បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវិភាគពីបរាជ័យនៃគោលនយោបាយឧស្សាហកម្មរបស់ប្រទេសវៀតណាម ដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើសហគ្រាសរដ្ឋ (SOEs) និងការអភិវឌ្ឍយឺតយ៉ាវនៃស្ថាប័នទីផ្សារដើម្បីគាំទ្រសហគ្រាសឯកជនក្នុងស្រុក។ វាពិភាក្សាពីបញ្ហាប្រឈមក្នុងការចូលរួមក្នុងខ្សែច្រវាក់តម្លៃសកល និងការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃបន្ថែមក្នុងស្រុក បើទោះបីជាមានកំណើនផលិតកម្ម និងការនាំចេញក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងការសិក្សាករណី (Case Studies) លើចង្កោមឧស្សាហកម្មជាក់លាក់ ដើម្បីវាយតម្លៃអត្ថប្រយោជន៍ប្រកួតប្រជែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| State-Owned Enterprise (SOE) Led Industrialization ការធ្វើឧស្សាហូបនីយកម្មដឹកនាំដោយសហគ្រាសរដ្ឋ (SOE) |
អាចប្រមូលផ្តុំធនធានហិរញ្ញវត្ថុធំៗសម្រាប់គម្រោងឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់នៅដំណាក់កាលដំបូង (ឧទាហរណ៍៖ រោងចក្រជីគីមី)។ | ការបែងចែកធនធានគ្មានប្រសិទ្ធភាព ការគាបសង្កត់វិស័យឯកជន បង្កើតបំណុលវ័ណ្ឌក (ឧទាហរណ៍៖ ករណី Vinashin) និងអត្រាកំណើនយឺត។ | កំណើនឧស្សាហកម្មតាមរយៈសហគ្រាសរដ្ឋបានធ្លាក់ចុះតាំងពីពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ ជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ធនធានខ្ជះខ្ជាយ។ |
| FDI-Led Export Manufacturing (Current Status) ផលិតកម្មនាំចេញដឹកនាំដោយការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) |
ជំរុញទំហំនាំចេញយ៉ាងខ្លាំង (ឧទាហរណ៍៖ គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក និងសម្លៀកបំពាក់) និងបង្កើតការងារយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ | តម្លៃបន្ថែមក្នុងស្រុក (Domestic value-add) មានកម្រិតទាបបំផុត (តិចជាង១០% សម្រាប់គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក) ហើយងាយរងគ្រោះប្រសិនបើថ្លៃពលកម្មកើនឡើង។ | FDI ក្តោបក្តាប់ ៤៣,៣% នៃទិន្នផលឧស្សាហកម្ម ប៉ុន្តែអត្រាតម្លៃបន្ថែមឧស្សាហកម្មរួមរបស់វៀតណាមបានធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ១៣% ក្នុងឆ្នាំ២០១៣។ |
| Industrial Cluster & GVC Integration (Proposed Policy) ការអភិវឌ្ឍចង្កោមឧស្សាហកម្ម និងសមាហរណកម្មខ្សែច្រវាក់តម្លៃសកល (GVC) |
បង្កើនតម្លៃបន្ថែមក្នុងស្រុក ជំរុញការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងបង្កើតទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមហ៊ុន FDI និងសហគ្រាសឯកជនក្នុងស្រុក។ | ទាមទារឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគាំទ្រឯកទេស (ឧទាហរណ៍៖ ប្រព័ន្ធចម្រោះទឹកកខ្វក់) ធនធានមនុស្សជំនាញ និងស្ថាប័នរដ្ឋបាលរឹងមាំ។ | គោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រគឺការប្រែក្លាយសហគ្រាសក្នុងស្រុកឱ្យទៅជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់កម្រិតទី២ (Tier 2) និងទី៣ (Tier 3) នៅក្នុងខ្សែច្រវាក់តម្លៃសកល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ចង្កោមឧស្សាហកម្មតាមបែបបទនេះ តម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគទុនធំលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរួម និងការគាំទ្រផ្នែកស្ថាប័នពីរដ្ឋាភិបាល។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មរបស់ប្រទេសវៀតណាម (UN Comtrade ឆ្នាំ២០០៨-២០១៣) និងផ្តោតលើការផ្លាស់ប្តូរពីសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើរដ្ឋ ទៅកាន់សេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើ FDI ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាកំពុងដើរលើគន្លងស្រដៀងគ្នា ពោលគឺការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការវិនិយោគបរទេស តែមានតម្លៃបន្ថែមក្នុងស្រុកទាប។
របកគំហើញនិងអនុសាសន៍ពីប្រទេសវៀតណាមនេះ អាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការកែទម្រង់គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ឧស្សាហកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា (IDP 2015-2025)។
ការផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រពីការផ្តោតលើ 'បរិមាណនាំចេញ' ទៅ 'ការបង្កើនតម្លៃបន្ថែមក្នុងស្រុក (Domestic Value-Added)' តាមរយៈការតភ្ជាប់សហគ្រាសក្នុងស្រុក គឺជាកត្តាស្លាប់រស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជានាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Industrial Cluster | ការប្រមូលផ្តុំនៃក្រុមហ៊ុន សហគ្រាស ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងអ្នកផ្គត់ផ្គង់ដែលពាក់ព័ន្ធគ្នា ស្ថិតនៅក្នុងទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់មួយ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីការចែករំលែកធនធាន កាត់បន្ថយចំណាយ និងបង្កើនភាពប្រកួតប្រជែងរួមគ្នា។ | ដូចជាផ្សារធំមួយដែលមានលក់តែគ្រឿងបន្លាស់ឡាននៅកន្លែងតែមួយ ធ្វើឱ្យអ្នកទិញងាយស្រួលរក ហើយអ្នកលក់អាចសហការគ្នាបានយ៉ាងរហ័ស។ |
| Global Value Chain | បណ្តាញនៃសកម្មភាពផលិតកម្មទាំងមូល (ចាប់ពីការរចនា ការផលិត ការផ្គុំ រហូតដល់ការធ្វើទីផ្សារ) ដែលត្រូវបានបែងចែក និងអនុវត្តនៅតាមបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗគ្នាជុំវិញពិភពលោក ដើម្បីបង្កើតផលិតផលសម្រេចមួយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពចំណាយខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជាការផលិតទូរស័ព្ទមួយ ដែលរចនានៅអាមេរិក ទិញអេក្រង់ពីកូរ៉េ និងយកមកដំឡើងផ្គុំចូលគ្នានៅប្រទេសចិន ឬវៀតណាម។ |
| Foreign Direct Investment | ការបញ្ចេញទុនវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុនបរទេស មកកាន់ប្រទេសមួយទៀត ដើម្បីបង្កើតរោងចក្រ សាខាក្រុមហ៊ុន ឬទិញភាគហ៊ុន ដោយមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រង និងចាត់ចែងអាជីវកម្មនោះដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនបរទេសយកលុយរាប់លានដុល្លារមកសាងសង់រោងចក្រកាត់ដេរផ្ទាល់ខ្លួននៅក្នុងស្រុកខ្មែរ ដើម្បីជួលកម្មករខ្មែរឱ្យធ្វើការ។ |
| State-Owned Enterprises | សាជីវកម្ម ឬក្រុមហ៊ុនអាជីវកម្ម ដែលរដ្ឋាភិបាលជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ ឬកាន់កាប់ភាគហ៊ុនភាគច្រើន ដែលជារឿយៗត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីសម្រេចគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយរបស់ជាតិ ជាជាងការរកប្រាក់ចំណេញតែមួយមុខ។ | ដូចជារដ្ឋាករទឹក ឬអគ្គិសនីកម្ពុជា ដែលជារបស់រដ្ឋ មិនមែនជារបស់ថៅកែឯកជនណាមួយនោះទេ។ |
| Value-Added | តម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដែលកើនឡើងនៃផលិតផល ឬសេវាកម្មមួយ បន្ទាប់ពីបានឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលផលិត ឬកែច្នៃនីមួយៗ ដោយដកចេញនូវតម្លៃនៃវត្ថុធាតុដើមដែលបានប្រើប្រាស់រួច។ | ដូចជាការទិញផ្លែស្វាយស្រស់តម្លៃ ១០០០ រៀល យកមកកែច្នៃធ្វើជាដំណាប់ស្វាយលក់បាន ៥០០០ រៀល នោះតម្លៃ ៤០០០ រៀលដែលកើនឡើងគឺជាតម្លៃបន្ថែមពីការកែច្នៃ។ |
| Tier Suppliers | ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់នៃក្រុមហ៊ុនផ្គត់ផ្គង់នៅក្នុងខ្សែច្រវាក់ផលិតកម្ម៖ អ្នកផ្គត់ផ្គង់កម្រិត១ (Tier 1) ផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងបន្លាស់ផ្ទាល់ដល់ក្រុមហ៊ុនផលិតម៉ាកយីហោធំៗ ចំណែកឯកម្រិត២ និងទី៣ ផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុពាក់កណ្តាលសម្រេច ឬវត្ថុធាតុដើមឱ្យក្រុមហ៊ុនកម្រិត១បន្តបន្ទាប់គ្នា។ | ដូចជាមេជាងសំណង់ (Tier 1) ទទួលម៉ៅការពីម្ចាស់ផ្ទះ រួចជួលជាងរង (Tier 2) ឱ្យរៀបឥដ្ឋ ហើយជាងរងទៅទិញឥដ្ឋពីកន្លែងលក់សម្ភារៈសំណង់ (Tier 3)។ |
| Industrial Policy | កញ្ចប់វិធានការ ច្បាប់ និងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលមានគោលបំណងអន្តរាគមន៍ ជំរុញ ឬការពារវិស័យផលិតកម្ម និងឧស្សាហកម្មជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍជាតិ។ | ដូចជាច្បាប់ទម្លាប់របស់មេគ្រួសារដែលសម្រេចថា ត្រូវប្រឹងប្រែងចំណាយលុយបញ្ជូនកូនឱ្យរៀនខាងពេទ្យ ដើម្បីធានាថាគ្រួសារមានមុខមាត់ និងជីវភាពធូរធារទៅថ្ងៃមុខ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
