បញ្ហា (The Problem)៖ ស្ថាប័នវិស័យសាធារណៈកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាកង្វះខាតធនធាន ហើយត្រូវការវិធីសាស្ត្រចំណាយតិចដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់អាកប្បកិរិយាគាំទ្រសង្គមរបស់ពលរដ្ឋ ដោយមិនពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការតាក់តែងច្បាប់ ឬបទប្បញ្ញត្តិតឹងរ៉ឹងនោះទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការសាកល្បងដោយចៃដន្យ (Randomised Controlled Trials) ក្នុងទ្រង់ទ្រាយតូចចំនួនបួន ដោយប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រជំរុញ "Nudge" និងវិធីសាស្ត្រពិភាក្សា "Think" ទៅលើបញ្ហាសង្គមផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nudge Approach វិធីសាស្ត្រ Nudge (ការជំរុញដោយប្រយោល) |
ងាយស្រួលអនុវត្តស្របតាមដំណើរការសម្រេចចិត្តពីធម្មជាតិ ចំណាយតិច និងអាចអនុវត្តបានក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។ មាននិរន្តរភាពក្នុងការកែប្រែទម្លាប់តូចៗជាប្រចាំ។ | មិនបានដោះស្រាយបញ្ហាឫសគល់ ឬការខ្វែងគំនិតស៊ីជម្រៅក្នុងសង្គមឡើយ ហើយលទ្ធផលជារួមមានកម្រិតមធ្យមប៉ុណ្ណោះ។ | បង្កើនការចូលរួមកែច្នៃកាកសំណល់អាហារ ៦% និងបង្កើនអត្រានៃការបរិច្ចាគសៀវភៅ ២២% (ពី ៧% ទៅ ៩% នៃចំនួនប្រជាជន)។ |
| Think Approach វិធីសាស្ត្រ Think (ការគិត និងពិភាក្សា) |
ដោះស្រាយបញ្ហាចំឫសគល់ បើកផ្លូវឲ្យមានរបៀបគិតថ្មីៗ និងអាចនាំទៅរកការផ្លាស់ប្តូរធំដុំក្នុងគោលនយោបាយ។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើន ត្រូវការការចូលរួមខ្ពស់ពីពលរដ្ឋ ងាយនឹងមានការបញ្ចុះបញ្ចូលខុស និងអាចប្រឈមនឹងបរាជ័យ។ | ការបញ្ចូលការផ្តល់ព័ត៌មាននិងការពិភាក្សា បានបង្កើនការចុះឈ្មោះបរិច្ចាគសរីរាង្គយ៉ាងខ្លាំង ពី ២៣% ដល់ ៥៧% នៃការចុះឈ្មោះសរុប។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រ Nudge ត្រូវការធនធានហិរញ្ញវត្ថុតិចតួចប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែសម្រាប់វិធីសាស្ត្រ Think វាទាមទារការចំណាយពេលវេលា និងការរៀបចំច្រើនជាងពីសំណាក់អាជ្ញាធររដ្ឋ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស (ទីក្រុង Manchester និង Oldham) និងតាមរយៈក្រុមអ្នកចូលរួមអនឡាញ ដែលភាគច្រើនជាពលរដ្ឋអង់គ្លេសដែលមានចំណាប់អារម្មណ៍ផ្នែកនយោបាយស្រាប់។ វប្បធម៌ បទដ្ឋានសង្គម និងការយល់ដឹងពីកាតព្វកិច្ចពលរដ្ឋនៅទីនោះអាចមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងពីបរិបទប្រទេសកម្ពុជា ដែលទាមទារការសាកល្បង និងកែសម្រួលមុននឹងយកមកអនុវត្ត។
ទោះជាយ៉ាងណាក្តី វិធីសាស្ត្រ Nudge នេះពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ស្ថាប័នសាធារណៈនៅកម្ពុជា ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសង្គមដោយមិនចាំបាច់ប្រើច្បាប់តឹងរ៉ឹង ឬថវិកាច្រើន។
ជារួម ការបញ្ជ្រាបទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចអាកប្បកិរិយាចូលទៅក្នុងការតាក់តែងគោលនយោបាយ នឹងជួយឲ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាអាចកែប្រែទម្លាប់ពលរដ្ឋបានកាន់តែឆ្លាតវៃ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ចំណាយតិច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nudge | ការរៀបចំ ឬផ្លាស់ប្តូរបរិស្ថាននៃការសម្រេចចិត្ត (Choice Architecture) ក្នុងគោលបំណងជំរុញមនុស្សឲ្យធ្វើសកម្មភាពណាមួយដែលផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់ពួកគេ ឬសង្គម ដោយមិនមានការបង្ខិតបង្ខំ មិនប្រើច្បាប់ទម្លាប់ ឬមិនផ្លាស់ប្តូរតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច (មិនផាកពិន័យ ឬមិនឲ្យលុយ)។ | ដូចជាការដាក់ផ្លែឈើនៅកន្លែងងាយមើលឃើញជាងនំខូឃីនៅក្នុងអាហារដ្ឋាន ដើម្បីឲ្យសិស្សរើសញ៉ាំរបស់ល្អចំពោះសុខភាពដោយមិនដឹងខ្លួន។ |
