បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីបញ្ហាវិសមភាពប្រាក់ចំណូល និងវាយតម្លៃថាតើការអនុវត្តគោលនយោបាយភូមិឌីជីថល (Digital Village Policy) របស់ប្រទេសចិនអាចជួយកាត់បន្ថយគម្លាតប្រាក់ចំណូលរវាងប្រជាជននៅទីក្រុងនិងជនបទបានកម្រិតណា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានចាត់ទុកការអនុវត្តគោលនយោបាយភូមិឌីជីថលជាការពិសោធន៍ពាក់កណ្តាលធម្មជាតិ (Quasi-natural experiment) ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទះថ្នាក់ស្រុកពីឆ្នាំ២០១៧ដល់២០២២ ដើម្បីធ្វើការវិភាគរកទំនាក់ទំនងហេតុនិងផល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Multi-period Difference-in-Differences (DID) ម៉ូដែលភាពខុសគ្នានៃភាពខុសគ្នាពហុរយៈពេល (Multi-period DID) |
អាចវាយតម្លៃឥទ្ធិពលនៃគោលនយោបាយដែលត្រូវបានអនុវត្តនៅពេលវេលាខុសៗគ្នាដោយប្រសិទ្ធភាព និងគ្រប់គ្រងអថេរថេរតាមពេលវេលា។ | ទាមទារការសន្មត់តឹងរ៉ឹងលើនិន្នាការស្របគ្នា (Parallel trend assumption) មុនពេលអនុវត្តគោលនយោបាយ។ | គោលនយោបាយភូមិឌីជីថលជួយកាត់បន្ថយគម្លាតប្រាក់ចំណូលរវាងទីក្រុងនិងជនបទយ៉ាងមានអត្ថន័យ ដោយមានមេគុណស្មើនឹង -០.០៦៥០។ |
| Propensity Score Matching with DID (PSM-DID) ការផ្គូផ្គងពិន្ទុទំនោររួមបញ្ចូលជាមួយ DID (PSM-DID) |
ជួយកាត់បន្ថយលម្អៀងនៃការជ្រើសរើស (Selection bias) ដោយធានាថាក្រុមទទួលគោលនយោបាយ និងក្រុមត្រួតពិនិត្យមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ | អាចគ្រប់គ្រងបានត្រឹមតែអថេរដែលអាចសង្កេតឃើញ (Observable variables) ប៉ុណ្ណោះ និងអាចធ្វើឱ្យបាត់បង់ទំហំសំណាកមួយចំនួន។ | បញ្ជាក់ពីភាពរឹងមាំនៃលទ្ធផលដើម ដោយបង្ហាញពីការថយចុះគម្លាតប្រាក់ចំណូលក្នុងកម្រិតមេគុណ -០.០៦២១ ដល់ -០.០៦២៥។ |
| Instrumental Variable (IV) Approach / 2SLS វិធីសាស្ត្រអថេរឧបករណ៍ (Instrumental Variable Approach) |
ដោះស្រាយបញ្ហាអថេរខាងក្នុង (Endogeneity) និងទំនាក់ទំនងបញ្ច្រាសដែលអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលមិនត្រឹមត្រូវ។ | ការស្វែងរកអថេរឧបករណ៍ដែលពាក់ព័ន្ធខ្លាំងតែមិនប៉ះពាល់ផ្ទាល់ដល់លទ្ធផល គឺមានការលំបាកខ្លាំងក្នុងការស្រាវជ្រាវជាក់ស្តែង។ | បន្ទាប់ពីប្រើប្រាស់ដង់ស៊ីតេផ្លូវជនបទឆ្នាំ១៩៩៨ ជាអថេរឧបករណ៍ លទ្ធផលនៅតែបង្ហាញថាការធ្វើឌីជីថលភាវូបនីយកម្មកាត់បន្ថយគម្លាតប្រាក់ចំណូល (មេគុណ -១.៦៧២)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីកម្លាំងម៉ាស៊ីន ឬធនធានផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែការវិភាគនេះទាមទារទិន្នន័យបន្ទះទំហំធំ និងកម្មវិធីស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យថ្នាក់ស្រុកចំនួន ២០១៨ស្រុក នៅប្រទេសចិនពីឆ្នាំ ២០១៧ ដល់ ២០២២។ ដោយសារប្រទេសចិនមានរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលដ៏រឹងមាំ និងមានការវិនិយោគទំហំធំលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ បរិបទនេះអាចខុសពីកម្ពុជាដែលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថលនៅជនបទនៅមានកម្រិត ហើយអក្ខរកម្មឌីជីថលរបស់កសិករនៅទាបនៅឡើយ។
