បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីស្ថានភាពនៃការចូលរួមរបស់សហគ្រាសឧស្សាហកម្មកែច្នៃ និងផលិតរបស់ប្រទេសវៀតណាមនៅក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកល (Global Value Chains - GVC) ដែលបច្ចុប្បន្ននៅតែពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញផលិតផលដំឡើងដែលមានតម្លៃបន្ថែមទាប និងការវិនិយោគពីបរទេសជាជាងការផលិតវត្ថុធាតុដើម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ និងការប្រៀបធៀបដោយផ្អែកលើទិន្នន័យខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកលពីប្រភពអន្តរជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Backward Linkage Analysis (FVA) ការវិភាគទំនាក់ទំនងខ្សែចង្វាក់តម្លៃត្រឡប់ក្រោយ (FVA) |
បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីកម្រិតនៃការទាក់ទាញការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) និងកំណើនទំហំនៃការនាំចេញសរុបរបស់ប្រទេសមួយ។ វាជួយបង្កើតការងារក្នុងវិស័យកែច្នៃ និងដំឡើងបានយ៉ាងលឿន។ | ឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃបន្ថែមក្នុងស្រុកដែលមានកម្រិតទាប ដោយសារការផលិតពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចូលវត្ថុធាតុដើមពីបរទេសមកដំឡើងមុននឹងនាំចេញបន្ត។ | អត្រាចូលរួមក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃត្រឡប់ក្រោយរបស់វៀតណាមមានកម្រិតខ្ពស់ (៥១,១% ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨) ដែលខ្ពស់ជាងបណ្តាប្រទេសដទៃទៀតក្នុងតំបន់អាស៊ាន។ |
| Forward Linkage Analysis (DVX) ការវិភាគទំនាក់ទំនងខ្សែចង្វាក់តម្លៃទៅមុខ (DVX) |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពពិតប្រាកដនៃសេដ្ឋកិច្ចក្នុងការផលិតវត្ថុធាតុដើម ឬទំនិញពាក់កណ្តាលសម្រេចដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។ | ទាមទារឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញច្បាស់លាស់ និងឧស្សាហកម្មគាំទ្រដែលរឹងមាំ ដែលជាកត្តាដ៏លំបាកសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងការសម្រេចបាន។ | អត្រាចូលរួមរបស់វៀតណាមក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃទៅមុខមានកម្រិតទាបបំផុត និងបានធ្លាក់ចុះពី ១២,៣% (ឆ្នាំ ២០១០) មកត្រឹម ១១,០% (ឆ្នាំ ២០១៨)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ (Secondary Data) ពីមូលដ្ឋានទិន្នន័យកម្រិតអន្តរជាតិ ដែលមិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយធនធានហិរញ្ញវត្ថុច្រើនក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នោះទេ។
ការស្រាវជ្រាវនេះផ្តោតជាចម្បងលើទិន្នន័យឧស្សាហកម្មកែច្នៃ និងផលិតរបស់ប្រទេសវៀតណាម និងប្រៀបធៀបជាមួយបណ្តាប្រទេសនៅអាស៊ីចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ២០១៨។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ដូចជាក្រុមហ៊ុន Samsung ជាដើម។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ ព្រោះកម្ពុជាក៏កំពុងដើរតាមគន្លងសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នា ដែលពឹងផ្អែកលើការនាំចេញផលិតផលកាត់ដេរ និងការដំឡើងដែលមានតម្លៃបន្ថែមទាប។
