បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះវាយតម្លៃពីបញ្ហាប្រឈមនៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់នៃឧស្សាហកម្មកៅស៊ូវៀតណាម ដែលពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការនាំចេញវត្ថុធាតុដើមឆៅ និងប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យនៃបម្រែបម្រួលតម្លៃទីផ្សារពិភពលោក ក៏ដូចជាសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីទីភ្នាក់ងាររដ្ឋាភិបាល និងរៀបចំការស្ទង់មតិផ្ទាល់ជាមួយក្រុមហ៊ុនផលិត និងកែច្នៃកៅស៊ូ ដើម្បីធ្វើការវិភាគលើខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ទាំងមូល។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថាប្រទេសវៀតណាមគឺជាអ្នកផលិតកៅស៊ូធម្មជាតិធំជាងគេទី៣នៅលើពិភពលោក ប៉ុន្តែឧស្សាហកម្មនេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការនាំចេញវត្ថុធាតុដើមឆៅ ជាពិសេសទៅកាន់ទីផ្សារប្រទេសចិន។ ទន្ទឹមនឹងនេះ កសិករខ្នាតតូចដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ ប៉ុន្តែជួបប្រទះបញ្ហាប្រឈមជាច្រើនរាប់បញ្ចូលទាំងការខ្វះខាតព័ត៌មានទីផ្សារ ខណៈដែលការកែច្នៃស៊ីជម្រៅនៅមានកម្រិត និងគ្រប់គ្រងភាគច្រើនដោយក្រុមហ៊ុនបរទេស។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ផលិតកម្មខ្ពស់តែពឹងផ្អែកលើការនាំចេញឆៅ (High production but reliant on raw exports) | ប្រទេសវៀតណាមផលិតកៅស៊ូបានបរិមាណដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ប៉ុន្តែឧស្សាហកម្មនេះនៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពងាយរងគ្រោះ ដោយសារជាង ៨០% នៃផលិតផលត្រូវបាននាំចេញជាវត្ថុធាតុដើមឆៅ ហើយពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទីផ្សារប្រទេសចិន។ | ទិន្នន័យអគ្គនាយកដ្ឋានគយវៀតណាមឆ្នាំ២០១៧ បង្ហាញពីការនាំចេញកៅស៊ូធម្មជាតិចំនួន ១,៣៨ លានតោន ក្នុងនោះជាង ៦៥% (៩០១.៦៣៤ តោន) ត្រូវបាននាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារប្រទេសចិន។ |
| តួនាទីសំខាន់របស់កសិករខ្នាតតូច (Crucial role of smallholders) | ផ្ទុយពីការយល់ឃើញទូទៅដែលថាក្រុមហ៊ុនធំៗជាអ្នកគ្រប់គ្រងទីផ្សារ តាមពិតកសិករខ្នាតតូចគឺជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែពួកគេតែងតែរងការគាបសង្កត់តម្លៃពីឈ្មួញកណ្តាលដោយសារកង្វះព័ត៌មានទីផ្សារ។ | កសិករខ្នាតតូចមានចំនួនប្រមាណ ២៦៤.០០០ គ្រួសារ កាន់កាប់ ៥១% នៃផ្ទៃដីដាំដុះសរុប និងរួមចំណែកដល់ទៅ ៦២% នៃការផ្គត់ផ្គង់កៅស៊ូធម្មជាតិសរុបប្រចាំឆ្នាំ២០១៧។ |
| ការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលពីប្រទេសជិតខាង (Reliance on imports from neighboring countries) | ដើម្បីបំពេញតម្រូវការកែច្នៃ និងនាំចេញបន្ត ប្រទេសវៀតណាមតម្រូវឱ្យនាំចូលកៅស៊ូឆៅរាប់សែនតោនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយប្រភពចម្បងបំផុតគឺកើតចេញពីការវិនិយោគរបស់ក្រុមហ៊ុនវៀតណាមនៅប្រទេសកម្ពុជា និងឡាវ។ | ទិន្នន័យឆ្នាំ២០១៧ បង្ហាញថាការនាំចូលពីកម្ពុជាមានចំនួន ៨៦.០១០ តោន (ស្មើនឹង ១៦,៤% នៃការនាំចូលសរុប) ដែលបានកើនឡើងជិតទ្វេដងបើធៀបនឹងបរិមាណចំនួន ៤៤.៤៦០ តោន ក្នុងឆ្នាំ២០១៤។ |
