បញ្ហា (The Problem)៖ ទិន្នផលប៉េងប៉ោះនៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថានមានកម្រិតទាបដោយសារការរំខានពីស្មៅចង្រៃ ហើយមានតម្រូវការបន្ទាន់ក្នុងការស្វែងរកវិធីសាស្រ្តកម្ចាត់ស្មៅដែលមិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងងាយស្រួលដល់បរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design - RCBD) ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិ និងកាកសំណល់រុក្ខជាតិគ្របដីលើទិន្នផលប៉េងប៉ោះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Wheat Straw Mulch ការប្រើប្រាស់ចំបើងស្រូវសាលីគ្របដី |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយស្មៅចង្រៃនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយ (១២០ ថ្ងៃ) និងជួយរក្សាសំណើមដីបានល្អ។ ផ្តល់ទិន្នផលផ្លែប៉េងប៉ោះខ្ពស់ជាងគេបំផុត។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ស្មៅនៅដំណាក់កាលដំបូងឡើយ (១៥ ថ្ងៃ) ដោយសារវាមិនទាន់រលាយចូលដី។ | ទិន្នផល: ២៨.០២៣ គីឡូក្រាម/ហិកតា | ដង់ស៊ីតេស្មៅ (១២០ថ្ងៃ): ៤៤,៣ ក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ |
| Sunflower Extract សារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិផ្កាឈូករ័ត្ន (Helianthus annuus) |
មានប្រសិទ្ធភាពល្អក្នុងការទប់ស្កាត់ការដុះពន្លករបស់ស្មៅនៅដំណាក់កាលដំបូងតាមរយៈឥទ្ធិពល Allelopathy។ ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើចំបើងគ្របដីដែរ។ | ទាមទារពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការរៀបចំ (សម្ងួត កិន និងត្រាំទឹករយៈពេល ២៤ម៉ោង) មុនពេលអាចយកទៅបាញ់បាន។ | ទិន្នផល: ២៧.៥០៣ គីឡូក្រាម/ហិកតា | ដង់ស៊ីតេស្មៅ (១២០ថ្ងៃ): ៦០,៣ ក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ |
| Eucalyptus Mulch ការប្រើប្រាស់ស្លឹកនិងមែកប្រេងខ្យល់គ្របដី (Eucalyptus camaldulensis) |
ជួយកាត់បន្ថយដង់ស៊ីតេស្មៅចង្រៃបានល្អនៅចន្លោះ ៥០ ទៅ ១២០ ថ្ងៃក្រោយការស្ទូង។ វត្ថុធាតុដើមងាយស្រួលរក។ | ទិន្នផលទទួលបានមានកម្រិតទាបជាងការប្រើចំបើងស្រូវសាលី និងសារធាតុចម្រាញ់ពីផ្កាឈូករ័ត្ន។ | ទិន្នផល: ២៤.០៩៣ គីឡូក្រាម/ហិកតា | ដង់ស៊ីតេស្មៅ (១២០ថ្ងៃ): ៤៩,៣ ក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ |
| Control (Weedy Check) វគ្គត្រួតពិនិត្យ (មិនមានការកម្ចាត់ស្មៅ) |
មិនចំណាយដើមទុន ពេលវេលា ឬកម្លាំងពលកម្មក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅ។ | ស្មៅដុះច្រើនខ្លាំងដែលដណ្តើមសារធាតុចិញ្ចឹម ពន្លឺ និងទឹកពីដំណាំ ធ្វើឱ្យពន្យារពេលចេញផ្លែ និងធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងគំហុក។ | ទិន្នផល: ២២.៦៩៧ គីឡូក្រាម/ហិកតា | ដង់ស៊ីតេស្មៅ (១២០ថ្ងៃ): ១៨២,៦ ក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ វិធីសាស្ត្រទាំងនេះចំណាយដើមទុនតិចតួចបំផុត ដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើកាកសំណល់កសិកម្ម និងរុក្ខជាតិដែលមានស្រាប់ក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែទាមទារកម្លាំងពលកម្ម និងឧបករណ៍មូលដ្ឋានមួយចំនួនសម្រាប់ការរៀបចំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង Peshawar ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន (រដូវក្តៅ ឆ្នាំ២០១១) ដោយប្រើប្រាស់ពូជប៉េងប៉ោះ 'Roma'។ ទោះបីជាអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីអាចមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែគោលការណ៍នៃសកម្មភាព Allelopathy និងអត្ថប្រយោជន៍នៃការគ្របដី គឺមានលក្ខណៈជាសកល និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិច។ ចំពោះកម្ពុជា ការប្រើប្រាស់ចំបើងស្រូវជំនួសចំបើងស្រូវសាលីអាចផ្តល់លទ្ធផលប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។
វិធីសាស្ត្រកម្ចាត់ស្មៅតាមបែបជីវសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពល និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងព្យាយាមកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី។
