បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃដុល្លារូបនីយកម្ម (Dollarization) ទៅលើកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងអស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ថ្មីនៅទ្វីបអាស៊ី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទះសកម្ម (Dynamic panel data) ពីប្រទេសចំនួន១២ ចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ ២០១៩។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| System Generalized Method of Moments (SGMM) វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានតាមប្រព័ន្ធម៉ូម៉ង់ទូទៅ (System GMM) |
អាចដោះស្រាយបញ្ហាអថេរខាងក្នុង (Endogeneity) កំហុសឆ្គងអថេរ (Heteroskedasticity) និងស្វ័យតម្រួត (Autocorrelation) នៅក្នុងទិន្នន័យបន្ទះសកម្មបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារទិន្នន័យបន្ទះ (Panel data) ដែលមានទំហំធំ ហើយមានភាពស្មុគស្មាញខ្ពស់ក្នុងការគណនា និងការជ្រើសរើសអថេរឧបករណ៍ (Instrumental variables)។ | ម៉ូដែលនេះផ្តល់លទ្ធផលរឹងមាំ (Robust) ដោយបញ្ជាក់ថាដុល្លារូបនីយកម្មជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៅកម្រិត១% ប៉ុន្តែក៏បង្កើនអស្ថិរភាពអតិផរណាផងដែរ។ |
| Feasible Generalized Least Squares (FGLS) / Fixed Effects Model (FEM) ម៉ូដែលផលប៉ះពាល់ថេរ (FEM) និង FGLS |
ងាយស្រួលក្នុងការប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យបន្ទះជាង SGMM ហើយ FGLS អាចជួយកែតម្រូវបញ្ហា phương sai thay đổi (Heteroskedasticity) និង tự tương quan (Autocorrelation) បានមួយកម្រិត។ | មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាអថេរខាងក្នុង (Endogeneity) និងមិនស័ក្តិសមសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យបន្ទះសកម្ម (Dynamic panel data) ដែលមានអថេរយឺតយ៉ាវ (Lagged variables) នោះទេ។ | FEM ត្រូវបានជ្រើសរើសយកមកប្រៀបធៀប ប៉ុន្តែដោយសារមានបញ្ហាកំហុសឆ្គងអថេរ ទើបអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើប្រាស់ FGLS និង SGMM ជាលទ្ធផលចុងក្រោយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារប្រភពទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចជាស៊េរីពេល (Time-series) ទំហំធំពីស្ថាប័នអន្តរជាតិ និងកម្មវិធីស្ថិតិសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យបន្ទះ (Panel data)។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ថ្មីនៅអាស៊ីចំនួន១២ ចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៦-២០១៩ ដែលក្នុងនោះមានរួមបញ្ចូលប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ប្រាក់ដុល្លារ (Dollarization) នៅក្នុងប្រទេសទាំង១២ នេះមានភាពខុសគ្នាខ្លាំង (ឧទាហរណ៍ កម្ពុជាមានកម្រិតដុល្លារូបនីយកម្មខ្ពស់លើសពី ៨០% ធៀបនឹងប្រទេសផ្សេងទៀត) ដែលអាចធ្វើឱ្យមធ្យមភាគនៃលទ្ធផលជារួមមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីបរិបទជាក់លាក់របស់ប្រទេសនីមួយៗឡើយ។
ការរកឃើញ និងវិធីសាស្ត្រក្នុងការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងអ្នកស្រាវជ្រាវនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការយល់ដឹងពីទម្ងន់ទ្វេទិសនៃដុល្លារូបនីយកម្ម ដើម្បីបន្តរៀបចំគោលនយោបាយម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Dollarization | ដំណើរការដែលប្រទេសមួយប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណបរទេស (ដូចជាប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក) ជំនួស ឬទន្ទឹមគ្នានឹងរូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់ខ្លួនក្នុងការទូទាត់ សន្សំ និងកំណត់តម្លៃនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាការដែលអ្នកមានផ្ទះខ្លួនឯង (លុយរៀល) ប៉ុន្តែអ្នកចូលចិត្តទៅជួលផ្ទះអ្នកជិតខាង (លុយដុល្លារ) ដើម្បីរស់នៅនិងរក្សាទុកទ្រព្យសម្បត្តិ ព្រោះគិតថាវាមានទីតាំងរឹងមាំនិងសុវត្ថិភាពជាងមុន។ |
