បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវអំពីតួនាទី និងផលប៉ះពាល់នៃឧស្សាហកម្មកែច្នៃ និងផលិតកម្ម (Processing and Manufacturing) ទៅលើកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសវៀតណាម ព្រមទាំងបញ្ហាប្រឈមនានាដែលធ្វើឱ្យតម្លៃបន្ថែមក្នុងវិស័យនេះនៅមានកម្រិតទាប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របរិមាណ និងគុណភាព ដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យតារាងធាតុចូល-លទ្ធផលអន្តរវិស័យដើម្បីវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Input-Output (I-O) Table Analysis ការវិភាគតារាងធាតុចូល-លទ្ធផលអន្តរវិស័យ (ម៉ូដែល Leontief) |
អាចគណនាឥទ្ធិពលសាយភាយ (Multiplier effect) និងទំនាក់ទំនងខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់អន្តរវិស័យបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ទាមទារទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចថ្នាក់ជាតិកម្រិតខ្ពស់ ដែលពិបាកប្រមូល និងអាចមានភាពយឺតយ៉ាវ (ឧទាហរណ៍ប្រើទិន្នន័យឆ្នាំ ២០១២ សម្រាប់ឆ្នាំ ២០១៥)។ | រកឃើញថាមេគុណទិន្នផលសរុបមានកម្រិតខ្ពស់ (២,២០) ប៉ុន្តែមេគុណតម្លៃបន្ថែមមានកម្រិតទាប (០,៥០) ដោយសារការពឹងផ្អែកលើការនាំចូល។ |
| Descriptive Statistics Analysis ការវិភាគស្ថិតិពិពណ៌នាទូទៅ |
ងាយស្រួលយល់ និងបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីនិន្នាការទូទៅនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ការងារ និងលំហូរទុនវិនិយោគបរទេស (FDI)។ | មិនអាចវាស់វែងទំនាក់ទំនងរចនាសម្ព័ន្ធស៊ីជម្រៅ ឬឥទ្ធិពលប្រយោល (Indirect effects) រវាងវិស័យនីមួយៗបានទេ។ | បង្ហាញថាវិស័យផលិតកម្មទាក់ទាញ FDI រហូតដល់ ៥៧,៥% និងរួមចំណែក ៩៣,២% នៃតម្លៃនាំចេញសរុប។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានធនធានកុំព្យូទ័រ (Hardware) ធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារយ៉ាងចាំបាច់នូវទិន្នន័យស្ថិតិជាតិផ្លូវការ និងចំណេះដឹងផ្នែកម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះផ្អែកទាំងស្រុងលើទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសវៀតណាមក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០១១-២០២០ ដែលជារដ្ឋកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ឧស្សាហកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នា (ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើ ការនាំចេញ ការដំឡើង និងទុន FDI) ប៉ុន្តែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍ដំបូងជាង។
វិធីសាស្ត្រវិភាគ I-O នេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា។
ការបន្សាំម៉ូដែលនេះមកប្រើនៅកម្ពុជា នឹងជួយរដ្ឋាភិបាលផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រពីការតម្រង់ទិសលើទំហំនាំចេញសរុប ទៅជាការផ្តោតលើការបង្កើតតម្លៃបន្ថែមពិតប្រាកដ និងការកសាងឧស្សាហកម្មគាំទ្រ (Supporting Industries)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Input - Output (I - O) | ម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចគណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីវិភាគទំនាក់ទំនងអន្តរកម្មរវាងវិស័យផ្សេងៗក្នុងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ដោយបង្ហាញពីរបៀបដែលទិន្នផលនៃវិស័យមួយក្លាយជាធាតុចូលនៃវិស័យមួយទៀត។ | ដូចជាបណ្តាញពីងពាងដែលបង្ហាញថាតើរោងចក្រផលិតក្រណាត់ផ្គត់ផ្គង់រោងចក្រកាត់ដេរយ៉ាងដូចម្តេច ហើយរោងចក្រកាត់ដេរទិញអំបោះនិងឡេវអាវពីណាខ្លះ។ |
