោន/ហិកតា និងដំឡូងមី ៣០,១០ តោន/ហិកតា)។ |
| Rice Husk Amendment at 33.33 t/ha ការប្រើប្រាស់អង្កាមកម្រិត ៣៣,៣៣ តោន/ហិកតា ជាជីសរីរាង្គ |
ជួយកែលម្អគុណភាពដីដែលខូចខាតឱ្យមានជីវជាតិឡើងវិញ និងបង្កើនការបែកគុម្ពរបស់កូនស្មៅវ៉េទីវែរបានយ៉ាងប្រសើរ។ ជាការកែច្នៃកាកសំណល់កសិកម្មឱ្យមានប្រយោជន៍ និងកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន។ | តម្រូវឱ្យមានប្រភពផ្គត់ផ្គង់អង្កាមក្នុងបរិមាណច្រើនរហូតដល់រាប់សិបតោន។ ត្រូវការពេលវេលាភ្ជួរលុបជាមុនដើម្បីឱ្យអង្កាមរលាយចូលដី។ | ការបែកគុម្ពកូនស្មៅកើនឡើង ៤០% ធៀបនឹងដីធម្មតា (ផលិតបាន ១៥ទង/គុម្ព ឬស្មើនឹង ១ ៨៧៥ ០០០ ទង/ហិកតា)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះពឹងផ្អែកជាចម្បងទៅលើធនធានជីវសាស្ត្រ និងកម្លាំងពលកម្មជាមូលដ្ឋាន ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីន ឬបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញឡើយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅលើជម្រាលភ្នំចោត (៤៥%) ក្នុងតំបន់ព្រៃសើមនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានដីប្រភេទ Inceptisol និងមានកម្រិតអាស៊ីតខ្សោយ។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតលើពូជដំណាំក្នុងស្រុកនិងអាកាសធាតុនៃតំបន់អាហ្វ្រិក ដែលអាចមានភាពខុសប្លែកខ្លះពីបរិបទកសិកម្មនៅកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះតំបន់ខ្ពង់រាបនិងជួរភ្នំរបស់យើងកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាការហូរច្រោះដីធ្ងន់ធ្ងរដោយសារការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើសម្រាប់ធ្វើកសិកម្ម។
បច្ចេកទេសដាំស្មៅវ៉េទីវែរនិងការប្រើប្រាស់អង្កាមនេះ គឺមានភាពងាយស្រួល ចំណាយទាប និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រជាកសិករនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការដាំបន្ទះស្មៅវ៉េទីវែរដើម្បីទប់ដី និងការប្រើអង្កាមកែលម្អដី គឺជាដំណោះស្រាយធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាព ដើម្បីទប់ស្កាត់ការធ្លាក់ចុះគុណភាពដី និងបង្កើនសន្តិសុខស្បៀងនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vetiver buffer strips (របាំងបន្ទះស្មៅវ៉េទីវែរ) | ការដាំស្មៅវ៉េទីវែរ (Vetiveria nigritana) ជារបាំងកាត់ទទឹងជម្រាលភ្នំ ដើម្បីកាត់បន្ថយល្បឿនទឹកហូរពីលើចុះក្រោម ទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះដី និងជួយរក្សាជីជាតិដីកុំឱ្យហូរធ្លាក់ចោល ដែលផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់ដំណាំដែលដាំនៅចន្លោះរបាំងទាំងនោះ។ | ដូចជាការធ្វើរបងជើងក្អែបដ៏រឹងមាំមួយនៅតាមចង្កេះភ្នំ ដើម្បីឃាត់ដីនិងទឹកកុំឱ្យហូរធ្លាក់ទៅក្រោមអស់ពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង។ |
