បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាខ្វះខាតនូវប្រព័ន្ធលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យរួម និងអាចវាស់វែងបានតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ ដើម្បីវាយតម្លៃនិងតម្រង់ទិសដៅប្រទេសវៀតណាមឆ្ពោះទៅជាប្រទេសឧស្សាហកម្មទំនើប។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្រ្ត ការព្យាករណ៍សេដ្ឋកិច្ច និងការប្រៀបធៀបជាមួយបទពិសោធន៍អន្តរជាតិ ដើម្បីស្នើឡើងនូវសូចនាករគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីសំណើប្រព័ន្ធលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យចំនួន៥ចំណុច ដើម្បីវាយតម្លៃវឌ្ឍនភាពប្រទេសវៀតណាមឆ្ពោះទៅជាប្រទេសឧស្សាហកម្មទំនើប។ វាគូសបញ្ជាក់ពីបញ្ហាប្រឈមធំៗនានា ដូចជាការពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មថោក ហានិភ័យបរិស្ថាន និងកង្វះនវានុវត្តន៍ក្នុងការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់យុគសម័យឧស្សាហកម្ម ៤.០។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| សូចនាករស្នូលសម្រាប់ការធ្វើឧស្សាហូបនីយកម្ម (Core Industrialization Indicators) | ការសិក្សាស្នើគោលដៅឆ្នាំ២០៣៥ គួរសម្រេចឱ្យបាននូវចំណូល GNI សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ ≥ $១២,០០០, កម្លាំងពលកម្មកសិកម្ម ≤ ២០%, សន្ទស្សន៍នវានុវត្តន៍សកល (GII) ≥ ៥៣.១, សន្ទស្សន៍ប្រសិទ្ធភាពបរិស្ថាន (EPI) ≥ ៥៥ និងសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស (HDI) ≥ ០.៨ ដើម្បីចាត់ទុកជាប្រទេសឧស្សាហកម្មទំនើប។ | ផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវរបស់សាកលវិទ្យាល័យសេដ្ឋកិច្ចជាតិវៀតណាម និងបទពិសោធន៍ប្រៀបធៀបជាមួយប្រទេស NICs ដូចជាម៉ាឡេស៊ី និងកូរ៉េខាងត្បូង នៅពេលប្រទេសទាំងនោះឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍នេះ។ |
| គម្លាតនៃនវានុវត្តន៍ និងបច្ចេកវិទ្យា (Innovation and Technology Gap) | បើទោះបីជាសន្ទស្សន៍ GII របស់វៀតណាមមានការកើនឡើងល្អក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ពិភពលោកក៏ដោយ ក៏ការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម ៤.០ នៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ ជាពិសេសលើការបង្កើតបច្ចេកវិទ្យា ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងធនធានមនុស្សជំនាញ។ | របាយការណ៍វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក (WEF) ឆ្នាំ២០១៨ ចាត់ថ្នាក់វៀតណាមក្នុងក្រុមទី៤ 'Nascent' (ទើបកកើត/នៅក្មេងខ្ចី) សម្រាប់ការត្រៀមខ្លួនទទួលយកឧស្សាហកម្ម ៤.០ ជាមួយនឹងពិន្ទុទាបលើការច្នៃប្រឌិតបច្ចេកវិទ្យា។ |
| ហានិភ័យបរិស្ថានពីគំរូកំណើនបច្ចុប្បន្ន (Environmental Risks from Current Growth Model) | កំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់វៀតណាមនៅតែពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការទាញយកធនធានធម្មជាតិ និងឧស្សាហកម្មកខ្វក់ ដែលធ្វើឱ្យសន្ទស្សន៍បរិស្ថាន (EPI) ធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ ហើយងាយរងគ្រោះដោយសារការបំពុលពីគម្រោងទុនបរទេស (FDI)។ | សន្ទស្សន៍ EPI របស់វៀតណាមក្នុងឆ្នាំ២០១៨ ស្ថិតនៅចំណាត់ថ្នាក់ទី១៣២ ក្នុងចំណោម១៨០ប្រទេស ដែលជាក្រុមប្រទេសខ្សោយខាងប្រសិទ្ធភាពបរិស្ថាន ហើយកម្រិតបញ្ចេញឧស្ម័ន CO2 ក្នុងមួយនាក់បានកើនឡើងពី ០.៣៥ តោននៅឆ្នាំ១៩៨៥ ដល់ជាង ១.៧ តោននៅឆ្នាំ២០១០។ |