| គម្លាតនៃការកែច្នៃស៊ីជម្រៅ (Gap in deep processing) | ការកែច្នៃផលិតផលសម្រេចដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ (ដូចជា សំបកកង់ ស្រោមដៃ និងគ្រឿងបន្លាស់បច្ចេកទេស) ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុនវិនិយោគបរទេស (FDI) ក្នុងអត្រាដ៏លើសលប់ បើធៀបនឹងសហគ្រាសក្នុងស្រុក។ | ក្រុមហ៊ុន FDI ចំនួនត្រឹមតែ ៣៦ ក្រុមហ៊ុន បានគ្រប់គ្រង ៨៩% នៃតម្លៃនាំចេញសំបកកង់រថយន្តសរុប (ស្មើនឹង ៨១៩ លានដុល្លារ ក្នុងចំណោម ៩២០ លានដុល្លារ នាឆ្នាំ២០១៧)។ |
របាយការណ៍នេះផ្តល់អនុសាសន៍យ៉ាងទទូចឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរជាយុទ្ធសាស្ត្រពីការផ្តោតលើបរិមាណ ទៅរកការលើកកម្ពស់គុណភាព ចីរភាព និងការកែច្នៃស៊ីជម្រៅ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យទីផ្សារ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | បង្កើត និងតាមដានការអនុវត្តស្តង់ដារគុណភាពជាតិ (TCVN) ព្រមទាំងបន្តចុះបញ្ជី និងកសាងម៉ាកយីហោជាតិសម្រាប់កៅស៊ូ (Vietnam Rubber) ដើម្បីបង្កើនទំនុកចិត្តលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | ផ្លាស់ប្តូរទិសដៅវិនិយោគពីការកែច្នៃវត្ថុធាតុដើមឆៅ ទៅកាន់ការកែច្នៃស៊ីជម្រៅ (Deep Processing) ក្នុងស្រុក ដូចជាការផលិតសំបកកង់ និងផលិតផលបច្ចេកទេសកៅស៊ូ ដើម្បីបង្កើនប្រាក់ចំណេញ និងតម្លៃបន្ថែម។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | ត្រូវអនុវត្ត និងសុំវិញ្ញាបនបត្រស្តង់ដារកៅស៊ូធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាព (SNRi) រួមទាំងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិស្តីពីបរិស្ថាន និងសិទ្ធិការងារ ដើម្បីរក្សាទីផ្សារនាំចេញទៅតំបន់អឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ | ខ្ពស់ (High) |
| អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (NGOs) | ជួយគាំទ្រកសិករខ្នាតតូចតាមរយៈការចងក្រងជាសហគមន៍កសិកម្ម ការផ្តល់ព័ត៌មានទីផ្សារទាន់ហេតុការណ៍តាមរយៈទូរសព្ទដៃ និងការជួយសម្រួលដល់កិច្ចសន្យាលក់ដោយផ្ទាល់ជាមួយរោងចក្រដើម្បីចៀសវាងការកេងប្រវ័ញ្ចពីឈ្មួញ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាគឺជាប្រភពផ្គត់ផ្គង់កៅស៊ូឆៅដ៏ធំបំផុតមួយសម្រាប់ប្រទេសវៀតណាម តាមរយៈការវិនិយោគសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច (ELCs) របស់ក្រុមហ៊ុនវៀតណាម។ រាល់ការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយរបស់វៀតណាម ទាំងការទាមទារស្តង់ដារចីរភាព និងផលប៉ះពាល់នៃសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មអាមេរិក-ចិន សុទ្ធតែជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ទីផ្សារកៅស៊ូរបស់កម្ពុជា។