ទោះបីជាបរិបទខុសគ្នាក៏ដោយ យន្តការនិងវិធីសាស្ត្រនៅក្នុងការសិក្សានេះ មានភាពពាក់ព័ន្ធនិងផ្តល់មេរៀនយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមឌីជីថលនៅតាមជនបទ។
ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រ 'ភូមិឌីជីថល' នៅកម្ពុជា អាចរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយការចំណាកស្រុក និងបង្រួមគម្លាតប្រាក់ចំណូលរវាងរាជធានីភ្នំពេញនិងតំបន់ជនបទ ប្រសិនបើមានការវិនិយោគជាកញ្ចប់លើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ចំណេះដឹងឌីជីថល និងហិរញ្ញវត្ថុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Quasi-natural experiment | ជាការសិក្សាស្រាវជ្រាវដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមិនអាចបែងចែកក្រុមសាកល្បងដោយផ្ទាល់បានទេ ប៉ុន្តែពឹងផ្អែកលើព្រឹត្តិការណ៍ ឬការអនុវត្តគោលនយោបាយណាមួយ (ដូចជាការជ្រើសរើសភូមិសាកល្បងដោយរដ្ឋាភិបាល) ដែលកើតឡើងក្នុងជីវិតពិត ដើម្បីប្រៀបធៀបលទ្ធផលប្រៀបដូចជាការធ្វើពិសោធន៍ក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ដែរ។ | ដូចជាការសង្កេតមើលសិស្សពីរក្រុមដែលរៀនសាលាខុសគ្នា ដោយសាលាមួយស្រាប់តែប្តូរនាយកថ្មី ដើម្បីមើលថាតើនាយកថ្មីនោះធ្វើឱ្យសិស្សរៀនពូកែជាងមុនឬអត់ ដោយយើងមិនបានរៀបចំទុកមុន។ |
| difference-in-differences | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលវាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលនៃគោលនយោបាយ ដោយគណនានូវបំរែបំរួល (ភាពខុសគ្នា) នៃលទ្ធផលរបស់ក្រុមដែលទទួលបានអន្តរាគមន៍ ដកជាមួយនឹងបំរែបំរួលរបស់ក្រុមដែលមិនទទួលបាន ទាំងមុននិងក្រោយពេលអនុវត្តគោលនយោបាយ។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់ដើមឈើពីរដើម មុននិងក្រោយពេលដាក់ជី ដើម្បីចង់ដឹងថាជីនោះធ្វើឱ្យឈើលូតលាស់លឿនជាងមុនប៉ុណ្ណាធៀបនឹងដើមដែលមិនបានដាក់ជី។ |
| Propensity Score Matching | ជាបច្ចេកទេសផ្គូផ្គងទិន្នន័យដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀង ដោយស្វែងរកតំបន់ ឬក្រុមគំរូដែលមិនទទួលបានគោលនយោបាយ ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈសម្បត្តិនិងសក្តានុពលប្រហាក់ប្រហែលគ្នាខ្លាំងបំផុតទៅនឹងក្រុមដែលទទួលបានគោលនយោបាយ ដើម្បីយកមកធ្វើការប្រៀបធៀប។ | ដូចជាការរើសកីឡាករពីរនាក់ដែលមានទម្ងន់ កម្ពស់ និងកម្លាំងប៉ុនគ្នាពិតប្រាកដ មកប្រកួតគ្នា ដើម្បីឱ្យការប្រកួតមានភាពយុត្តិធម៌និងអាចវាស់ស្ទង់បច្ចេកទេសពិតប្រាកដបាន។ |
