បញ្ហា (The Problem)៖ និក្ខេបបទនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃតម្លៃបន្ថែម (value-added) ទាបនៅក្នុងសហគ្រាសខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ការនាំចេញគ្រឿងសមុទ្ររបស់ប្រទេសវៀតណាម ដោយសារការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញវត្ថុធាតុដើមឆៅ និងកង្វះការតភ្ជាប់ខ្សែសង្វាក់ប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគខ្សែសង្វាក់តម្លៃ និងការស្ទង់មតិជាក់ស្តែងលើសហគ្រាសចំនួន ១៥០ នៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ដើម្បីវាយតម្លៃពីរបាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ និងរចនាសម្ព័ន្ធចំណាយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional / Fragmented Value Chain ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់បែបប្រពៃណី និងមិនមានសមាហរណកម្ម |
ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច កាត់បន្ថយការចំណាយដើមទុនដំបូង និងមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញច្រើន។ | គុណភាពផលិតផលមិនថេរ ប្រឈមនឹងហានិភ័យជំងឺឆ្លងខ្ពស់ ខ្វះអំណាចក្នុងការចរចាតម្លៃ និងទទួលបានតម្លៃបន្ថែម (Value-added) ទាបបំផុត។ | កសិករចិញ្ចឹមទទួលបានតម្លៃបន្ថែមត្រឹមតែ ១២,៣២% ខណៈដែលអ្នកផលិតពូជទទួលបាន ២៦,៩៤% នៃទំហំតម្លៃបន្ថែមសរុប។ |
| Standardized (GlobalGAP/ASC) & Integrated Value Chain ខ្សែសង្វាក់តម្លៃស្តង់ដារអន្តរជាតិ (GlobalGAP/ASC) និងសមាហរណកម្មបញ្ឈរ |
ធានាបាននូវគុណភាពខ្ពស់ ឆ្លងកាត់របាំងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិយ៉ាងងាយស្រួល កាត់បន្ថយឈ្មួញកណ្តាល និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញអតិបរមា។ | ទាមទារដើមទុនវិនិយោគខ្ពស់ ទាំងលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យ រួមទាំងចំណេះដឹងបច្ចេកទេសជំនាញកម្រិតខ្ពស់។ | សហគ្រាសកែច្នៃនាំចេញដែលអនុវត្តការកែច្នៃកម្រិតខ្ពស់ និងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ ទទួលបានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៦០,៧៤%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តតាមការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគទុនខ្ពស់លើបច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃ ការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងការចំណាយលើការវាយតម្លៃយកអាជ្ញាប័ណ្ណស្តង់ដារអន្តរជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតលើតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ (Mekong Delta) នៃប្រទេសវៀតណាម តាមរយៈការស្ទង់មតិលើសហគ្រាសចំនួន ១៥០ ក្នុងវិស័យត្រីអណ្តែង/ត្រីប្រា។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងចែករំលែកប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទន្លេមេគង្គ-ទន្លេសាបស្រដៀងគ្នា ហើយកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាតម្លៃបន្ថែមទាបដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការវិភាគខ្សែសង្វាក់តម្លៃ និងដំណោះស្រាយដែលបានលើកឡើង មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យវារីវប្បកម្ម និងការនាំចេញនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរពីការនាំចេញត្រីស្រស់ឬវត្ថុធាតុដើមឆៅ ទៅកាន់ការកែច្នៃដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ និងការសាងសង់ម៉ាកយីហោ (Branding) គឺជាជំហានយុទ្ធសាស្ត្រដែលកម្ពុជាត្រូវតែអនុវត្តដើម្បីប្រកួតប្រជែងលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Value-added | គឺជាដំណើរការនៃការបង្កើនតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដល់ទំនិញឆៅ តាមរយៈការកែច្នៃ ការវេចខ្ចប់ ឬការសាងសង់ម៉ាកយីហោ។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ វាស់វែងដោយការយកតម្លៃលក់នៃផលិតផលសម្រេច ដកចេញនូវថ្លៃដើមនៃវត្ថុធាតុដើម និងចំណាយប្រតិបត្តិការ។ | ដូចជាការទិញក្រណាត់ក្នុងតម្លៃ ១ដុល្លារ យកមកកាត់ជាអាវលក់បាន ៥ដុល្លារ នោះ ៤ដុល្លារគឺជាតម្លៃបន្ថែម។ |