ជារួម កម្ពុជាមិនត្រូវដើរតួត្រឹមតែជាឃ្លាំងផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមតម្លៃថោកឱ្យប្រទេសជិតខាងនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវអភិវឌ្ឍយុទ្ធសាស្ត្រកែច្នៃក្នុងស្រុក និងត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលតម្រូវការស្តង់ដារនៃខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Smallholders | កសិករខ្នាតតូចដែលដាំដុះកៅស៊ូជាលក្ខណៈគ្រួសារនៅលើផ្ទៃដីតូចតាច (ជាទូទៅតិចជាង ៣ ទៅ ៥ ហិកតា)។ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់កៅស៊ូ ពួកគេដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផលិត ប៉ុន្តែងាយរងគ្រោះដោយសារកង្វះព័ត៌មានទីផ្សារ និងការគាបសង្កត់តម្លៃពីឈ្មួញកណ្តាល។ | គឺប្រៀបដូចជាកសិករដែលដាំបន្លែ ឬស្រូវនៅលើដីឡូត៍តូចៗរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ជាជាងក្រុមហ៊ុនកសិកម្មខ្នាតធំដែលមានដីរាប់ពាន់ហិកតា។ |
| Deep Processing | ដំណើរការកែច្នៃវត្ថុធាតុដើម (ដូចជាកៅស៊ូឆៅ) ទៅជាផលិតផលសម្រេចដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ ដូចជាសំបកកង់ឡាន ស្រោមដៃពេទ្យ ឬគ្រឿងបន្លាស់បច្ចេកទេស ជាជាងការនាំចេញតែវត្ថុធាតុដើមឆៅ។ | គឺប្រៀបដូចជាការយកផ្លែស្វាយទៅធ្វើជាដំណាប់ស្វាយកំប៉ុង ដែលអាចលក់បានថ្លៃជាងការលក់ផ្លែស្វាយស្រស់ៗតែម្តង។ |
| Sustainable Natural Rubber Initiative (SNRi) | គំនិតផ្តួចផ្តើមអន្តរជាតិមួយដែលតម្រូវឱ្យផលិតករកៅស៊ូអនុវត្តតាមស្តង់ដារបរិស្ថាន សង្គម និងសិទ្ធិការងារ ដើម្បីធានាថាការផលិតកៅស៊ូមិនបំផ្លាញព្រៃឈើ និងមិនរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស ដែលជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ក្នុងការនាំចេញទៅទីផ្សារធំៗនៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិក។ | គឺជា 'ប័ណ្ណសរសើរ' ឬវិញ្ញាបនបត្រដែលបញ្ជាក់ថាកៅស៊ូនេះត្រូវបានដាំដុះដោយមិនកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងមិនប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មកុមារ ដែលធ្វើឱ្យបរទេសហ៊ានទិញដោយទំនុកចិត្ត។ |
| Raw Exports | ការលក់វត្ថុធាតុដើមដែលមិនទាន់បានឆ្លងកាត់ការកែច្នៃស៊ីជម្រៅទៅកាន់ទីផ្សារបរទេស ដែលជាទូទៅទទួលបានប្រាក់ចំណេញទាប ងាយរងហានិភ័យពីបម្រែបម្រួលតម្លៃ និងធ្វើឱ្យបាត់បង់ឱកាសបង្កើតការងារក្នុងស្រុក។ | គឺដូចជាការលក់ឈើប្រណីតជាដុំៗទៅបរទេស ជាជាងយកឈើនោះមកធ្វើជាតុទូដើម្បីលក់ក្នុងតម្លៃថ្លៃជាង។ |
| Supply Chain | បណ្តាញនៃបុគ្គល និងក្រុមហ៊ុនទាំងអស់ដែលពាក់ព័ន្ធតាំងពីការដាំដុះកៅស៊ូ ការប្រមូលទិញ ការកែច្នៃ រហូតដល់ការនាំចេញ និងការចែកចាយដល់ដៃអ្នកប្រើប្រាស់ចុងក្រោយ។ ការយល់ដឹងពីខ្សែសង្វាក់នេះជួយឱ្យរដ្ឋាភិបាលដឹងពីចំណុចខ្សោយដើម្បីធ្វើអន្តរាគមន៍។ | គឺជាផ្លូវដែលជ័រកៅស៊ូហូរចេញពីដើមរហូតក្លាយជាសំបកកង់ឡាននៅលើរថយន្តរបស់អ្នក។ |
| Foreign Direct Investment (FDI) | ការវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុន ឬបុគ្គលបរទេសមកក្នុងប្រទេសមួយ (ដូចជាវៀតណាម ឬកម្ពុជា) ដើម្បីបង្កើតរោងចក្រកែច្នៃកៅស៊ូដែលមានបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ និងផលិតផលិតផលសម្រេច។ របាយការណ៍បង្ហាញថាក្រុមហ៊ុន FDI កាន់កាប់ចំណែកធំនៃការនាំចេញផលិតផលកែច្នៃស៊ីជម្រៅ។ | គឺដូចជាក្រុមហ៊ុនបរទេសយកលុយ និងម៉ាស៊ីនមកសាងសង់រោងចក្រធំៗនៅក្នុងស្រុកយើង ដើម្បីផលិតទំនិញលក់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
