បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីបញ្ហានៃការរៀបចំគោលនយោបាយសាធារណៈប្រពៃណីដែលសន្មតថាមនុស្សមានភាពសមហេតុផលឥតខ្ចោះ ដែលជារឿយៗតែងតែបរាជ័យក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងដោយសារតែការលំអៀងនៃការយល់ដឹងរបស់មនុស្ស (Cognitive biases)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ រួមមានការវិភាគឯកសារ ការធ្វើពិសោធន៍សេដ្ឋកិច្ច និងការស្ទង់មតិអ្នកជំនាញតាមរយៈវិធីសាស្ត្រ Delphi ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃគោលនយោបាយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Public Policy គោលនយោបាយសាធារណៈប្រពៃណី |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងតាមរយៈច្បាប់ ការផាកពិន័យ និងការផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដោយផ្ទាល់ ដែលល្អសម្រាប់បញ្ហារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ។ | ត្រូវការចំណាយថវិកាច្រើន សន្មតថាមនុស្សមានភាពសមហេតុផលឥតខ្ចោះ (Perfect rationality) ដែលអាចបរាជ័យក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងដោយសារកត្តាផ្លូវចិត្ត និងជួនកាលរងការប្រឆាំងពីសាធារណជន។ | ជារឿយៗមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកែប្រែទម្លាប់ប្រចាំថ្ងៃដែលចាក់ឫសជ្រៅ ដូចជាការសន្សំសំចៃថាមពល ឬទម្លាប់បរិភោគអាហារ។ |
| Behavioral Public Policy (Nudging) គោលនយោបាយសាធារណៈផ្អែកលើអាកប្បកិរិយា (ការជំរុញ / Nudging) |
ចំណាយថវិកាតិចតួច រក្សាសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសរបស់បុគ្គល (Libertarian paternalism) និងមានភាពងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តតាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរជម្រើសលំនាំដើម (Defaults)។ | ទាមទារការធ្វើតេស្តច្បាស់លាស់ ប្រឈមនឹងការរិះគន់ខាងក្រមសីលធម៌ (ការចោទប្រកាន់ថាជាការបោកបញ្ឆោត ឬ Manipulation) និងប្រសិទ្ធភាពអាចថយចុះនៅពេលប្រើប្រាស់ញឹកញាប់ពេក។ | បង្កើនអត្រាចុះឈ្មោះបរិច្ចាគសរីរាង្គយ៉ាងខ្ពស់តាមរយៈប្រព័ន្ធលំនាំដើម (Opt-out) និងបង្កើនការបង់ពន្ធតាមរយៈសារក្រើនរំលឹកផ្អែកលើបទដ្ឋានសង្គម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគោលនយោបាយផ្អែកលើអាកប្បកិរិយាជាទូទៅចំណាយថវិកាតិចតួចបំផុតក្នុងការអនុវត្ត បើធៀបនឹងគោលនយោបាយលើកទឹកចិត្តហិរញ្ញវត្ថុ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញកម្រិតខ្ពស់។
ការស្រាវជ្រាវ និងការពិសោធន៍ភាគច្រើននៅក្នុងឯកសារនេះ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិច និងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (ដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក អង់គ្លេស អឺរ៉ុប)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ភាពខុសគ្នានៃវប្បធម៌ បទដ្ឋានសង្គម និងកម្រិតចំណេះដឹងអាចធ្វើឱ្យប្រសិទ្ធភាពនៃការជំរុញ (Nudges) មួយចំនួនមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាសម្របតាមបរិបទមូលដ្ឋានជាមុន។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងសម្រាប់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសង្គមនានាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងចំណាយថវិកាតិច។
ការបង្កើតអង្គភាពសិក្សាអាកប្បកិរិយា (Behavioral Insights Team) នៅក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋកម្ពុជា នឹងជួយផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ប្រជាពលរដ្ឋប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងភាពទន់ភ្លន់ ជាជាងការពឹងផ្អែកតែលើការអនុវត្តច្បាប់រឹតបន្តឹង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Libertarian paternalism | ទស្សនៈដែលរដ្ឋាភិបាល ឬស្ថាប័នរៀបចំប្រព័ន្ធជម្រើសនានាដើម្បីជំរុញឱ្យប្រជាជនធ្វើការសម្រេចចិត្តដែលផ្តល់ផលល្អសម្រាប់ពួកគេ (ដូចជាសុខភាព ឬហិរញ្ញវត្ថុ) ដោយមិនមានការបង្ខិតបង្ខំ ឬកម្រិតសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសរបស់ពួកគេឡើយ។ | ដូចជាការរៀបចំផ្លែឈើនៅខាងមុខតូបដើម្បីឱ្យអ្នកងាយទិញញ៉ាំជាងនំផ្អែមៗ ប៉ុន្តែអ្នកនៅតែមានសិទ្ធិដើរទៅទិញនំបានដដែលប្រសិនបើអ្នកចង់។ |
| Bounded rationality | ទ្រឹស្តីដែលបញ្ជាក់ថាមនុស្សមិនអាចធ្វើការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយហេតុផលល្អឥតខ្ចោះ (Perfect rationality) បានទេ ដោយសារតែការគិតរបស់មនុស្សត្រូវកម្រិតដោយពេលវេលា កង្វះព័ត៌មាន និងសមត្ថភាពខួរក្បាលក្នុងការវិភាគ។ | ដូចជាពេលអ្នកចូលទៅហាងបាយដែលមានមុខម្ហូប១០០មុខ អ្នកនឹងមិនចំណាយពេលអានវាទាំងអស់ដើម្បីរើសមុខដែលឆ្ងាញ់បំផុតទេ តែអ្នកនឹងរើសមុខណាមួយដែលអ្នកធ្លាប់ស្គាល់ហើយគិតថាអាចទទួលយកបាន ដើម្បីសន្សំពេល។ |
| Loss aversion | ទំនោរផ្លូវចិត្តដែលមនុស្សតែងតែឱ្យតម្លៃទៅលើការឈឺចាប់ពេលបាត់បង់អ្វីមួយ ធ្ងន់ធ្ងរជាងក្តីរំភើបពេលទទួលបានរបស់ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នានោះ (ជារឿយៗធ្ងន់ជាងទ្វេដង)។ | ដូចជាអារម្មណ៍ស្តាយក្រោយខ្លាំងពេលជ្រុះបាត់លុយ ១០០ដុល្លារ ដែលវាមានទំហំធំធេងជាងអារម្មណ៍សប្បាយចិត្តពេលរើសបានលុយ ១០០ដុល្លារនោះទៅទៀត។ |
| Choice architecture | ការរចនានិងរៀបចំរបៀបដែលជម្រើសផ្សេងៗត្រូវបានបង្ហាញដល់មនុស្ស ដើម្បីជះឥទ្ធិពលទៅលើការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេដោយប្រយោល (ឧទាហរណ៍ ការកំណត់ជម្រើសលំនាំដើម ឬការរៀបចំទីតាំងរូបវន្ត)។ | ដូចជាការរៀបចំប្លង់ផ្សារទំនើបដោយដាក់ទឹកអប់ឬស្ករគ្រាប់នៅជិតកន្លែងគិតលុយ ដើម្បីទាក់ទាញចិត្តអ្នកទិញឱ្យចាប់យកមុនពេលដើរចេញ។ |
| Mental accounting | ដំណើរការដែលខួរក្បាលមនុស្សបែងចែកនិងវាយតម្លៃលុយកាក់ជាចំណែកៗផ្សេងគ្នាទៅតាមប្រភពនៃលុយឬគោលដៅនៃការចំណាយ ទោះបីជាតាមការពិតលុយទាំងអស់មានតម្លៃស្មើគ្នាក៏ដោយ ដែលជារឿយៗនាំឱ្យមានការសម្រេចចិត្តហិរញ្ញវត្ថុខុសឆ្គង។ | ដូចជាការដែលអ្នកមិនហ៊ានដកលុយសន្សំក្នុងកូនជ្រូកទៅទិញទូរស័ព្ទថ្មី តែបែរជាសុខចិត្តទៅខ្ចីលុយគេទិញ ទោះបីជាត្រូវខាតការប្រាក់ក៏ដោយ ព្រោះគិតថាលុយសន្សំមិនអាចប៉ះពាល់បាន។ |
| Status quo bias | ភាពលំអៀងនៃការយល់ដឹងដែលធ្វើឱ្យមនុស្សមានទំនោរចង់រក្សាស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នឱ្យនៅដដែល ហើយបដិសេធចំពោះការផ្លាស់ប្តូរ ទោះបីជាជម្រើសថ្មីអាចផ្តល់ផលចំណេញច្រើនជាងក៏ដោយ ព្រោះខ្លាចមានហានិភ័យ។ | ដូចជាការបន្តប្រើប្រាស់ស៊ីមកាតក្រុមហ៊ុនទូរស័ព្ទចាស់ដែលកាត់លុយថ្លៃ ទោះបីជាមានក្រុមហ៊ុនថ្មីផ្តល់សេវាថោកនិងល្អជាងក៏ដោយ ព្រោះខ្ជិលរញ៉េរញ៉ៃក្នុងការផ្លាស់ប្តូរ។ |
| Heuristics | ផ្លូវកាត់ក្នុងការគិត ឬយន្តការដោះស្រាយបញ្ហាដោយស្វ័យប្រវត្តិដែលខួរក្បាលមនុស្សប្រើប្រាស់ដើម្បីធ្វើការសម្រេចចិត្តបានរហ័ស ប៉ុន្តែពេលខ្លះវាអាចបណ្តាលឱ្យមានកំហុសឬការលំអៀង។ | ដូចជាការស្មានថាហាងណាដែលមានមនុស្សតម្រង់ជួរទិញច្រើនគឺជាហាងដែលឆ្ងាញ់ ដោយមិនចាំបាច់ភ្លក់ ដែលជាទូទៅវាត្រូវ តែជួនកាលគ្រាន់តែជាការហែហែរតាមគ្នា។ |
| Sunk cost fallacy | ការសម្រេចចិត្តបន្តធ្វើអ្វីមួយដែលខាតបង់ គ្រាន់តែដោយសារតែខ្លួនបានចំណាយពេលវេលា លុយកាក់ ឬកម្លាំងទៅលើវាច្រើនរួចមកហើយ ជាជាងការបញ្ឈប់ដើម្បីកាត់បន្ថយការខាតបង់បន្ថែមទៀត។ | ដូចជាការទ្រាំអង្គុយមើលកុនរហូតដល់ចប់ ទាំងដែលដឹងថារឿងនោះមិនសប្បាយមើលសោះ គ្រាន់តែស្តាយលុយថ្លៃសំបុត្រដែលបានទិញរួច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
