បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃកម្រិតទាបនៃការតភ្ជាប់និងទំនាក់ទំនងរវាងសហគ្រាសវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) និងសហគ្រាសក្នុងស្រុកនៅក្នុងឧស្សាហកម្មគោលចំនួន ៨ របស់ប្រទេសវៀតណាម ដែលជាដែនកំណត់ដ៏ធំបំផុតមួយនៃគោលនយោបាយទាក់ទាញ FDI ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់គំរូអេកូណូមេទ្រីក (Econometric models) ដើម្បីវាយតម្លៃកត្តាជះឥទ្ធិពល ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យអង្កេតសហគ្រាសប្រចាំឆ្នាំពីការិយាល័យស្ថិតិទូទៅចាប់ពីឆ្នាំ ២០១១ ដល់ ២០២១ ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Levinsohn-Petrin Semi-parametric Method វិធីសាស្ត្រពាក់កណ្តាលប៉ារ៉ាម៉ែត្រ Levinsohn-Petrin សម្រាប់គណនាផលិតភាពកត្តាសរុប (TFP) |
វិធីសាស្ត្រនេះជួយដោះស្រាយបញ្ហាអថេរខាងក្នុង (Endogeneity) នៃធាតុចូលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដោយប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើម ឬថាមពលជាតំណាង (Proxy)។ វាផ្តល់នូវការវាស់វែងកម្រិតបច្ចេកវិទ្យារបស់សហគ្រាសបានសុក្រឹតជាងវិធីសាស្ត្រធម្មតា។ | ទាមទារទិន្នន័យលម្អិតខ្លាំងអំពីតម្លៃវត្ថុធាតុដើម និងការចំណាយថាមពលរបស់សហគ្រាសនីមួយៗ ដែលពិបាកក្នុងការប្រមូល។ ការគណនាមានភាពស្មុគស្មាញនិងទាមទារកម្មវិធីស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់។ | កម្រិតបច្ចេកវិទ្យា (TFP) មានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងជាមួយនឹងកម្រិតនៃការតភ្ជាប់ (មេគុណ 0.204, 0.111, 0.107, 0.093 នៅកម្រិត p<0.01)។ |
| Panel Data Econometric Model with Lagged Dependent Variables គំរូអេកូណូមេទ្រីកទិន្នន័យបន្ទះដែលមានអថេរអាស្រ័យយឺតយ៉ាវ (Lagged Dependent Variable) |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវគ្រប់គ្រងលើភាពខុសគ្នានៃពេលវេលានិងលក្ខណៈរចនាសម្ព័ន្ធរបស់សហគ្រាស។ ការដាក់បញ្ចូលអថេរយឺតយ៉ាវ (t-1) ជួយកាត់បន្ថយបញ្ហាស៊ីសង្វាក់គ្នាដោយស្វ័យប្រវត្តិ (Autocorrelation)។ | ទាមទារឱ្យមានទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលា (Time-series) វែង និងមានគុណភាពខ្ពស់ ដែលទិន្នន័យដែលបាត់ (Missing values) អាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលលំអៀង។ | រកឃើញថាអតិផរណាមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងដល់ទំនាក់ទំនងទៅក្រោយ (-0.154) និងទំនាក់ទំនងទៅមុខ (-0.234) រវាងសហគ្រាស FDI និងក្នុងស្រុក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាសាច់ប្រាក់ដោយផ្ទាល់ក៏ដោយ ក៏ការស្រាវជ្រាវខ្នាតធំបែបនេះទាមទារនូវធនធានទិន្នន័យ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជាច្រើន។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យសហគ្រាសរបស់ប្រទេសវៀតណាមចន្លោះឆ្នាំ ២០១១-២០២១ ដោយផ្តោតលើឧស្សាហកម្មគោលចំនួន ៨ ដោយមិនបានរាប់បញ្ចូលវិស័យសេវាកម្ម ឬកសិកម្មឡើយ។ សម្រាប់កម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានអត្ថន័យខ្លាំងណាស់ ព្រោះកម្ពុជាមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នា (ពឹងផ្អែកលើការកាត់ដេរ និងស្បែកជើង) ហើយកំពុងព្យាយាមបង្កើនការផ្សារភ្ជាប់រវាង FDI ជាមួយនឹងសហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យម (SMEs) ក្នុងស្រុក។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្ពុជាអាចមានបញ្ហាខ្វះខាតទិន្នន័យប្រវត្តិសហគ្រាសរយៈពេលវែងដូចវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រនិងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះ គឺអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការរៀបចំគោលនយោបាយឧស្សាហកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីកត្តាទាំងនេះនឹងជួយកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការត្រឹមតែទាក់ទាញបរិមាណរោងចក្រ ទៅជាការទាញយកចំណេះដឹង បច្ចេកវិទ្យា និងការកសាងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ក្នុងស្រុកឱ្យកាន់តែរឹងមាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Foreign Direct Investment (FDI) | ការវិនិយោគដែលក្រុមហ៊ុនបរទេសយកទុនមកបង្កើតរោងចក្រ ឬទិញភាគហ៊ុនធំនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុក ដើម្បីគ្រប់គ្រងអាជីវកម្ម និងប្រតិបត្តិការដោយផ្ទាល់នៅក្នុងប្រទេសទទួលការវិនិយោគ។ | ដូចជាជនបរទេសម្នាក់យកលុយមកបើកហាងកាហ្វេធំមួយដោយខ្លួនឯងនៅស្រុកយើង ជាជាងគ្រាន់តែចងការប្រាក់ឱ្យយើងបើក។ |
| Backward connection | ទំនាក់ទំនងដែលកើតឡើងនៅពេលក្រុមហ៊ុនបរទេស (FDI) ទិញវត្ថុធាតុដើម គ្រឿងបន្លាស់ ឬសេវាកម្មពីក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុក ដើម្បីយកទៅផលិតជាផលិតផលសម្រេច។ នេះជាការជួយពង្រីកទីផ្សារដល់អ្នកផ្គត់ផ្គង់ក្នុងស្រុក។ | ដូចជារោងចក្រកាត់ដេររបស់បរទេស ទិញក្រណាត់ ឬអំបោះពីរោងចក្រតូចៗរបស់ខ្មែរដើម្បីដេរខោអាវ។ |
| Forward connection | ទំនាក់ទំនងដែលកើតឡើងនៅពេលក្រុមហ៊ុនបរទេស (FDI) លក់ផលិតផលពាក់កណ្តាលសម្រេច ឬវត្ថុធាតុដើមរបស់ខ្លួនទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុក ដើម្បីយកទៅកែច្នៃបន្ត ឬផលិតជាទំនិញផ្សេងទៀត។ | ដូចជារោងចក្រផលិតបន្ទះឈីបរបស់បរទេស លក់បន្ទះឈីបនោះមកឱ្យក្រុមហ៊ុនខ្មែរ ដើម្បីដំឡើងជាកុំព្យូទ័រ។ |
| Horizontal linkage | ការសាយភាយចំណេះដឹង ឬបច្ចេកវិទ្យាដែលកើតឡើងរវាងក្រុមហ៊ុនបរទេស និងក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកដែលកំពុងប្រកួតប្រជែងគ្នានៅក្នុងឧស្សាហកម្មតែមួយ ឬផលិតទំនិញស្រដៀងគ្នា។ | ដូចជាហាងកាហ្វេក្នុងស្រុកមួយរៀនពីរបៀបឆុងកាហ្វេ ឬរៀបចំការតុបតែងហាង តាមហាងកាហ្វេល្បីពីបរទេស (ឧទាហរណ៍ Starbucks) ដែលមកបើកនៅជិតនោះ។ |
| Total Factor Productivity (TFP) | រង្វាស់នៃការកើនឡើងទិន្នផលដែលមិនមែនបានមកពីការបន្ថែមចំនួនកម្មករ ឬម៉ាស៊ីននោះទេ ប៉ុន្តែបានមកពីការកែលម្អបច្ចេកវិទ្យា ការគ្រប់គ្រងល្អ នវានុវត្តន៍ ឬប្រសិទ្ធភាពនៃដំណើរការផលិត។ | ដូចជាចុងភៅពីរនាក់មានគ្រឿងផ្សំនិងចង្ក្រានដូចគ្នា ប៉ុន្តែម្នាក់អាចធ្វើម្ហូបបានឆ្ងាញ់ជាងនិងលឿនជាងដោយសារតែគាត់មានតិចនិកល្អជាង (តិចនិកនោះគឺ TFP)។ |
| Technology absorption ability | សមត្ថភាពរបស់ក្រុមហ៊ុនមួយក្នុងការស្គាល់តម្លៃនៃព័ត៌មាន ឬបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗពីខាងក្រៅ យកមកសិក្សា និងអនុវត្តជាក់ស្តែងដើម្បីបង្កើតផលចំណេញ និងប្រសិទ្ធភាពក្នុងអាជីវកម្មរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាសិស្សម្នាក់មានសៀវភៅល្អៗពីគ្រូ តែវាអាស្រ័យលើគាត់ថាមានសមត្ថភាពអានយល់ និងយកទៅដោះស្រាយលំហាត់បានលឿនកម្រិតណា។ |
| Econometric models | ការប្រើប្រាស់រូបមន្តគណិតវិទ្យា និងវិធីសាស្ត្រស្ថិតិ ដើម្បីវាស់ស្ទង់និងបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងនៃអថេរសេដ្ឋកិច្ចណាមួយ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យជាក់ស្តែងក្នុងទម្រង់ជាលេខ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនគណនាដើម្បីរកមើលបញ្ជាក់ថា តើការខិតខំរៀនពិតជាធ្វើឱ្យពិន្ទុប្រឡងកើនឡើងកម្រិតណា ដោយមានទិន្នន័យច្បាស់លាស់។ |
| Input - Output: I/O | តារាងម៉ាទ្រីសសេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ហាញពីរបៀបដែលវិស័យមួយពឹងផ្អែកលើវិស័យផ្សេងទៀត ក្នុងការទិញវត្ថុធាតុដើម (Input) និងលក់ផលិតផល (Output) នៅក្នុងចរន្តសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូលនៃប្រទេសមួយ។ | ដូចជាផ្ទាំងផែនទីបង្ហាញផ្លូវទឹក ដែលប្រាប់ថាតើទឹកហូរពីប្រឡាយណាចូលស្រែណា ហើយស្រែណាហូរទឹកចេញទៅបឹងវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