| Supply Chain | គឺជាប្រព័ន្ធប្រទាក់ក្រឡានៃសកម្មភាព បុគ្គល អង្គភាព និងព័ត៌មាន ដែលធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីបញ្ជូនវត្ថុធាតុដើមពីប្រភពដើម បំប្លែងវាទៅជាផលិតផលសម្រេច រួចបញ្ជូនបន្តទៅកាន់អតិថិជនចុងក្រោយ។ | ដូចជាខ្សែទឹកហូរពីប្រភព (អ្នកផលិតពូជត្រី) ឆ្លងកាត់ដៃទន្លេ (រោងចក្រកែច្នៃ) រហូតដល់សមុទ្រ (អ្នកបរិភោគ)។ |
| Vertical Integration | គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រអាជីវកម្មដែលក្រុមហ៊ុនមួយសម្រេចចិត្តវិនិយោគគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់លើដំណាក់កាលជាច្រើននៃខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មរបស់ខ្លួន (ឧទាហរណ៍៖ រោងចក្រកែច្នៃត្រី បង្កើតកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមត្រីខ្លួនឯងផ្ទាល់) ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើអ្នកផ្គត់ផ្គង់ខាងក្រៅ និងក្តោបក្តាប់តម្លៃបន្ថែមបានច្រើន។ | ដូចជាម្ចាស់ភោជនីយដ្ឋានម្នាក់សម្រេចចិត្តដាំបន្លែ និងចិញ្ចឹមសត្វខ្លួនឯងផ្ទាល់ ដើម្បីកុំឱ្យពិបាកទិញវត្ថុធាតុដើមពីទីផ្សារ។ |
| Anti-dumping tax | គឺជាវិធានការហិរញ្ញវត្ថុផ្លូវច្បាប់ ដែលរដ្ឋាភិបាលប្រទេសនាំចូលប្រើប្រាស់ដើម្បីយកពន្ធបន្ថែមលើទំនិញបរទេស ដែលត្រូវបានរកឃើញថាលក់ក្នុងតម្លៃទាបជាងថ្លៃដើមផលិតកម្ម ឬទាបជាងតម្លៃទីផ្សារធម្មតា ក្នុងគោលបំណងការពាររោងចក្រក្នុងស្រុករបស់ខ្លួនកុំឱ្យក្ស័យធន។ | ដូចជាការផាកពិន័យទៅលើអ្នកលក់ក្រៅភូមិ ដែលយកឥវ៉ាន់មកលក់ឡៃឡុងថោកៗពេកក្នុងគោលបំណងចង់ឱ្យអ្នកលក់ក្នុងភូមិបិទទ្វារ។ |
| Traceability | គឺជាប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា និងការគ្រប់គ្រងព័ត៌មានដែលអនុញ្ញាតឱ្យគេអាចតាមដានរកប្រភពដើមនៃផលិតផល (ដូចជាកន្លែងចិញ្ចឹម ថ្នាំដែលប្រើប្រាស់ ថ្ងៃខែផលិត) ត្រលប់ក្រោយវិញរហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើម តាមរយៈលេខកូដនៅលើការវេចខ្ចប់។ | ដូចជាសំបុត្រកំណើត និងលិខិតឆ្លងដែនរបស់ទំនិញ ដែលប្រាប់យើងថាវាមានប្រភពមកពីណា និងបានឆ្លងកាត់ដៃអ្នកណាខ្លះ។ |
| Non-tariff barriers | គឺជាគោលនយោបាយរឹតត្បិតពាណិជ្ជកម្មដែលមិនប្រើប្រាស់ពន្ធ ប៉ុន្តែបែរជាប្រើប្រាស់លក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងផ្សេងៗដូចជា ស្តង់ដារអនាម័យ តម្រូវការបរិស្ថាន ឬកូតា ដើម្បីរារាំងការនាំចូលទំនិញពីបរទេសមកកាន់ទីផ្សារខ្លួន។ | ដូចជាការមិនឱ្យមនុស្សម្នាក់ចូលក្នុងផ្ទះ មិនមែនដោយសារគេគ្មានលុយទិញសំបុត្រទេ តែដោយសារគេស្លៀកពាក់មិនត្រូវតាមបទបញ្ជាដែលម្ចាស់ផ្ទះបានកំណត់។ |
| GlobalGAP / ASC | គឺជាប្រព័ន្ធវិញ្ញាបនបត្រស្តង់ដារអន្តរជាតិ (Global Good Agricultural Practice / Aquaculture Stewardship Council) ដែលត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃលើការអនុវត្តកសិកម្ម និងវារីវប្បកម្មល្អ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាផលិតផលនោះមានសុវត្ថិភាព មិនប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងគោរពសិទ្ធិពលកម្ម។ | ដូចជាសញ្ញាបត្របញ្ជាក់សិស្សពូកែ និងមានសីលធម៌ល្អ ដែលសាលាអន្តរជាតិទាមទារមុននឹងអនុញ្ញាតឱ្យសិស្សម្នាក់ចូលរៀនបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