| Effective cation exchange capacity / ECEC (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុងសកម្ម) | គឺជារង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការទាញយក និងរក្សាទុកនូវសារធាតុចិញ្ចឹមដែលមានបន្ទុកវិជ្ជមាន (កាចុង ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញ៉េស្យូម ប៉ូតាស្យូម) មិនឱ្យរលាយបាត់បង់តាមទឹក ដើម្បីទុកឱ្យឫសរុក្ខជាតិស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងស្តុកឥវ៉ាន់នៅក្នុងដី បើឃ្លាំងធំ (ECEC ខ្ពស់) ដីអាចរក្សាទុកជីបានច្រើននិងយូរ បើឃ្លាំងតូច (ECEC ទាប ដូចជាដីខ្សាច់) ដីមិនអាចរក្សាជីបានយូរឡើយ។ |
| Mineralization (រ៉ែកម្ម ឬដំណើរការរលាយកាកសំណល់សរីរាង្គទៅជារ៉ែ) | ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលមីក្រូសរីរាង្គនៅក្នុងដី ធ្វើការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាអង្កាម ឫស្លឹកឈើងាប់) ទៅជាទម្រង់សារធាតុរ៉ែ (ជីជាតិ ឬស៊ុលផាត អ៊ីយ៉ុង) ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមដើមបានយ៉ាងងាយ។ | ដូចជាដំណើរការរំលាយអាហារក្នុងក្រពះ ដែលបំបែកចំណីអាហារទៅជាវីតាមីន ដើម្បីចិញ្ចឹមរាងកាយមនុស្ស។ |
| Inceptisol (ប្រភេទដី Inceptisol) | ជាចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទដីមួយតាមប្រព័ន្ធអាមេរិក ដែលសំដៅលើដីដែលនៅក្មេងខ្ចី ទើបនឹងកកើត មិនទាន់មានការបែងចែកស្រទាប់ដីខាងក្រោម (Horizons) ច្បាស់លាស់នៅឡើយ ដែលជាទូទៅមានជីជាតិពីទាបទៅមធ្យម និងងាយរងការហូរច្រោះប្រសិនបើគ្មានគម្របការពារ។ | ដូចជាកុមារកំពុងលូតលាស់ ដែលមិនទាន់មានរូបរាងនិងសមត្ថភាពពេញលេញដូចមនុស្សធំ និងងាយរងឥទ្ធិពលពីមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញ។ |
| Tillers (ខ្នែង ឬទងបែកគុម្ព) | ជាដើម ឬខ្នែងថ្មីៗដែលដុះចេញពីគល់នៃរុក្ខជាតិដើម (ពិសេសពពួកស្មៅ ឬស្រូវ) ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិនោះរីកធំជាគុម្ព និងអាចញែកខ្នែងទាំងនោះយកទៅដាំបន្ត (Multiplication) បាន។ | ដូចជាកូនដើមចេកតូចៗ ដែលដុះចេញពីគល់មេវា ដែលយើងអាចគាស់បំបែកយកទៅដាំនៅកន្លែងផ្សេងបានជារុក្ខជាតិថ្មី។ |
| Base saturation (តិត្ថិភាពបាស) | ជាភាគរយនៃចំណុះផ្ទុកសរុបរបស់ដី (ECEC) ដែលត្រូវបានបំពេញដោយសារធាតុចិញ្ចឹមប្រភេទបាស (ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញ៉េស្យូម ប៉ូតាស្យូម និងសូដ្យូម)។ កម្រិតតិត្ថិភាពបាសខ្ពស់ បង្ហាញថាដីនោះមានជីជាតិតាមបែបធម្មជាតិខ្ពស់ និងមិនសូវជូរ (អាស៊ីត)។ | ដូចជាភាគរយនៃទឹកដោះគោដែលមានក្នុងកែវ បើមានភាគរយខ្ពស់ មានន័យថាកែវនោះផ្ទុកទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹមច្រើនជាងទឹកទទេ (តំណាងឱ្យភាពអាស៊ីត)។ |
| Wet oxidation method (វិធីសាស្ត្រអុកស៊ីតកម្មសើម) | ជានីតិវិធីមន្ទីរពិសោធន៍គីមី (ជាទូទៅស្គាល់ថាវិធីសាស្រ្ត Walkley-Black) ដែលប្រើប្រាស់អាស៊ីតខ្លាំងដើម្បីដុតរំលាយសារធាតុសរីរាង្គដែលមាននៅក្នុងសំណាកដី ដើម្បីវាស់ស្ទង់រកមើលថាតើដីនោះមានផ្ទុកបរិមាណកាបូនសរីរាង្គ (Organic Carbon) ចំនួនប៉ុន្មាន។ | ដូចជាការថ្លឹងមើលថាតើមានសាច់ប៉ុន្មាននៅក្នុងស៊ុបមួយចាន ដោយប្រើសារធាតុគីមីរំលាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗចោលឱ្យអស់សល់តែសាច់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