| Macroeconomic instability | ស្ថានភាពដែលសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចធំៗរបស់ប្រទេសមួយ (ដូចជា អតិផរណា ភាពគ្មានការងារធ្វើ និងអត្រាប្តូរប្រាក់) មានការប្រែប្រួលខ្លាំងនិងពិបាកទស្សន៍ទាយ ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្តរបស់អ្នកវិនិយោគ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេវាស់វែងអស្ថិរភាពតាមរយៈកម្រិតនៃបម្រែបម្រួលអតិផរណា។ | ដូចជាអាកាសធាតុដែលប្រែប្រួលលឿនពេក ភ្លៀងផងក្តៅផងក្នុងថ្ងៃតែមួយ ធ្វើឱ្យកសិករមិនហ៊ានដាំដុះ ព្រោះខ្លាចខូចផលដំណាំ។ |
| System Generalized Method of Moments (SGMM) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិសេដ្ឋវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់វិភាគទិន្នន័យបន្ទះសកម្ម (Dynamic Panel Data) ដែលអាចដោះស្រាយបញ្ហាអថេរត្រួតគ្នា ឬអថេរខាងក្នុង (Endogeneity) និងរក្សាបាននូវភាពរឹងមាំនៃលទ្ធផលទោះបីជាទិន្នន័យមានកំហុសឆ្គងក៏ដោយ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពជាច្រើនជ្រុងដើម្បីចាប់រូបភាពចោរពីកន្លែងផ្សេងៗគ្នា ដែលធ្វើឱ្យប៉ូលីសអាចវាយតម្លៃស្ថានការណ៍បានច្បាស់លាស់ ទោះបីជាចោរពាក់ម៉ាស់ក៏ដោយ។ |
| Dynamic panel data | ប្រភេទនៃទិន្នន័យស្រាវជ្រាវដែលតាមដានអង្គភាពសង្កេតដដែលៗ (ឧទាហរណ៍ ប្រទេសផ្សេងៗ) ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ដោយរួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលនៃអថេរក្នុងអតីតកាល (Lagged variables) មកលើបច្ចុប្បន្នកាល។ | ដូចជាការរក្សាទុកសៀវភៅតាមដានសុខភាពសិស្សម្នាក់ៗតាំងពីថ្នាក់ទី១ដល់ទី១២ ដើម្បីមើលថាតើជំងឺកាលពីឆ្នាំមុនប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់របស់ពួកគេនៅឆ្នាំនេះយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ។ |
| Foreign Direct Investment (FDI) | ការវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុន ឬស្ថាប័ននៃប្រទេសមួយ ទៅកាន់អាជីវកម្មនៅក្នុងប្រទេសមួយទៀត ដោយមានគោលដៅគ្រប់គ្រង និងស្វែងរកប្រាក់ចំណេញរយៈពេលវែង។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងយកលុយនិងបច្ចេកទេសរបស់គាត់ មកជួយបើកហាងកាហ្វេនៅលើដីឡូតិ៍របស់អ្នក ដោយគ្រប់គ្រងរួមគ្នានិងចែកប្រាក់ចំណេញគ្នា។ |
| Feasible Generalized Least Squares (FGLS) | វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានម៉ូដែលស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីកែតម្រូវបញ្ហាកំហុសឆ្គងដែលមានបម្រែបម្រួលមិនថេរ (Heteroskedasticity) និងបញ្ហាទិន្នន័យស្វ័យតម្រួត (Autocorrelation) ដើម្បីឱ្យលទ្ធផលកាន់តែមានសុក្រឹតភាព។ | ដូចជាការកែតម្រូវកែវយឹតដែលព្រិលនិងញ័រ ឱ្យមានលំនឹងនិងច្បាស់ឡើងវិញ ដើម្បីអាចមើលឃើញគោលដៅបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Overidentifying restrictions | លក្ខខណ្ឌនៅក្នុងម៉ូដែលសេដ្ឋវិទ្យា ដែលចំនួនអថេរឧបករណ៍ (Instrumental variables) ដែលយកមកប្រើមានច្រើនជាងចំនួនអថេរដែលត្រូវប៉ាន់ស្មាន។ គេប្រើតេស្ត (ដូចជា Hansen J test) ដើម្បីពិនិត្យថាតើអថេរឧបករណ៍ទាំងនោះពិតជាស័ក្តិសមនិងមិនមានជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយកំហុសឆ្គងនៃម៉ូដែលឬទេ។ | ដូចជាការដែលអ្នកមានសាក្សីច្រើននាក់ដើម្បីបញ្ជាក់ការពិតមួយ ការសួរឆ្លើយខ្វែងគ្នាជួយធានាថាសាក្សីទាំងអស់នោះពិតជាមិនបាននិយាយកុហកឬត្រូវរ៉ូវគ្នា។ |
| Cross-sectional dependence | ស្ថានភាពនៅក្នុងទិន្នន័យដែលសកម្មភាព ឬរលកតក់ស្លុតម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច (Shocks) នៅក្នុងប្រទេសមួយ មានឥទ្ធិពល ឬមានភាពពាក់ព័ន្ធជាមួយប្រទេសផ្សេងទៀតនៅក្នុងសំណាកទិន្នន័យ ជារឿយៗបណ្តាលមកពីកត្តាសកលភាវូបនីយកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ | ដូចជាសិស្សនៅក្នុងថ្នាក់តែមួយ បើមានសិស្សម្នាក់កើតជំងឺផ្តាសាយ សិស្សផ្សេងទៀតក៏ងាយនឹងឆ្លងតាមគ្នាដែរ ដោយសារពួកគេស្ថិតក្នុងបរិយាកាសនិងប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នារាល់ថ្ងៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
