បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវិភាគផលប៉ះពាល់នៃការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) មកលើសកម្មភាពនាំចេញរបស់បណ្តាប្រទេសនានាជុំវិញពិភពលោក ដោយពិនិត្យមើលតួនាទីនៃអត្រាប្តូរប្រាក់ និងការចូលជាសមាជិកអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (WTO)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្ថិតិ Bayes ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យបន្ទះនៃ ៤០ ប្រទេស ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៥ ដល់ ២០២១។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bayesian Approach (MCMC Algorithm) វិធីសាស្ត្រ Bayes (ប្រើក្បួនដោះស្រាយ MCMC) |
អាចដោះស្រាយបញ្ហាសំណាកទិន្នន័យតូចបានយ៉ាងល្អ និងមិនទាមទារការសន្មត់តឹងរ៉ឹងពេក។ វាផ្តល់នូវតម្លៃប្រូបាប៊ីលីតេពិតប្រាកដ (Posterior probability) នៃសម្មតិកម្ម។ | ទាមទារការគណនាស្មុគស្មាញខ្ពស់ និងតម្រូវឱ្យមានការកំណត់បំណែងចែកជាមុន (Prior distribution) ដែលអាចមានភាពលម្អៀងប្រសិនបើមិនបានជ្រើសរើសត្រឹមត្រូវ។ | រកឃើញថា FDI មានប្រូបាប៊ីលីតេ ៩២,២១% ក្នុងការជះឥទ្ធិពលវិជ្ជមានដល់ការនាំចេញ ហើយកើនដល់ ៩៩,៩២% សម្រាប់ប្រទេសជាសមាជិក WTO។ |
| Traditional Frequentist Methods (PoolOLS, FEM, REM, GMM) វិធីសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចមាត្រប្រពៃណី (PoolOLS, FEM, REM, GMM) |
ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ និងងាយស្រួលក្នុងការគណនាតាមរយៈកម្មវិធីស្ថិតិទូទៅ។ | ត្រូវការទំហំសំណាកធំ (Large sample size) និងមានការសន្មត់តឹងរ៉ឹងដែលពិបាកនឹងសម្រេចបានក្នុងទិន្នន័យជាក់ស្តែង។ តម្លៃ P-value មិនបង្ហាញពីកម្រិតប្រូបាប៊ីលីតេនៃសម្មតិកម្មនោះទេ។ | ការសិក្សាមុនៗទទួលបានលទ្ធផលចម្រុះ និងមិនមានភាពច្បាស់លាស់ទាំងស្រុងអំពីកម្រិតប្រូបាប៊ីលីតេនៃផលប៉ះពាល់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្មវិធីស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់ និងទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិរយៈពេលវែង។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពី ៤០ប្រទេស (ទាំងសមាជិក និងមិនមែនសមាជិក WTO) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៥-២០២១ ដែលផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពសកលយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចមានភាពលម្អៀងទៅរកប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំៗ ឬទិន្នន័យពេញលេញ ខណៈដែលបរិបទជាក់លាក់នៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា (ដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញសម្លៀកបំពាក់ និងកសិផល) អាចមិនត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងនោះទេ។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទាក់ទាញវិនិយោគ និងជំរុញការនាំចេញ។
ជារួម ការយល់ដឹងពីអន្តរកម្មរវាង FDI អត្រាប្តូរប្រាក់ និងសមាជិកភាព WTO តាមរយៈការវិភាគ Bayes នឹងជួយស្ថាប័នកម្ពុជាធ្វើការសម្រេចចិត្តផ្អែកលើទិន្នន័យបានកាន់តែសុក្រឹត ដើម្បីជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bayesian method | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើប្រាស់ចំណេះដឹង ឬទិន្នន័យដែលមានស្រាប់ (Prior) រួមបញ្ចូលជាមួយទិន្នន័យថ្មី ដើម្បីធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព និងគណនាប្រូបាប៊ីលីតេនៃសម្មតិកម្មណាមួយ (Posterior) ថាតើវាមានភាពត្រឹមត្រូវកម្រិតណា។ | ដូចជាការទាយថាថ្ងៃនេះភ្លៀងឬអត់ ដោយផ្អែកលើបទពិសោធន៍រដូវវស្សា (ចំណេះដឹងចាស់) បូកផ្សំជាមួយការពពកខ្មៅដែលកំពុងឃើញផ្ទាល់ភ្នែក (ទិន្នន័យថ្មី)។ |
