បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការលូតលាស់របស់ស្មៅចង្រៃកំឡុងពេលទុកដីចោល (Fallow period) ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការហូរច្រោះដី ការបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹម និងការកើនឡើងនៃគ្រាប់ពូជស្មៅនៅក្នុងដីប្រសិនបើគ្មានវិធានការទប់ស្កាត់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ទម្រង់ពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized complete block design) ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃដំណាំគ្របដី និងពេលវេលាភ្ជួរលុបទៅលើការលូតលាស់របស់ស្មៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Bare Fallow) សាក្សី (ការទុកដីចោលទទេមិនដាំអ្វី) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនលើគ្រាប់ពូជ និងមិនត្រូវការកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការដាំដុះ និងថែទាំ។ | អនុញ្ញាតឱ្យស្មៅចង្រៃដុះលូតលាស់ដោយសេរី បង្កើនការហូរច្រោះដី និងបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹម (ឧ. ការលេចជ្រាបនីត្រាត)។ | មានដង់ស៊ីតេ និងទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅខ្ពស់បំផុតនៅគ្រប់ដំណាក់កាលវាស់វែង។ |
| Pure Rye Cover Crop ដំណាំស្រូវសាលី Rye សុទ្ធ |
បញ្ចេញសារធាតុទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ស្មៅ (Allelopathic compounds) បានយូរអង្វែង និងមានភាពធន់នឹងការរលួយដោយសារមានអត្រា C/N ខ្ពស់។ | ត្រូវការបរិមាណគ្រាប់ពូជច្រើន (១២០គ.ក្រ/ហ.ត) និងមិនមានសមត្ថភាពស្រូបយកអាសូតពីបរិយាកាសដើម្បីកែលម្អដីនោះទេ។ | កាត់បន្ថយទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅបាន ៧៦,៧% នៅពេលភ្ជួរលុបទៅក្នុងដីនៅខែមេសា។ |
| Pure Common Vetch Cover Crop ដំណាំសណ្តែក Common Vetch សុទ្ធ |
មានសមត្ថភាពចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាស (N-fixation) ដែលជួយបង្កើនជីជាតិដីសម្រាប់ដំណាំបន្ទាប់។ | ងាយរលួយឆាប់រហ័សក្រោយពេលភ្ជួរលុប ដែលធ្វើឱ្យឥទ្ធិពលនៃការទប់ស្កាត់ស្មៅមានរយៈពេលខ្លីជាងប្រភេទដំណាំមិនមែនសណ្តែក។ | កាត់បន្ថយទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅបាន ៧០,៦% នៅពេលភ្ជួរលុបទៅក្នុងដីនៅខែមេសា។ |
| Mixed Cover Crop (Rye + Vetch) ដំណាំគ្របដីចម្រុះ (Rye និងសណ្តែក) |
ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍រួមបញ្ចូលគ្នា (Synergistic effect) ទាំងការប្រកួតប្រជែងយកពន្លឺ ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹម ព្រមទាំងផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅ។ | ទាមទារការគ្រប់គ្រងគ្រាប់ពូជច្រើនប្រភេទ និងត្រូវស្វែងយល់ពីសមាមាត្រនៃការដាំដុះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ (ក្នុងករណីនេះប្រើសមាមាត្រ ០,៥:០,៥)។ | កាត់បន្ថយទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅបានដល់ទៅ ៨៣,៣% នៅពេលភ្ជួរលុបនៅខែមេសា និង ៩៦,៣% នៅខែមីនា។ |
| Late Incorporation (April) ការភ្ជួរលុបយឺត (ខែមេសា) |
ផ្តល់ពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ឱ្យដំណាំគ្របដីលូតលាស់បានល្អ បង្កើតម្លប់គ្របដីបានជិតល្អ និងបញ្ចេញសារធាតុ Allelopathy បានច្រើនទៅក្នុងដី។ | អាចពន្យារពេលការដាំដុះដំណាំចម្បងបន្ទាប់នៅក្នុងប្រតិទិនកសិកម្ម។ | ជាមធ្យមកាត់បន្ថយទម្ងន់ស្មៅស្ងួតបាន ៨៥,៩% បើធៀបនឹងការភ្ជួរលុបលឿន (ខែមីនា) ដែលកាត់បន្ថយបានត្រឹម ៦៦,២%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រនេះទាមទារការចំណាយលើគ្រាប់ពូជដំណាំគ្របដី គ្រឿងចក្រកសិកម្មសម្រាប់ការភ្ជួរលុប និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋានសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង Kermanshah ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានអាកាសធាតុប្រភេទមេឌីទែរ៉ាណេ និងប្រភេទដីឥដ្ឋលាយល្បាប់ (silty clay) ជាមួយនឹងអត្រា pH ៧,៦។ លទ្ធផលនេះអាចមានភាពខុសប្លែកគ្នានៅពេលយកមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្តៅសើម (Tropical monsoon) និងប្រភេទដីខុសគ្នា ដូចនេះទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងដោយប្រើប្រភេទដំណាំគ្របដីក្នុងស្រុកដែលធន់នឹងអាកាសធាតុក្តៅ។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ដំណាំគ្របដីចម្រុះក្នុងកំឡុងពេលទុកដីចោល គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយដ៏មានសក្តានុពល និងអាចកែច្នៃអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ដំណាំគ្របដីចម្រុះ និងការកំណត់ពេលវេលាភ្ជួរលុបឱ្យបានត្រឹមត្រូវ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រប្រកបដោយនិរន្តរភាពដែលអាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម ថែរក្សាសុខភាពដី និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cover crop (ដំណាំគ្របដី) | ដំណាំដែលគេដាំមិនមែនសម្រាប់ប្រមូលផលយកផ្លែផ្កាទេ ប៉ុន្តែដើម្បីការពារដីពីការហូរច្រោះ ទប់ស្កាត់ការដុះលូតលាស់នៃស្មៅចង្រៃ និងកែលម្អគុណភាពដីកំឡុងពេលសម្រាកដីចោល។ | ដូចជាការយកភួយមកដណ្តប់ដី ដើម្បីកុំឱ្យស្មៅអាក្រក់ដុះ និងរក្សាដីឱ្យមានសំណើមល្អ។ |
| Fallow period (ការទុកដីចោលទទេ / រដូវសម្រាកដី) | រយៈពេលដែលកសិករមិនបានដាំដុះដំណាំអ្វីទាំងអស់នៅលើដីចម្ការរបស់ខ្លួន ដើម្បីទុកឱ្យដីបានសម្រាក ប៉ុន្តែប្រសិនបើគ្មានដំណាំគ្របដីទេ វាអាចជាឱកាសធ្វើឱ្យស្មៅចង្រៃដុះលូតលាស់និងរឹងមាំ។ | ដូចជាការទុកផ្ទះចោលមិនមានអ្នកនៅ ដែលធ្វើឱ្យធូលី និងសត្វល្អិតងាយនឹងចូលមករស់នៅពេញហ្នឹង។ |
| Allelopathy (ឥទ្ធិពលអាឡេឡូប៉ាធី) | បាតុភូតជីវសាស្រ្តដែលរុក្ខជាតិមួយបញ្ចេញសារធាតុគីមីទៅក្នុងបរិស្ថានជុំវិញខ្លួន (តាមរយៈឫស ឬស្លឹកជ្រុះ) ដើម្បីទប់ស្កាត់ ឬរារាំងការដុះលូតលាស់នៃរុក្ខជាតិផ្សេងទៀតដែលនៅក្បែរវា។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងដែលបើកធុងបាស់ឡូឡា ដើម្បីបណ្តេញអ្នកផ្សេងកុំឱ្យមករស់នៅក្បែរខ្លួន។ |
| Allelochemicals (សារធាតុអាឡេឡូគីមី) | សមាសធាតុគីមីសកម្ម (ឧទាហរណ៍ DIBOA ក្នុងស្រូវសាលី Rye) ដែលផលិតដោយរុក្ខជាតិ ហើយបញ្ចេញទៅក្នុងដី ដែលមានតួនាទីជាថ្នាំសម្លាប់ស្មៅធម្មជាតិ ដើម្បីកាត់បន្ថយដំណុះរបស់គ្រាប់ស្មៅ។ | ដូចជាអាវុធគីមីតូចៗដែលរុក្ខជាតិបញ្ចេញទៅក្នុងដី ដើម្បីវាយប្រហាររុក្ខជាតិផ្សេងទៀតដែលមកដណ្តើមទឹកនិងពន្លឺ។ |
| Incorporation (ការភ្ជួរលុបទៅក្នុងដី) | សកម្មភាពនៃការកាត់កម្ទេចរុក្ខជាតិ ឬដំណាំគ្របដីនៅលើផ្ទៃដី ហើយភ្ជួរត្រឡប់លាយឡំវាចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីឱ្យវារលួយក្លាយជាជីសរីរាង្គនិងបញ្ចេញសារធាតុរារាំងស្មៅ។ | ដូចជាការយកអាហារដែលសល់ទៅកប់លាយជាមួយដី ដើម្បីឱ្យវារលួយក្លាយជាជីសម្រាប់បំប៉នរុក្ខជាតិផ្សេងទៀត។ |
| Dominance index (សន្ទស្សន៍នៃភាពលេចធ្លោ) | រង្វាស់គណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃថាតើប្រភេទស្មៅណាមួយមានចំនួនច្រើន ឬមានទម្ងន់ធំជាងគេ គ្របដណ្តប់ខ្លាំងនៅក្នុងសហគមន៍រុក្ខជាតិមួយធៀបនឹងបរិមាណសរុប។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថាតើក្រុមសិស្សមួយណាមានឥទ្ធិពលជាងគេនៅក្នុងថ្នាក់ ដោយរាប់ចំនួនសិស្សក្នុងក្រុមនោះធៀបនឹងសិស្សសរុបទាំងអស់។ |
| C/N ratio (អត្រាធៀបកាបូន និងអាសូត) | សមាមាត្ររវាងបរិមាណកាបូន និងអាសូតនៅក្នុងសំណល់រុក្ខជាតិ ដែលជាកត្តាកំណត់ថាតើសំណល់នោះនឹងរលួយលឿន ឬយឺតនៅក្នុងដី (ដំណាំមាន C/N ខ្ពស់ រលួយយឺត និងរក្សាឥទ្ធិពលបានយូរ)។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបសាច់និងឆ្អឹង សាច់ (មានអាសូតច្រើន) ឆាប់រលួយជាងឆ្អឹង (មានកាបូនច្រើន)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