ការប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមសរីរាង្គក្នុងស្រុកសម្រាប់គ្របដី និងចម្រាញ់ជាថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ គឺជាជម្រើសដ៏វៃឆ្លាត កាត់បន្ថយចំណាយ និងជួយបង្កើនទិន្នផលប៉េងប៉ោះប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bioherbicides (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅជីវសាស្ត្រ) | សារធាតុចម្រាញ់ចេញពីរុក្ខជាតិ ផ្សិត ឬអតិសុខុមប្រាណ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ទប់ស្កាត់ ឬសម្លាប់ស្មៅចង្រៃនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយមិនពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីពុលដែលអាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ថ្នាំខ្មែរផ្សំពីរុក្ខជាតិដើម្បីព្យាបាលជំងឺ ជំនួសឱ្យការប្រើថ្នាំពេទ្យគីមីអញ្ចឹងដែរ។ |
| Organic mulch (កាកសំណល់រុក្ខជាតិគ្របដីសរីរាង្គ) | វត្ថុធាតុដើមធម្មជាតិដូចជា ចំបើង ស្លឹកឈើ ឬសំបកឈើ ដែលយកមកក្រាលគ្របពីលើផ្ទៃដីដាំដុះ ដើម្បីរក្សាសំណើមក្នុងដី ទប់ស្កាត់ការដុះស្មៅ និងបង្កើនជីជាតិដីនៅពេលដែលវារលាយផុយ។ | ដូចជាការពាក់អាវរងាឱ្យដី ដើម្បីការពារកម្តៅថ្ងៃ រក្សាទឹកទុក និងរារាំងមិនឱ្យគ្រាប់ស្មៅត្រូវពន្លឺដុះឡើងបាន។ |
| Allelopathy (ឥទ្ធិពលអាឡេឡូប៉ាធី) | បាតុភូតធម្មជាតិដែលរុក្ខជាតិមួយបញ្ចេញសារធាតុគីមីទៅក្នុងបរិស្ថានជុំវិញ (តាមរយៈឫស ស្លឹក ឬគ្រាប់) ដើម្បីរារាំងការដុះពន្លក ឬការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិផ្សេងទៀតដែលនៅក្បែរវា ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយការដណ្តើមសារធាតុចិញ្ចឹម។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលបញ្ចេញក្លិនខ្លួនយ៉ាងខ្លាំង ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកដទៃហ៊ានមកអង្គុយជិតខ្លួនអញ្ចឹងដែរ។ |
| Phytotoxins (សារធាតុពុលរុក្ខជាតិ) | សារធាតុគីមីពុលដែលផលិតឡើងដោយរុក្ខជាតិខ្លួនឯង ដែលអាចធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិផ្សេងទៀតពុល មិនអាចដុះលូតលាស់ ឬស្លាប់បាន នៅពេលដែលវាជ្រាបចូលទៅក្នុងដី។ | ដូចជាអាវុធគីមីសម្ងាត់ដែលរុក្ខជាតិប្រើសម្រាប់បាញ់ការពារទឹកដីរបស់វាពីសត្រូវ (រុក្ខជាតិផ្សេងទៀត)។ |
| Weed density (ដង់ស៊ីតេស្មៅចង្រៃ) | ការវាស់វែងចំនួនដើមស្មៅដែលដុះនៅក្នុងទំហំផ្ទៃដីជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ចំនួនដើមស្មៅក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ) ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតនៃការរំខានរបស់ស្មៅទៅលើដំណាំ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនសិស្សដែលអង្គុយប្រជ្រៀតគ្នាក្នុងបន្ទប់មួយ ដើម្បីដឹងថាតើបន្ទប់នោះចង្អៀតកម្រិតណា។ |
| Randomized Complete Block Design (ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ ហើយចាត់តាំងការព្យាបាល (Treatments) នីមួយៗទៅក្នុងប្លុកដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដីកន្លែងនីមួយៗ។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែនិងខ្សោយឱ្យចូលរៀនក្នុងថ្នាក់ផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាការប្រឡងប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Mineralization of nutrients (ការបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅជារ៉ែ) | ដំណើរការដែលអតិសុខុមប្រាណក្នុងដីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាកាកសំណល់ចំបើង) ឱ្យក្លាយទៅជាទម្រង់សារធាតុរ៉ែ (Inorganic) ដែលឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមដើមបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ដូចជាការទំពារ និងរំលាយអាហារក្នុងក្រពះឱ្យក្លាយជាវីតាមីន ដើម្បីឱ្យរាងកាយអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ |
| Microbial biomass (ជីវម៉ាសអតិសុខុមប្រាណ) | ទម្ងន់សរុប ឬបរិមាណនៃអតិសុខុមប្រាណទាំងអស់ (ដូចជាបាក់តេរី និងផ្សិត) ដែលរស់នៅក្នុងដី ដែលជាសូចនាករបង្ហាញពីសុខភាពដី និងភាពសម្បូរជីជាតិ។ | ដូចជាចំនួនកម្មករសរុបនៅក្នុងរោងចក្រមួយ បើមានកម្មករកាន់តែច្រើន នោះការផលិតជីជាតិសម្រាប់ដីក៏កាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
