បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីការវាយតម្លៃអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់ដីសើមនៅទីក្រុង ក្នុងការកាត់បន្ថយការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចដោយសារបញ្ហាទឹកជំនន់នារដូវវស្សាក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវចម្រុះ ដោយរួមបញ្ចូលការប្រមូលទិន្នន័យពីប្រជាពលរដ្ឋ និងការសម្ភាសន៍អ្នកជំនាញដើម្បីវាយតម្លៃពីទំហំនៃការខាតបង់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Questionnaire Survey & Descriptive Statistics ការស្ទង់មតិដោយកម្រងសំណួរ និងស្ថិតិពិពណ៌នា |
អាចប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីកម្រិតទឹកជំនន់ និងផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ពីអ្នករស់នៅមូលដ្ឋានបានយ៉ាងលម្អិត។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើន និងអាចមានភាពលម្អៀងអាស្រ័យលើការចងចាំរបស់អ្នកឆ្លើយតបអំឡុងពេលសម្ភាសន៍។ | រកឃើញថាទឹកជំនន់មានជម្រៅចន្លោះពី ១០សង់ទីម៉ែត្រ ដល់ ១២០សង់ទីម៉ែត្រ អាស្រ័យលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រ។ |
| Weight Averaged Index (WAI) ការគណនាសន្ទស្សន៍មធ្យមភាគមានទម្ងន់ |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការវាស់វែង និងប្រៀបធៀបកម្រិតនៃការយល់ឃើញរបស់សាធារណជនជាតម្លៃលេខជាក់លាក់ (ពីកម្រិតទាបទៅខ្ពស់)។ | មិនអាចបង្ហាញពីមូលហេតុស៊ីជម្រៅដែលនៅពីក្រោយការយល់ឃើញទាំងនោះបានទេ ប្រសិនបើគ្មានការសម្ភាសន៍បន្ថែម។ | បង្ហាញថាកម្រិតនៃការត្រៀមលក្ខណៈ និងចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋក្នុងការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយមានកម្រិតទាបខ្លាំង (WAI ចន្លោះ ០.១៣ ដល់ ០.២៣)។ |
| Damage Function Approach វិធីសាស្ត្រអនុគមន៍ការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ច |
ផ្តល់នូវការប៉ាន់ស្មានជាទឹកប្រាក់ច្បាស់លាស់ស្តីពីការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច ដែលជាមូលដ្ឋានដ៏ល្អសម្រាប់ការវិភាគចំណាយ-អត្ថប្រយោជន៍គម្រោង។ | ត្រូវការទិន្នន័យមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ពីកម្រិតទឹកជំនន់ និងតម្លៃទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលជាទូទៅពិបាកស្វែងរកទិន្នន័យទាំងនេះនៅកម្ពុជា។ | ការខាតបង់ជាមធ្យមសម្រាប់ការរំខានអាជីវកម្មនីមួយៗគឺ ២៩,២៤ ដុល្លារ។ |
| Analysis of Variance (ANOVA) ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់ |
អាចបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងប្រកបដោយអត្ថន័យស្ថិតិ រវាងកត្តាផ្សេងៗដូចជារយៈពេលទឹកជំនន់ និងទំហំខាតបង់។ | ទាមទារឱ្យមានទំហំសំណាកទិន្នន័យធំគ្រប់គ្រាន់ និងមានរបាយធម្មតា (Normal Distribution) ទើបលទ្ធផលច្បាស់លាស់។ | បញ្ជាក់ថាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងសំខាន់រវាងពេលវេលានៃការជន់លិច និងទំហំខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចរបស់អាជីវកម្មនីមួយៗ (P-value = 0.005)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាច្រើន ជាពិសេសពេលវេលាសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅមូលដ្ឋានផ្ទាល់ ការរៀបចំកម្រងសំណួរ និងជំនាញផ្នែកវិភាគស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តោតសំខាន់តែលើតំបន់ចំនួន៣ ក្នុងខណ្ឌទួលគោក រាជធានីភ្នំពេញ (កម្ពុជាក្រោម ផ្សារដេប៉ូ និងមជ្ឈមណ្ឌលម៉ុងឌីយ៉ាល់) ដែលជាតំបន់ពាណិជ្ជកម្មនិងទីប្រជុំជនចាស់។ ទិន្នន័យនេះមិនតំណាងឱ្យតំបន់ជាយក្រុង ឬខេត្តដទៃទៀតដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចខុសគ្នាឡើយ ដែលទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្ននៅពេលយកទៅអនុវត្តនៅតំបន់ផ្សេង។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច និងការស្ទង់មតិនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ក្នុងការផ្តល់ជាភស្តុតាងសម្រាប់ធ្វើផែនការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចលើផលប៉ះពាល់នេះផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំមួយ ដើម្បីជំរុញឱ្យមានការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតង និងការការពារបឹងធម្មជាតិនៅកម្ពុជាឱ្យបានគង់វង្ស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ecosystem Services (សេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី) | អត្ថប្រយោជន៍ដែលមនុស្សទទួលបានពីប្រព័ន្ធធម្មជាតិ ដូចជាការផ្តល់ទឹកស្អាត ការផ្តល់ជម្រកមច្ឆាជាតិ ឬការស្រូបយកទឹកភ្លៀងដើម្បីទប់ស្កាត់ទឹកជំនន់ជាដើម។ | ប្រៀបដូចជាការងារដែលធម្មជាតិធ្វើដោយឥតគិតថ្លៃ ដើម្បីជួយថែរក្សា និងសម្រួលដល់ការរស់នៅរបស់មនុស្ស។ |
| Damage Function (អនុគមន៍នៃការខូចខាត) | គំរូគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានទំហំនៃការខាតបង់ជាទឹកប្រាក់ ដោយផ្អែកលើកម្រិតនៃគ្រោះមហន្តរាយ (ឧទាហរណ៍៖ ការប្រៀបធៀបជម្រៅទឹកជំនន់ ធៀបនឹងទំហំខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច)។ | ប្រៀបដូចជាតារាងតម្លៃដែលប្រាប់យើងថា បើទឹកលិចត្រឹមជង្គង់ខាតបង់អស់ប៉ុន្មាន ហើយបើលិចដល់ចង្កេះខាតបង់អស់ប៉ុន្មាន។ |
| Weight Averaged Index (សន្ទស្សន៍មធ្យមភាគមានទម្ងន់) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីបំប្លែងទិន្នន័យពីការឆ្លើយតបជាលក្ខណៈគុណភាព (ដូចជា ការវាយតម្លៃពីកម្រិតទាបទៅខ្ពស់) ទៅជាពិន្ទុជាលេខ ដែលមានតម្លៃទម្ងន់ខុសៗគ្នាដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបការយល់ឃើញរបស់សាធារណជន។ | ប្រៀបដូចជាការបូកសរុបពិន្ទុប្រឡងដោយយកមុខវិជ្ជាសំខាន់ៗទៅគុណនឹងមេគុណខ្ពស់ជាងមុខវិជ្ជាធម្មតា ដើម្បីរកមធ្យមភាគពិតប្រាកដ។ |
| Impervious surfaces (ផ្ទៃមិនជ្រាបទឹក) | ផ្ទៃដីដែលត្រូវបានអភិវឌ្ឍដោយគ្របដណ្ដប់នូវវត្ថុធាតុរឹង ដូចជាបេតុង ឬកៅស៊ូ ដែលធ្វើឱ្យទឹកភ្លៀងមិនអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីបាន ហើយបង្កើតជាលំហូរទឹកហូរលើផ្ទៃដីរហូតបង្កជាទឹកជំនន់។ | ប្រៀបដូចជាការពាក់អាវភ្លៀងដែលធ្វើឲ្យទឹកមិនអាចជ្រាបចូលដល់ខ្លួនយើង តែទឹកនោះនឹងហូរធ្លាក់ទៅប្រមូលផ្តុំនៅក្រោមជើង។ |
| Regulating Services (សេវាកម្មនិយ័តកម្ម ឬសេវាសម្រួលបរិស្ថាន) | ផ្នែកមួយនៃសេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដែលធម្មជាតិជួយគ្រប់គ្រង និងទប់ស្កាត់ផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ដូចជាតំបន់ដីសើមជួយស្រូប និងស្តុកទុកទឹកភ្លៀងដើម្បីកាត់បន្ថយគ្រោះទឹកជំនន់ទីក្រុង។ | ប្រៀបដូចជាប៉ុងស្រូបទឹកដ៏ធំមួយរបស់ធម្មជាតិ ដែលជួយបឺតយកទឹកនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ដើម្បីកុំឱ្យលិចផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋ។ |
| Analysis of Variance - ANOVA (ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់) | វិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីស្វែងយល់ថាតើមានភាពខុសគ្នាជាលក្ខណៈប្រព័ន្ធរវាងមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចាប់ពីបីឡើងទៅ ឬអត់។ ក្នុងករណីនេះ គេប្រើដើម្បីរកមើលថាតើទំហំខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចមានទំនាក់ទំនងនឹងពេលវេលានៃការជន់លិចដែរឬទេ។ | ប្រៀបដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុសិស្ស៣ថ្នាក់ផ្សេងគ្នា ដើម្បីទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានថាតើវិធីបង្រៀនរបស់គ្រូពិតជាមានឥទ្ធិពល ឬគ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យ។ |
| Sub-reservoirs (អាងស្តុកទឹករង) | តំបន់ផ្ទុកទឹកតូចៗ ឬបឹងរណប (ដូចជាបឹងត្របែក និងបឹងទំពុន) ដែលទទួលទឹកជាបណ្តោះអាសន្នពីប្រព័ន្ធលូទីក្រុង មុននឹងសម្រួលលំហូរទឹកនោះចូលទៅក្នុងអាងស្តុកទឹកធំ ឬតំបន់ដីសើមចុងក្រោយ (ដូចជាបឹងជើងឯក)។ | ប្រៀបដូចជាកូនធុងទឹកតូចៗដែលត្រៀមត្រងទឹកពីតំណក់លិចដំបូលផ្ទះ មុននឹងយើងយកវាទៅចាក់ចូលក្នុងពាងទឹកដ៏ធំមួយទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