វិធីសាស្ត្រវិភាគ និងអនុសាសន៍គោលនយោបាយនៅក្នុងឯកសារនេះ ពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកធ្វើជាគំរូយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីគម្លាតនៃខ្សែចង្វាក់តម្លៃនេះ នឹងជួយកម្ពុជាឱ្យរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រច្បាស់លាស់ដើម្បីជៀសវាងការជាប់អន្ទាក់តម្លៃបន្ថែមទាប និងរំដោះខ្លួនចេញពីការធ្វើត្រឹមតែជា 'រោងចក្រដំឡើង' ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Global Value Chain | បណ្តាញនៃសកម្មភាពផលិតកម្មទាំងអស់ ចាប់តាំងពីការរចនា ការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការលក់ រហូតដល់ការផ្តល់សេវាកម្មគាំទ្រ ដែលត្រូវបានបែងចែក និងអនុវត្តនៅតាមបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗគ្នាជុំវិញពិភពលោក ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីតម្លៃពលកម្ម និងបច្ចេកវិទ្យា។ | ដូចជាដំណើរការផលិតទូរស័ព្ទមួយគ្រឿង ដែលអេក្រង់ធ្វើនៅប្រទេសមួយ បន្ទះឈីបនៅប្រទេសមួយទៀត ហើយយកមកដំឡើងនៅប្រទេសទីបី មុននឹងលក់ទៅកាន់ពិភពលោក។ |
| Backward linkage | ការចូលរួមក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃដោយការនាំចូលវត្ថុធាតុដើម ឬគ្រឿងបន្លាស់ពីបរទេស មកធ្វើការកែច្នៃ ឬដំឡើងនៅក្នុងស្រុក ដើម្បីផលិតជាទំនិញសម្រេចរួចនាំចេញបន្តទៅក្រៅប្រទេសវិញ។ | ដូចជាជាងកាត់ដេរដែលទិញក្រណាត់ពីគេមកកាត់ជារ៉ូប រួចលក់ចេញវិញ ដោយមិនបានត្បាញក្រណាត់ដោយខ្លួនឯងនោះទេ។ |
| Forward linkage | ការចូលរួមក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃដោយការផលិតវត្ថុធាតុដើម ឬទំនិញពាក់កណ្តាលសម្រេចនៅក្នុងស្រុក រួចនាំចេញទៅប្រទេសផ្សេង ដើម្បីឱ្យប្រទេសនោះយកទៅកែច្នៃបន្តជាផលិតផលសម្រេចសម្រាប់ការនាំចេញ។ | ដូចជាកសិករដាំកប្បាស ហើយលក់ទៅឱ្យរោងចក្រនៅបរទេសដើម្បីគេយកទៅត្បាញជាក្រណាត់ រួចកាត់ជាខោអាវ។ |
| Foreign value-added | ផ្នែកនៃតម្លៃសរុបនៃទំនិញនាំចេញរបស់ប្រទេសមួយ ដែលមិនមែនផលិតបានដោយខ្លួនឯង ប៉ុន្តែបានមកពីការទិញ និងនាំចូលវត្ថុធាតុដើម ឬគ្រឿងបន្លាស់ពីប្រទេសផ្សេងយកមកប្រើប្រាស់។ | បើអ្នកលក់នំខេកមួយតម្លៃ ១០ដុល្លារ តែទិញម្សៅ និងស្ករពីគេអស់ ៦ដុល្លារ នោះ ៦ដុល្លារហ្នឹងហើយគឺជាតម្លៃបន្ថែមដែលមកពីខាងក្រៅ។ |
| Domestic value-added | ផ្នែកនៃតម្លៃទំនិញនាំចេញដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងពិតប្រាកដដោយកម្លាំងពលកម្ម ធនធាន និងបច្ចេកវិទ្យានៅក្នុងប្រទេសខ្លួនឯង ដែលជាការរួមចំណែកដោយផ្ទាល់ដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច (GDP) របស់ប្រទេសនោះ។ | ក្នុងតម្លៃនំខេក ១០ដុល្លារ ៤ដុល្លារដែលកើតចេញពីកម្លាំងញើសឈាមរបស់អ្នកធ្វើ និងវត្ថុធាតុដើមផ្ទាល់ខ្លួន គឺជាតម្លៃបន្ថែមក្នុងស្រុក។ |
| Processing and manufacturing | វិស័យឧស្សាហកម្មដែលផ្តោតលើការប្រែក្លាយវត្ថុធាតុដើម ឱ្យទៅជាផលិតផលសម្រេច ឬផលិតផលពាក់កណ្តាលសម្រេច តាមរយៈការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីន កម្លាំងពលកម្ម ឬដំណើរការគីមី និងបច្ចេកវិទ្យាផ្សេងៗ។ | ដូចជារោងចក្រដែលយកជ័រកៅស៊ូឆៅមកកែច្នៃ និងចាក់ពុម្ពធ្វើជាកង់ឡាន។ |
| Foreign Direct Investment | ការបណ្តាក់ទុនផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុន ឬវិនិយោគិនបរទេសមកក្នុងប្រទេសមួយទៀត ដោយមានគោលបំណងបង្កើតអាជីវកម្ម រោងចក្រ ឬគ្រប់គ្រងប្រតិបត្តិការរយៈពេលវែងនៅក្នុងប្រទេសទទួលការវិនិយោគនោះ។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនកូរ៉េយកលុយមកសង់រោងចក្រផលិតទូរស័ព្ទដ៏ធំមួយនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