| Instrumental Variable | ជាអថេរឬកត្តាជំនួសដែលត្រូវបានយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងម៉ូដែលសេដ្ឋវិភាគដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទំនាក់ទំនងបញ្ច្រាស (Endogeneity)។ អថេរនេះត្រូវតែមានទំនាក់ទំនងខ្លាំងជាមួយកត្តាដែលយើងចង់សិក្សា ប៉ុន្តែមិនត្រូវមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើលទ្ធផលចុងក្រោយនោះទេ។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើប្រាស់បរិមាណទឹកភ្លៀងជាឧបករណ៍ដើម្បីទស្សន៍ទាយតម្លៃឆត្រនៅលើទីផ្សារ ដោយសារភ្លៀងធ្វើឱ្យមនុស្សទិញឆត្រច្រើន ប៉ុន្តែភ្លៀងមិនបានកំណត់តម្លៃឆត្រដោយផ្ទាល់នោះទេ។ |
| Endogeneity | ជាបញ្ហានៅក្នុងការវិភាគទិន្នន័យ ដែលកត្តាដែលយើងកំពុងសិក្សា (អថេរឯករាជ្យ) មានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងកត្តាកំបាំងផ្សេងទៀត ឬមានទំនាក់ទំនងជាហេតុនិងផលត្រលប់ចុះឡើងជាមួយលទ្ធផល ដែលធ្វើឱ្យការវាយតម្លៃនិងការសន្និដ្ឋានអាចមានភាពលម្អៀងខុសពីការពិត។ | ដូចជាការសន្និដ្ឋានថាការទិញថ្នាំពេទ្យច្រើនធ្វើឱ្យមនុស្សឈឺ ដោយមិនបានដឹងថាតាមពិតមកពីមនុស្សឈឺទើបពួកគេទៅទិញថ្នាំពេទ្យ (ទំនាក់ទំនងបញ្ច្រាស)។ |
| Parallel Trend | ជាលក្ខខណ្ឌតម្រូវដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ម៉ូដែល DID ដែលតម្រូវឱ្យក្រុមទាំងពីរ (ក្រុមទទួលគោលនយោបាយ និងក្រុមមិនទទួល) ត្រូវតែមាននិន្នាការផ្លាស់ប្តូរនៃលទ្ធផលស្របគ្នានិងប្រហាក់ប្រហែលគ្នានៅមុនពេលដែលគោលនយោបាយចាប់ផ្តើមអនុវត្ត។ | ដូចជាការធានាថារថយន្តពីរគ្រឿងកំពុងបើកបរក្នុងល្បឿនកើនឡើងស្មើៗគ្នាតាមផ្លូវតែមួយ មុនពេលរថយន្តមួយសម្រេចចិត្តប្រើប្រាស់ប្រេងប្រភេទថ្មី ដើម្បីបញ្ជាក់ថាល្បឿនដែលកើនឡើងគឺពិតជាមកពីប្រេងថ្មីមែន។ |
| Placebo test | ជាការធ្វើតេស្តសាកល្បងភាពត្រឹមត្រូវនៃលទ្ធផល ដោយបង្កើតទិន្នន័យគោលនយោបាយក្លែងក្លាយ ឬកំណត់ពេលវេលាអនុវត្តក្លែងក្លាយ ដើម្បីចង់ដឹងថាតើម៉ូដែលនៅតែបង្ហាញលទ្ធផលដូចមុនឬអត់។ ប្រសិនបើម៉ូដែលមិនបង្ហាញលទ្ធផលទេ នោះបញ្ជាក់ថាលទ្ធផលដើមគឺពិតប្រាកដ (Robust)។ | ដូចជាការឱ្យថ្នាំម្សៅធម្មតា (គ្មានជាតិថ្នាំ) ទៅអ្នកជំងឺ ដើម្បីសាកល្បងមើលថាតើអ្នកជំងឺមានអារម្មណ៍ថាជាសះស្បើយដោយសារតែផ្លូវចិត្ត ឬដោយសារប្រសិទ្ធភាពថ្នាំពិតប្រាកដ។ |
| digital divide | ជាគម្លាតនៃឱកាសក្នុងការទទួលបានសេវាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអ៊ិនធឺណិត បច្ចេកវិទ្យា និងចំណេះដឹងឌីជីថល រវាងប្រជាជនរស់នៅទីក្រុងនិងជនបទ ឬរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រ ដែលជាកត្តាធ្វើឱ្យអ្នកខ្វះខាតបាត់បង់ឱកាសក្នុងការទាញយកផលចំណេញពីសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាការដែលសិស្សនៅទីក្រុងមានកុំព្យូទ័រនិងអ៊ិនធឺណិតល្បឿនលឿនដើម្បីស្រាវជ្រាវមេរៀនបានទូលំទូលាយ ខណៈសិស្សនៅជនបទត្រូវពឹងផ្អែកតែលើសៀវភៅពុម្ពចាស់ៗនៅក្នុងបណ្ណាល័យតូចមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