របាយការណ៍នេះផ្តល់នូវអនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការផ្លាស់ប្តូរគំរូកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធស្ថាប័នឡើងវិញ ដើម្បីបំបាត់ឧបសគ្គ និងចាប់យកឱកាសពីបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម ៤.០។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | កែទម្រង់ស្ថាប័នស៊ីជម្រៅ កាត់បន្ថយនីតិវិធីរដ្ឋបាលស្មុគស្មាញ (Red tape) និងលុបបំបាត់ការរើសអើងរវាងសហគ្រាសរដ្ឋ និងឯកជន ដើម្បីលើកកម្ពស់វិស័យឯកជនក្នុងស្រុកជាកម្លាំងចលករចម្បងនៃសេដ្ឋកិច្ច។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងអប់រំ និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ (Ministry of Education and Research Institutions) | ផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ (TVET) ដោយផ្តោតលើជំនាញបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល (Digital tech) ការវិភាគទិន្នន័យ (Data analytics) និងជំនាញទន់ ដើម្បីបង្កើតធនធានមនុស្សគុណភាពខ្ពស់ឆ្លើយតបនឹងទីផ្សារការងារថ្មី។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងទីភ្នាក់ងារទាក់ទាញវិនិយោគ (Economic Ministry and Investment Agencies) | កែប្រែយុទ្ធសាស្ត្រទាក់ទាញ FDI ដោយបោះបង់ការប្រកួតប្រជែងលើកម្លាំងពលកម្មថោក ហើយងាកទៅផ្តោតលើគម្រោងបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ មិនប៉ះពាល់បរិស្ថាន (Green FDI) និងតម្រូវឱ្យមានការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាដល់សហគ្រាសក្នុងស្រុក។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលអន្តរកាលសេដ្ឋកិច្ច និងប្រឈមនឹង 'អន្ទាក់ចំណូលមធ្យម' ដូចប្រទេសវៀតណាមដែរ។ កម្ពុជាអាចទាញយកមេរៀនពីការរៀបចំប្រព័ន្ធសូចនាករគោលឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងការជៀសវាងកំហុសប្រកបដោយហានិភ័យ ដូចជាការអនុញ្ញាតឱ្យមានការបំផ្លាញបរិស្ថានដើម្បីតែដូរយកកំណើនសេដ្ឋកិច្ចระยะខ្លី។
ដើម្បីសម្រេចបានគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ កម្ពុជាត្រូវបង្វែរទិសដៅជាបន្ទាន់ពីការប្រកួតប្រជែងលើតម្លៃពលកម្មថោក ទៅជាការវិនិយោគយ៉ាងសកម្មលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថល ការអប់រំ STEM និងការកសាងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនវានុវត្តន៍ (Innovation ecosystem) ដ៏រឹងមាំមួយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| GNI per capita | ចំណូលជាតិសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ ជារង្វាស់នៃអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដរបស់ប្រទេសមួយ ដោយគិតបញ្ចូលតែប្រាក់ចំណូលដែលពលរដ្ឋនិងក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុករកបាន (ដកចេញនូវប្រាក់ចំណេញដែលក្រុមហ៊ុនបរទេសបញ្ជូនចេញទៅក្រៅប្រទេសវិញ)។ ក្នុងគោលនយោបាយ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ភាពមានបានពិតប្រាកដ និងសមត្ថភាពរបស់ប្រជាជាតិមួយក្នុងការអភិវឌ្ឍដោយពឹងផ្អែកលើកម្លាំងក្នុងស្រុក ជាជាងការពឹងផ្អែកលើការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) តែមួយមុខ។ | ដូចជាការគិតតែប្រាក់ចំណូលសុទ្ធដែលគ្រួសារយើងរកបានពិតប្រាកដ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលប្រាក់ចំណេញដែលយើងត្រូវបែងចែកនិងសងទៅអ្នកជិតខាងដែលមកបណ្តាក់ទុនរកស៊ីជាមួយយើងនោះទេ។ |
| HDI (Human Development Index) | សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស គឺជារង្វាស់សង្ខេបនៃការអភិវឌ្ឍសង្គមដែលកំណត់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយផ្អែកលើសូចនាករចំនួន៣គឺ៖ អាយុកាលសង្ឃឹមរស់ កម្រិតនៃការអប់រំ និងប្រាក់ចំណូល។ ក្នុងគោលនយោបាយ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីធានាថាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិតជាបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការកែលម្អគុណភាពជីវិត គម្លាតសង្គម និងសុខុមាលភាពរបស់ពលរដ្ឋទូទៅ។ | ដូចជាសៀវភៅតាមដានពិន្ទុសិស្សដែលវាយតម្លៃមិនត្រឹមតែលើទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងវាយតម្លៃលើសុខភាព និងចំណេះដឹងរបស់ពួកគេផងដែរ។ |
