បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតការយល់ដឹងច្បាស់លាស់រវាងពាក្យសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល (Digital Economy) និងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាឌីជីថល (Digital Economics) ព្រមទាំងតម្រូវការក្នុងការកែទម្រង់គោលនយោបាយអប់រំដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មទី៤។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគអក្សរសិល្ប៍ជាប្រព័ន្ធ និងការវិភាគប្រៀបធៀបទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីអត្ថបទស្រាវជ្រាវដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Economy សេដ្ឋកិច្ចប្រពៃណី |
មានរចនាសម្ព័ន្ធច្បាស់លាស់ផ្អែកលើទីផ្សាររូបវន្ត និងធនធានជាក់ស្តែង (Physical resources)។ មានការគ្រប់គ្រងនិងតាមដានដោយផ្ទាល់ (Physical direct tracking) ដែលងាយស្រួលយល់សម្រាប់សង្គមចាស់។ | មានការរឹតត្បិតខ្ពស់ដោយពេលវេលា និងទីកន្លែង។ នវានុវត្តន៍បច្ចេកវិទ្យាមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយការចំណាយលើការស្វែងរក ដឹកជញ្ជូន និងផលិតឡើងវិញមានកម្រិតខ្ពស់។ | ទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានកំណត់ដោយសមត្ថភាពនិងទំហំនៃធនធានរូបវន្តដែលមានកម្រិត។ |
| Digital Economy សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល |
មិនមានការរឹតត្បិតដោយពេលវេលា និងទីកន្លែងឡើយ (Unconstrained)។ មានតម្លាភាពខ្ពស់ក្នុងការធ្វើប្រតិបត្តិការទីផ្សារ និងកាត់បន្ថយការចំណាយប្រតិបត្តិការយ៉ាងច្រើន។ | ទាមទារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ (ដូចជា អ៊ីនធឺណិត និង 5G) ព្រមទាំងមានហានិភ័យទាក់ទងនឹងសន្តិសុខព័ត៌មាន និងការបាត់បង់ការងារប្រពៃណី។ | ទិន្នផលនិងសេវាកម្មមានសមត្ថភាពគ្មានដែនកំណត់ មានភាពចម្រុះ និងអាចប្រើប្រាស់ដោយមនុស្សជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (Non-rival goods)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល និងការបណ្តុះបណ្តាលសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាឌីជីថល ទាមទារការកៀរគរធនធានហិរញ្ញវត្ថុនិងការវិនិយោគរួមគ្នាពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលនិងវិស័យឯកជន។
ការសិក្សានេះគឺជាការពិនិត្យឡើងវិញនូវអក្សរសិល្ប៍ជាប្រព័ន្ធ (Systematic Literature Review) ដោយផ្អែកលើអត្ថបទស្រាវជ្រាវចំនួន ១៧ ពីទិន្នន័យ Web of Science។ ទោះបីជាការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីបរិបទសកល និងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការគូសបញ្ជាក់ពីគម្លាតបច្ចេកវិទ្យា និងតម្រូវការអប់រំ គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់រៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអប់រំនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាប្រទេសកម្ពុជា។
គោលទស្សនៈនិងអនុសាសន៍នៅក្នុងឯកសារនេះគឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់បរិបទអប់រំ និងសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ន។
