បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃថាតើគុណភាពស្ថាប័ន (Institutional Quality) មានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើការសាយភាយបច្ចេកវិទ្យានិងចំណេះដឹងពីសហគ្រាសវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) និងសហគ្រាសរដ្ឋ (SOEs) មកកាន់សហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យម (SMEs) នៅប្រទេសវៀតណាមក្នុងបរិបទឧស្សាហកម្ម ៤.០។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់គំរូសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីវិភាគទិន្នន័យបន្ទះក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០១២ ដល់ ២០២០ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលសាយភាយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Random Effects Model (REM) គំរូឥទ្ធិពលចៃដន្យ (ប្រើប្រាស់ក្នុងការវិភាគចុងក្រោយ) |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់ក្នុងការវិភាគទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ដែលមានចំនួនសង្កេតច្រើន និងអាចគ្រប់គ្រងអថេរដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា។ | ទាមទារការសន្មត់ដ៏តឹងរ៉ឹងថា មិនមានទំនាក់ទំនងរវាងកំហុសចៃដន្យ (Unobserved variables) ជាមួយនឹងអថេរឯករាជ្យក្នុងគំរូ។ | ជាគំរូដែលស័ក្តិសមបំផុត (ផ្អែកលើតេស្ត Hausman) ដែលបង្ហាញថាការកែលម្អស្ថាប័នជួយជំរុញឥទ្ធិពលសាយភាយតាមខ្សែបណ្តោយ និងផ្តេកពី FDI មក SME យ៉ាងសំខាន់។ |
| Fixed Effects Model (FEM) & Pooled OLS គំរូឥទ្ធិពលថេរ និងគំរូ OLS រួម (គំរូគោលដែលត្រូវបានច្រានចោល) |
FEM អាចគ្រប់គ្រងភាពខុសគ្នារវាងអង្គភាពនីមួយៗបានល្អ ចំណែក Pooled OLS មានភាពងាយស្រួលក្នុងការគណនានិងបកស្រាយ។ | Pooled OLS មិនបានគិតពីលក្ខណៈពិសេសរបស់ក្រុមហ៊ុននីមួយៗទេ រីឯ FEM បាត់បង់អថេរដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលា និងត្រូវបានច្រានចោលដោយការធ្វើតេស្តស្ថិតិ។ | ត្រូវបានច្រានចោលតាមរយៈការធ្វើតេស្ត Breusch-Pagan និង Hausman ដោយសារមិនស័ក្តិសមនឹងរចនាសម្ព័ន្ធទិន្នន័យនៃការសិក្សានេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារសំណុំទិន្នន័យថ្នាក់ជាតិខ្នាតធំ និងកម្មវិធីស្ថិតិដែលអាចធ្វើតេស្តរោគវិនិច្ឆ័យ (Diagnostic tests) ស៊ីជម្រៅលើសេដ្ឋកិច្ចមាត្រ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទិន្នន័យជំរឿនសហគ្រាសវៀតណាម និងសន្ទស្សន៍ PCI របស់វៀតណាម ចន្លោះឆ្នាំ ២០១២-២០២០។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើ FDI ស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែរចនាសម្ព័ន្ធស្ថាប័ន កម្រិតនៃអំពើពុករលួយ (Informal costs) និងសមត្ថភាពបច្ចេកវិទ្យារបស់ SME កម្ពុជានៅមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានយកមកអនុវត្តផ្ទាល់។
វិធីសាស្ត្រនិងក្របខណ្ឌទ្រឹស្តីនៃការសិក្សានេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយតភ្ជាប់រវាង FDI និងសហគ្រាសក្នុងស្រុក។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាផ្តល់ភស្តុតាងជាក់ស្តែងដល់រដ្ឋាភិបាល ដើម្បីប្តូរពីការត្រឹមតែទាក់ទាញ FDI ទៅជាការបង្កើនតម្លៃបន្ថែមដល់សេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Horizontal Spillover | ឥទ្ធិពលសាយភាយផ្តេក គឺជាការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា ឬចំណេះដឹងពីក្រុមហ៊ុនវិនិយោគបរទេស (FDI) ទៅកាន់ក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកដែលធ្វើប្រតិបត្តិការក្នុងឧស្សាហកម្មដូចគ្នា (ជាគូប្រកួតប្រជែង) តាមរយៈការរៀនសូត្រ ការលួចចម្លង ឬការផ្លាស់ប្តូរបុគ្គលិក។ | ដូចជាហាងកាហ្វេក្នុងស្រុកមួយ រៀនពីរបៀបឆុងកាហ្វេនិងរៀបចំកន្លែងអង្គុយពីហាងកាហ្វេម៉ាកល្បីអន្តរជាតិ ដែលទើបតែមកបើកសាខានៅក្បែរនោះ។ |
| Forward Spillover | ឥទ្ធិពលសាយភាយតាមខ្សែបណ្តោយទៅមុខ គឺជាការទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍របស់ក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុក នៅពេលពួកគេទិញវត្ថុធាតុដើម ឬផលិតផលពាក់កណ្តាលសម្រេចដែលមានគុណភាពខ្ពស់ពីក្រុមហ៊ុនបរទេស យកមកផលិតជាផលិតផលសម្រេចរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាជាងកាត់ដេរក្នុងស្រុកអាចទិញក្រណាត់ដែលមានគុណភាពល្អនិងបច្ចេកវិទ្យាថ្មីពីរោងចក្របរទេស ធ្វើឱ្យខោអាវដែលគាត់កាត់លក់មានគុណភាពល្អជាងមុន។ |
| Backward Spillover | ឥទ្ធិពលសាយភាយតាមខ្សែបណ្តោយបញ្ច្រាស គឺជាការដែលក្រុមហ៊ុនបរទេសទាមទារស្តង់ដារខ្ពស់ពីក្រុមហ៊ុនផ្គត់ផ្គង់ក្នុងស្រុក ដែលជំរុញឱ្យក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកទាំងនោះត្រូវតែបង្កើនគុណភាព និងបច្ចេកវិទ្យារបស់ខ្លួនជាចាំបាច់ដើម្បីអាចលក់ទំនិញទៅឱ្យពួកគេបាន។ | ដូចជាកសិករខ្មែរត្រូវតែរៀនបច្ចេកទេសដាំបន្លែសរីរាង្គតាមស្តង់ដារខ្ពស់ ដើម្បីអាចមានសិទ្ធិលក់បន្លែទាំងនោះទៅឱ្យផ្សារទំនើបធំៗរបស់បរទេសបាន។ |
| Random Effects Model (REM) | គំរូឥទ្ធិពលចៃដន្យ គឺជាវិធីសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចមាត្រមួយប្រើសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ដែលសន្មត់ថាភាពខុសគ្នារវាងអង្គភាពនីមួយៗ (ដូចជាក្រុមហ៊ុន ឬខេត្ត) គឺជារឿងចៃដន្យ និងមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយអថេរឯករាជ្យក្នុងគំរូ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគេអាចវិភាគកត្តាដែលមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលាបាន។ | ដូចជាការវាយតម្លៃពិន្ទុសិស្ស ដោយសន្មត់ថាភាពឆ្លាតវៃពីកំណើតរបស់សិស្សម្នាក់ៗជារឿងចៃដន្យ ហើយផ្តោតទៅលើការវាស់ស្ទង់ថាការខិតខំរៀនសូត្រជួយឱ្យពិន្ទុកើនឡើងប៉ុណ្ណា។ |
| Institutional Quality | គុណភាពស្ថាប័ន សំដៅលើកម្រិតនៃប្រសិទ្ធភាព តម្លាភាព និងភាពងាយស្រួលនៃប្រព័ន្ធច្បាប់ បទប្បញ្ញត្តិ និងរដ្ឋបាលសាធារណៈ ដែលរដ្ឋាភិបាលបានរៀបចំឡើងដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការធ្វើធុរកិច្ច ការពារសិទ្ធិកម្មសិទ្ធិ និងកាត់បន្ថយការចំណាយក្រៅផ្លូវការ។ | ដូចជាច្បាប់ចរាចរណ៍និងភ្លើងស្តុបដែលមានដំណើរការល្អនិងគ្មានអំពើពុករលួយ ធ្វើឱ្យអ្នកបើកបរគ្រប់គ្នាអាចធ្វើដំណើរបានលឿននិងមានសុវត្ថិភាព។ |
| Input-Output Table (I-O) | តារាងធាតុចូល-លទ្ធផល គឺជាម៉ាទ្រីសទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ហាញពីទំហំនៃការទិញលក់ទំនិញនិងសេវាកម្មរវាងវិស័យផ្សេងៗនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីគណនាអថេរសាយភាយ ដោយបង្ហាញថាឧស្សាហកម្មមួយពឹងផ្អែកលើឧស្សាហកម្មមួយទៀតកម្រិតណា។ | ដូចជាតារាងកត់ត្រាបញ្ជីរាយនាមនៅក្នុងភូមិមួយ ដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ហាងនំប៉័ងទិញម្សៅពីអ្នកណា ទិញស៊ុតពីអ្នកណា ហើយលក់នំប៉័ងទៅឱ្យអ្នកណាខ្លះ។ |
| Cluster-robust standard errors | ការកែតម្រូវកំហុសស្តង់ដារតាមចង្កោម គឺជាបច្ចេកទេសកែតម្រូវផ្នែកស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើនៅពេលដែលទិន្នន័យនៅក្នុងក្រុមតែមួយ (ឧទាហរណ៍ ក្រុមហ៊ុនដែលស្ថិតក្នុងខេត្តតែមួយ) មានឥរិយាបថ ឬលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងពេក ដែលអាចធ្វើឱ្យការគណនាកម្រិតនៃភាពប្រាកដប្រជាមានការភាន់ច្រឡំ។ | ដូចជាការដែលគ្រូកាត់បន្ថយទម្ងន់ពិន្ទុនៃចម្លើយប្រឡងដែលដូចគ្នាបេះបិទរបស់សិស្សដែលអង្គុយជិតគ្នា ដើម្បីធានាថាការវាយតម្លៃសមត្ថភាពរួមនៃថ្នាក់ទាំងមូលមានភាពត្រឹមត្រូវនិងមិនលម្អៀង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