| Libertarian paternalism | ទ្រឹស្តីទស្សនវិជ្ជាសេដ្ឋកិច្ចដែលជឿថារដ្ឋាភិបាលអាចតម្រង់ទិសដៅអាកប្បកិរិយារបស់ពលរដ្ឋដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ (Paternalism) ប៉ុន្តែក្នុងពេលជាមួយគ្នានៅតែរក្សាសិទ្ធិសេរីភាពពេញលេញក្នុងការឲ្យពួកគេជ្រើសរើសជម្រើសផ្សេងបានដោយខ្លួនឯង (Libertarian)។ | ដូចជាឪពុកម្តាយដែលរៀបចំបាយម្ហូបដែលមានជីវជាតិទុកឲ្យកូន ប៉ុន្តែមិនបានហាមឃាត់ឬដាក់ទោសកូនទេ ប្រសិនបើកូនចង់ចេញទៅទិញនំផ្សេងញ៉ាំដោយខ្លួនឯង។ |
| Choice architecture | ការរចនា ឬការរៀបចំបរិបទ និងរបៀបរបបនៃការផ្តល់ជម្រើសផ្សេងៗដល់មនុស្ស ដែលវាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ការសម្រេចចិត្តចុងក្រោយរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការរៀបចំតាំងទំនិញនៅលើធ្នើរផ្សារទំនើប ដោយដាក់ទំនិញដែលគេចង់លក់ដាច់បំផុតនៅត្រឹមគំហើញភ្នែក ដែលធ្វើឲ្យយើងងាយស្រួលទាញយកជាងទំនិញនៅខាងក្រោមគេ។ |
| Bounded rationality | គំនិតក្នុងសេដ្ឋកិច្ចអាកប្បកិរិយាដែលយល់ថា មនុស្សមិនមែនតែងតែសម្រេចចិត្តដោយសមហេតុផលល្អឥតខ្ចោះនោះទេ ដោយសារតែពួកគេមានការកំណត់នៃព័ត៌មាន សមត្ថភាពខួរក្បាល និងពេលវេលាក្នុងការគិតពិចារណា។ | ដូចជាពេលយើងប្រញាប់ យើងច្រើនតែទិញរបស់ដែលយើងធ្លាប់ទិញស្រាប់ៗ ដោយមិនបានខ្ជះខ្ជាយពេលគិតប្រៀបធៀបតម្លៃ ឬគុណភាពជាមួយម៉ាកដទៃទៀតឡើយ។ |
| Randomised Controlled Trial | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រដ៏តឹងរ៉ឹង ដោយបែងចែកអ្នកចូលរួមជាពីរក្រុមដោយចៃដន្យ (ក្រុមដែលទទួលបានអន្តរាគមន៍ និងក្រុមត្រួតពិនិត្យ) ដើម្បីវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដនៃគោលនយោបាយ ឬគម្រោងអ្វីមួយ។ | ដូចជាការសាកល្បងថ្នាំថ្មី ដោយឲ្យអ្នកជម្ងឺមួយក្រុមផឹកថ្នាំពិត និងមួយក្រុមទៀតផឹកថ្នាំបញ្ឆោត (មិនមានជាតិថ្នាំ) រួចតាមដានមើលថាតើក្រុមណាជាសះស្បើយលឿនជាង។ |
| Cognitive misers | ទំនោរផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្សដែលចូលចិត្តប្រើប្រាស់ 'ផ្លូវកាត់' ក្នុងការគិត និងព្យាយាមចៀសវាងការគិតវិភាគស៊ីជម្រៅដែលប្រើប្រាស់ថាមពលខួរក្បាលច្រើន ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យពួកគេងាយនឹងសម្រេចចិត្តខុសបន្តិចបន្តួច។ | ដូចជាមនុស្សដែលចូលចិត្តជឿនិងស៊ែរ (Share) ព័ត៌មានតាមហ្វេសប៊ុក ដោយគ្រាន់តែអានចំណងជើង ដោយមិនខ្ជះខ្ជាយពេលចុចអានអត្ថបទទាំងមូលដើម្បីបញ្ជាក់ការពិត។ |
| MINDSPACE framework | ក្របខ័ណ្ឌនៃកត្តាជះឥទ្ធិពលខាងផ្លូវចិត្តទាំង ៩ ប្រភេទ (អ្នកនាំសារ, ការលើកទឹកចិត្ត, បទដ្ឋានសង្គម, ការកំណត់ជាមុន, ភាពលេចធ្លោ, ការពញាក់អារម្មណ៍, អារម្មណ៍, ការប្តេជ្ញាចិត្ត, និងអត្តទិដ្ឋិ) ដែលរដ្ឋាភិបាលប្រើដើម្បីរចនាគោលនយោបាយ។ | ដូចជាប្រអប់ឧបករណ៍ (Toolbox) ដែលមានក្បួនចិត្តសាស្ត្រចំនួន៩ សម្រាប់ឲ្យរដ្ឋាភិបាលជ្រើសរើសយកមកប្រើដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូល ឬលើកទឹកចិត្តពលរដ្ឋឲ្យធ្វើរឿងល្អ។ |
| Defaults | ការកំណត់ជម្រើសជាមុន។ វាគឺជម្រើសដែលនឹងកើតឡើងជាស្វ័យប្រវត្តិ ប្រសិនបើបុគ្គលនោះមិនបានធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងសកម្មដើម្បីផ្លាស់ប្តូរវា។ ភាគច្រើនគេប្រើ Default ដើម្បីតម្រង់ទិសឲ្យមនុស្សរើសយកជម្រើសដែលល្អ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធទូរស័ព្ទដែលកំណត់កាត់លុយថ្លៃអ៊ីនធឺណិតប្រចាំខែជាស្វ័យប្រវត្តិ លុះត្រាតែអ្នកចុចលេខកូដដើម្បីបញ្ឈប់វាដោយខ្លួនឯង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