ការបោះជំហានឆ្ពោះទៅរកការបណ្តុះបណ្តាលសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាឌីជីថល គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រមិនអាចខ្វះបាន ដើម្បីធានាថាធនធានមនុស្សកម្ពុជានឹងមិនបាត់បង់ឱកាសការងារនៅក្នុងរលកនៃបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មទី៤។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Digital Economics (សេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាឌីជីថល) | ជាមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រពហុជំនាញដែលសិក្សាពីរបៀបដែលបុគ្គល ស្ថាប័ន និងរដ្ឋាភិបាលធ្វើការសម្រេចចិត្តក្នុងការបែងចែក និងប្រើប្រាស់ធនធាន ដើម្បីផលិត ចែកចាយ និងប្រើប្រាស់ទំនិញឬសេវាកម្មនៅលើផ្លាតហ្វមឌីជីថល។ | ដូចជាការរៀនពីច្បាប់ទម្លាប់នៃការជួញដូរទំនិញនៅក្នុងផ្សារទំនើបដែរ ប៉ុន្តែប្តូរមកសិក្សាពីការទិញលក់ និងការគ្រប់គ្រងនៅក្នុងទីផ្សារអនឡាញ (ដូចជាការទិញទំនិញតាមតេឡេក្រាម ឬ App) វិញ។ |
| Digital Economy (សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល) | ជាប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូលដែលដំណើរការទៅបានដោយពឹងផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល (បណ្ដាញអ៊ីនធឺណិត ទិន្នន័យ កម្មវិធី) ដើម្បីសម្រួលដល់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និងប្រតិបត្តិការទីផ្សារ ជំនួសឱ្យការធ្វើប្រតិបត្តិការតាមបែបប្រពៃណី។ | ប្រៀបដូចជាការផ្លាស់ប្តូរពីការជិះរទេះសេះ មកប្រើប្រាស់រថយន្តទំនើបដែលបញ្ជាដោយប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ ដើម្បីធ្វើការដឹកជញ្ជូននិងធ្វើពាណិជ្ជកម្មក្នុងសង្គម។ |
| Sharing Economy (សេដ្ឋកិច្ចចែករំលែក) | ជាទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដែលអនុញ្ញាតឱ្យបុគ្គលម្នាក់ៗអាចជួល ឬចែករំលែកទ្រព្យសម្បត្តិ ពេលវេលា ឬជំនាញដែលខ្លួនមាន (តែមិនបានប្រើប្រាស់ពេញលេញ) ទៅឱ្យអ្នកដទៃតាមរយៈប្រព័ន្ធអនឡាញ (Peer-to-peer)។ | ដូចជាអ្នកមានបន្ទប់ទំនេរនៅក្នុងផ្ទះ ហើយដាក់ឱ្យភ្ញៀវទេសចរជួលស្នាក់នៅតាមរយៈកម្មវិធី Airbnb ជាជាងទុកបន្ទប់នោះចោលទទេរ។ |
| Non-rival goods (ទំនិញមិនប្រជែងគ្នា) | ជាប្រភេទនៃទំនិញ ឬសេវាកម្មឌីជីថល ដែលនៅពេលមានមនុស្សម្នាក់កំពុងប្រើប្រាស់ វាមិនធ្វើឱ្យថយចុះបរិមាណ ឬគុណភាពសម្រាប់អ្នកដទៃផ្សេងទៀតដែលចង់ប្រើប្រាស់វាបន្ទាប់នោះទេ។ | ដូចជាការមើលវីដេអូនៅលើ YouTube ពោលគឺទោះបីជាមានមនុស្សរាប់លាននាក់កំពុងមើលវីដេអូដដែលនោះក្នុងពេលតែមួយ ក៏វាមិនធ្វើឱ្យវីដេអូនោះអស់ ឬដាច់គុណភាពដែរ។ |
| Cyber-physical environments (បរិស្ថានប្រព័ន្ធរូបវន្ត-សាយប័រ) | ជាការតភ្ជាប់និងធ្វើសមកាលកម្មរវាងពិភពជាក់ស្តែង (ម៉ាស៊ីន មនុស្ស ឧបករណ៍) ទៅនឹងពិភពឌីជីថល (កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ទិន្នន័យ អ៊ីនធឺណិត) ដើម្បីអាចតាមដាន បញ្ជា និងវិភាគទិន្នន័យក្នុងពេលជាក់ស្តែងភ្លាមៗ (Real-time)។ | ដូចជាប្រព័ន្ធកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពវៃឆ្លាតដែលអាចចាប់រូបភាពចោរនៅខាងក្រៅផ្ទះ (ពិភពជាក់ស្តែង) ហើយផ្ញើសារលោតប្រកាសអាសន្នចូលទៅក្នុងទូរសព្ទដៃរបស់យើងភ្លាមៗ (ពិភពឌីជីថល)។ |
| Internet of Things - IoT (អ៊ីនធឺណិតនៃវត្ថុ) | ជាបណ្តាញនៃឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ (ដូចជា ទូរទឹកកក ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ រថយន្ត) ដែលត្រូវបានបំពាក់ដោយសេនស័រ (Sensors) និងកម្មវិធី ដើម្បីអាចភ្ជាប់និងផ្លាស់ប្តូរទិន្នន័យគ្នាទៅវិញទៅមកតាមរយៈអ៊ីនធឺណិតដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ប្រៀបដូចជាការបង្រៀនឱ្យរបស់របរក្នុងផ្ទះចេះនិយាយប្រាប់គ្នា ឧទាហរណ៍ ពេលអ្នកបើកឡានជិតដល់ផ្ទះ ឡាននឹងផ្ញើសារទៅបើកម៉ាស៊ីនត្រជាក់នៅក្នុងបន្ទប់ឱ្យត្រជាក់ជាស្រេច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