| Leontief inverse matrix | ឧបករណ៍គណិតវិទ្យាក្នុងម៉ូដែល I-O ប្រើសម្រាប់វាស់វែងឥទ្ធិពលសរុប (ទាំងផ្ទាល់ និងប្រយោល) នៅពេលមានការផ្លាស់ប្តូរតម្រូវការចុងក្រោយនៃទំនិញណាមួយនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។ | ប្រៀបដូចជាការទម្លាក់ដុំថ្មចូលក្នុងទឹក វាជួយគណនាថាតើរលកទឹកសាយភាយទៅដល់ណាខ្លះ ពេលមានអ្នកបញ្ជាទិញផលិតផលថ្មីមួយមុខ។ |
| Value Added | តម្លៃដែលត្រូវបានបង្កើតបន្ថែមលើវត្ថុធាតុដើម និងសេវាកម្មកំឡុងពេលដំណើរការផលិតកម្ម។ វាតំណាងឱ្យប្រាក់ចំណេញ ប្រាក់ឈ្នួល និងពន្ធដែលរកបានដោយប្រទេសពិតប្រាកដ ជាជាងការរាប់បញ្ចូលទាំងថ្លៃវត្ថុធាតុដើមនាំចូល។ | បើអ្នកទិញម្សៅតម្លៃ១ដុល្លារ មកដុតធ្វើជានំប៉័ងលក់បាន៣ដុល្លារ តម្លៃបន្ថែមគឺ២ដុល្លារដែលអ្នកបង្កើតបានពីកម្លាំងពលកម្មនិងជំនាញរបស់អ្នក។ |
| Backward linkages | កម្រិតដែលវិស័យមួយពឹងផ្អែកលើការទិញធាតុចូលពីវិស័យផ្សេងៗទៀតក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។ មេគុណនេះធំ មានន័យថាពេលវិស័យនេះរីកចម្រើន វានឹងទាញវិស័យផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមខាងក្រោមឱ្យរីកចម្រើនតាម។ | ដូចជាភោជនីយដ្ឋានបើកថ្មីមួយ ដែលជួយផ្តល់ម៉ូយជាប្រចាំដល់កសិករដាំបន្លែ និងអ្នកលក់សាច់នៅផ្សារឱ្យលក់ដាច់ជាងមុន។ |
| Forward linkages | កម្រិតដែលផលិតផលនៃវិស័យមួយត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាធាតុចូលសម្រាប់វិស័យផ្សេងៗទៀត។ វាបង្ហាញពីភាពរសើបនិងសារៈសំខាន់នៃវិស័យនេះជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ក្នុងខ្សែចង្វាក់ផលិតកម្ម។ | ដូចជារោងចក្រផលិតម្សៅមី ដែលបម្រើជាវត្ថុធាតុដើមយ៉ាងសំខាន់មិនអាចខ្វះបានសម្រាប់ហាងនំប៉័ង រោងចក្រផលិតនំ និងរោងចក្រផលិតមីកញ្ចប់។ |
| Total Factor Productivity (TFP) | រង្វាស់នៃប្រសិទ្ធភាពសរុបក្នុងការប្រើប្រាស់កត្តាផលិតកម្ម (ទុន និងពលកម្ម) នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។ ការកើនឡើង TFP ច្រើនតែបណ្តាលមកពីវឌ្ឍនភាពបច្ចេកវិទ្យា ការច្នៃប្រឌិត និងការគ្រប់គ្រងកាន់តែល្អប្រសើរ។ | ដូចជាអ្នកធ្វើការងារដដែល ប្រើពេលនិងកម្លាំងស្មើមុន ប៉ុន្តែផលិតបានច្រើនជាងមុនដោយសារចេះប្រើបច្ចេកទេសថ្មីឬម៉ាស៊ីនទំនើប។ |
| Supporting industries | បណ្តុំរោងចក្រ និងសហគ្រាសដែលផលិតគ្រឿងបន្លាស់ វត្ថុធាតុដើម ការវេចខ្ចប់ និងសេវាកម្មបច្ចេកទេស ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ដល់រោងចក្រផលិតផលិតផលចុងក្រោយ (ឧ. រោងចក្រផលិតកង់ឡានសម្រាប់រោងចក្រតម្លើងរថយន្ត)។ | ដូចជាតួអង្គរងនៅក្នុងរឿងកុន ដែលជួយគាំទ្រនិងធ្វើឱ្យតួឯក (រោងចក្រធំៗ) អាចដំណើរការ និងផលិតទំនិញបានយ៉ាងរលូនដោយមិនបាច់រង់ចាំទិញរបស់ពីបរទេស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