| MCMC (Markov Chain Monte Carlo) | ក្បួនដោះស្រាយកុំព្យូទ័រដែលប្រើសម្រាប់ការទាញយកសំណាកទិន្នន័យដោយចៃដន្យជាបន្តបន្ទាប់ (Chain) ដើម្បីប៉ាន់ស្មានបំណែងចែកប្រូបាប៊ីលីតេស្មុគស្មាញនៅក្នុងម៉ូដែល Bayes ដែលមិនអាចគណនាតាមរូបមន្តគណិតវិទ្យាផ្ទាល់បាន។ | ដូចជាការដើររុករកកន្លែងដែលមានផ្សិតច្រើនបំផុតក្នុងព្រៃធំមួយ ដោយដើរមួយជំហានម្តងៗទៅរកកន្លែងណាដែលមានក្លិនផ្សិតខ្លាំងជាងមុន រហូតដល់រកឃើញតំបន់គោលដៅ។ |
| Gelman-Rubin Rc | រង្វាស់ស្ថិតិមួយប្រើសម្រាប់ពិនិត្យមើលថាតើដំណើរការ MCMC បានឈានដល់ចំណុចរួម (Convergence) ភាពនឹងនរឬនៅ។ បើតម្លៃនេះជិត ១ (ជាធម្មតាតិចជាង ១.២) មានន័យថាម៉ូដែលបានរៀនពីទិន្នន័យបានល្អ និងអាចជឿទុកចិត្តបាន។ | ដូចជាការអោយចុងភៅ៣នាក់ផ្សេងគ្នាសាកល្បងភ្លក់សម្លរមួយឆ្នាំង បើអ្នកទាំង៣ប្រាប់ថាសម្លរនោះមានរសជាតិដូចគ្នា (តម្លៃជិត១) នោះមានន័យថាសម្លរនោះឆ្អិន និងអាចដួសញ៉ាំបានហើយ។ |
| Posterior probability | ប្រូបាប៊ីលីតេដែលត្រូវបានគណនា និងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពរួចរាល់ បន្ទាប់ពីបានបញ្ចូលទិន្នន័យថ្មីទៅក្នុងគំរូ។ វាបង្ហាញពីកម្រិតនៃភាពប្រាកដប្រជាដែលសម្មតិកម្មមួយ (ឧ. FDI ជំរុញការនាំចេញ) ពិតជាត្រឹមត្រូវមែន។ | ដូចជាការជឿជាក់ ៩៩% ថាអ្នកនឹងប្រឡងជាប់ បន្ទាប់ពីបានឃើញវិញ្ញាសាផ្ទាល់ភ្នែក ហើយដឹងថាខ្លួនឯងចេះធ្វើវាទាំងអស់។ |
| Foreign direct investment (FDI) | ការបោះទុនវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុន ឬបុគ្គលនៅប្រទេសមួយ ទៅក្នុងសកម្មភាពអាជីវកម្ម ផលិតកម្ម ឬរោងចក្រ នៅក្នុងប្រទេសមួយផ្សេងទៀត ដើម្បីទទួលបានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងប្រតិបត្តិការយូរអង្វែង។ | ដូចជាការដែលក្រុមហ៊ុនជប៉ុនយកលុយមកសាងសង់រោងចក្រផលិតរថយន្តនៅស្រុកខ្មែរ ហើយជួលកម្មករខ្មែរឲ្យធ្វើការឲ្យគេផ្ទាល់ ជំនួសឲ្យការគ្រាន់តែទិញភាគហ៊ុនទុក។ |
| Real exchange rate | អត្រាប្តូរប្រាក់ដែលបានកែតម្រូវដោយគិតបញ្ចូលនូវអត្រាអតិផរណារវាងប្រទេសពីរ ដើម្បីបង្ហាញពីអំណាចទិញពិតប្រាកដ ឬតម្លៃនៃទំនិញប្រទេសមួយធៀបនឹងប្រទេសមួយទៀត។ ការធ្លាក់ចុះនៃអត្រានេះធ្វើឱ្យទំនិញក្នុងស្រុកថោកជាងមុនសម្រាប់អ្នកទិញបរទេស ជួយជំរុញការនាំចេញ។ | ដូចជាការគិតលុយមិនត្រឹមតែថាតើ ១ដុល្លារដូរបាន ៤០០០រៀលទេ តែត្រូវគិតថាតើ ៤០០០រៀលនោះអាចទិញគុយទាវបាន១ចាននៅខ្មែរ ស្មើនឹង១ដុល្លារអាចទិញគុយទាវបាននៅអាមេរិកដែរឬទេ។ |
| Interaction variable | អថេរដែលបង្កើតឡើងដោយការគុណអថេរពីរចូលគ្នា (ឧទាហរណ៍ FDI * WTO ហៅថា FDIW) នៅក្នុងម៉ូដែល ដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើឥទ្ធិពលនៃអថេរមួយ (FDI) មកលើលទ្ធផល (ការនាំចេញ) មានការកើនឡើង ឬថយចុះឬទេ នៅពេលដែលអថេរមួយទៀត (សមាជិកភាព WTO) ផ្លាស់ប្តូរ។ | ដូចជាការចង់ដឹងថា តើការប្រើប្រាស់ជី (FDI) ធ្វើឱ្យដំណាំលូតលាស់ល្អប៉ុណ្ណា នៅពេលដែលមានប្រព័ន្ធស្រោចស្រពទឹកគ្រប់គ្រាន់ (WTO) ធៀបនឹងពេលដែលអត់មានទឹកស្រោចស្រព។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