| GII (Global Innovation Index) | សន្ទស្សន៍នវានុវត្តន៍សកល គឺជាឧបករណ៍វាយតម្លៃសមត្ថភាព និងភាពជោគជ័យនៃការច្នៃប្រឌិតរបស់ប្រទេសមួយ ទាំងលើផ្នែកស្ថាប័ន ធនធានមនុស្ស ការស្រាវជ្រាវ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា។ សម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយ វាជាសូចនាករគោលសម្រាប់វាស់ស្ទង់ការត្រៀមខ្លួនរួចរាល់របស់ប្រទេសក្នុងការចាប់យកឱកាសពីបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម៤.០។ | ដូចជាតារាងចំណាត់ថ្នាក់សិស្សពូកែខាងបង្កើតរបកគំហើញ និងគំនិតច្នៃប្រឌិតថ្មីៗ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាក្នុងសាលារៀន។ |
| EPI (Environmental Performance Index) | សន្ទស្សន៍ប្រសិទ្ធភាពបរិស្ថាន គឺជារង្វាស់វាយតម្លៃគោលនយោបាយបរិស្ថានរបស់ប្រទេសមួយ ផ្តោតលើសុខភាពបរិស្ថាន និងភាពរឹងមាំនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ វាជួយរដ្ឋាភិបាលក្នុងការតាមដាន និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានពីការធ្វើឧស្សាហូបនីយកម្ម និងធានាថាការអភិវឌ្ឍមិនពឹងផ្អែកលើការកេងប្រវ័ញ្ចធនធានធម្មជាតិហួសហេតុ។ | ដូចជាពិន្ទុអនាម័យនិងការថែរក្សាសួនច្បារនៅក្នុងភូមិមួយ ដែលបង្ហាញថាភូមិមានការអភិវឌ្ឍ និងសាងសង់ផ្ទះធំៗបានដោយមិនបំផ្លាញធម្មជាតិជុំវិញខ្លួន។ |
| Inclusive Growth | កំណើនប្រកបដោយបរិយាបន្ន គឺជាគំរូនៃការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចដែលធានាថា ផលប្រយោជន៍ និងឱកាសដែលទទួលបានពីកំណើនសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានបែងចែកយ៉ាងសមធម៌ដល់គ្រប់សមាសភាពក្នុងសង្គម។ ក្នុងន័យគោលនយោបាយ គឺការផ្តោតលើការបង្កើតការងារដែលមានផលិតភាពខ្ពស់ និងការកាត់បន្ថយគម្លាតចំណូលរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រ រវាងទីក្រុងនិងជនបទ។ | ដូចជាការធ្វើនំខេកមួយយ៉ាងធំ ហើយធានាថាអ្នកចូលរួមគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែទទួលបានចំណែកនំស្មើៗគ្នា ដោយមិនទុកឱ្យនរណាម្នាក់អត់ឃ្លាននោះទេ។ |
| Industry 4.0 | បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម ៤.០ គឺជាការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធផលិតកម្មទៅកាន់យុគសម័យឌីជីថល ដោយប្រើប្រាស់បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ទិន្នន័យធំ (Big Data) និងអ៊ីនធឺណិតនៃវត្ថុ (IoT)។ ការវិវឌ្ឍនេះទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលកម្លាំងពលកម្មជំនាញខ្ពស់ ជំនួសឱ្យការពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មថោក និងកម្រិតវប្បធម៌ទាប។ | ដូចជាការប្តូរពីការប្រើកម្លាំងមនុស្សនិងគោក្របីដើម្បីភ្ជួររាស់ មកប្រើប្រាស់ត្រាក់ទ័រទំនើបដែលបញ្ជាដោយប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| Middle-Income Trap | អន្ទាក់ចំណូលមធ្យម គឺជាស្ថានភាពដែលប្រទេសមួយបានឈានដល់កម្រិតប្រាក់ចំណូលមធ្យម ប៉ុន្តែមិនអាចបន្តអភិវឌ្ឍទៅជាប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់បាន ដោយសារបាត់បង់អត្ថប្រយោជន៍ប្រកួតប្រជែងលើពលកម្មថោក ខណៈដែលមិនទាន់មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការប្រកួតប្រជែងលើបច្ចេកវិទ្យានិងនវានុវត្តន៍។ | ដូចជាអត្តពលិកម្នាក់ដែលរត់បានលឿនជាងអ្នកខ្សោយ តែមិនអាចយកឈ្នះអ្នកខ្លាំងលំដាប់កំពូលបាន ហើយត្រូវជាប់គាំងនៅត្រឹមចំណាត់ថ្នាក់ពាក់កណ្តាលតារាងរហូត។ |
| Knowledge Economy | សេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើចំណេះដឹង គឺជាប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការបង្កើត ការចែកចាយ និងការប្រើប្រាស់ព័ត៌មាននិងចំណេះដឹង ជាជាងការពឹងផ្អែកលើការទាញយកធនធានធម្មជាតិ ឬពលកម្មកម្លាំងបាយ សម្រាប់ជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ | ដូចជាការរកលុយដោយប្រើប្រាជ្ញានិងគំនិតច្នៃប្រឌិតក្នុងការបង្កើតកម្មវិធីទូរស័ព្ទទំនើបៗ ជាជាងការបញ្ចេញកម្លាំងញើសឈាមទៅកាប់ឈើឬជីករ៉ែនៅក្នុងព្រៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
