បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលទៅលើបញ្ហាកង្វះខាតទឹកដែលកំពុងកើនឡើងនៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដោយសារកំណើនប្រជាជនយ៉ាងឆាប់រហ័ស (ប្រហែល ២% ក្នុងមួយឆ្នាំ) និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើតម្លៃទឹក និងរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌម៉ូដែលលំនឹងទូទៅដែលអាចគណនាបានបែបថាមវន្តដោយរួមបញ្ចូលកត្តាទឹក ដើម្បីក្លែងធ្វើការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចពីឆ្នាំ ២០១៧ ដល់ ២០៤០។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Static GTAP-Water Model ម៉ូដែល GTAP-ទឹក បែបស្តាទិច (GTAP-Water) |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការវិភាគផលប៉ះពាល់គោលនយោបាយក្នុងរយៈពេលខ្លី និងមិនសូវទាមទារថាមពលកុំព្យូទ័រធំដុំ។ | មិនអាចចាប់យកការប្រែប្រួលតាមពេលវេលា ការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជន ឬបំលាស់ទីនៃមូលធនក្នុងរយៈពេលវែងបានទេ។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ម៉ូដែលថ្មី តែមិនបានផ្តល់លទ្ធផលព្យាករណ៍ស៊ីជម្រៅពីកំណើនប្រជាជនដល់ឆ្នាំ ២០៤០ ទេ។ |
| Dynamic CGE-Water Framework (Gdyn-W) ក្របខ័ណ្ឌម៉ូដែល CGE-ទឹក បែបថាមវន្ត (Gdyn-W) |
អាចវិភាគពីបំលាស់ទីមូលធន ការប្រែប្រួលប្រជាសាស្ត្រ និងការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំបានយ៉ាងលម្អិត និងស៊ីជម្រៅ។ | ទាមទារទិន្នន័យធំ ចំណេះដឹងសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់ និងកម្លាំងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រខ្លាំងសម្រាប់ការគណនាបែបបន្តបន្ទាប់ (Recursive dynamic setting)។ | រកឃើញថាតម្លៃទឹកនឹងកើនឡើង ១១% នៅឆ្នាំ ២០៤០ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធកសិកម្ម និងខាតបង់សុខុមាលភាពសេដ្ឋកិច្ចជាង ២ ពាន់លានដុល្លារ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសកលទំហំធំ និងទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់ ក៏ដូចជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រពិសេសសម្រាប់ការវិភាគម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតទាំងស្រុងទៅលើប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលជាប្រទេសមានកំណើនប្រជាជនលឿន (ប្រហែល ២% ក្នុងមួយឆ្នាំ) និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រសម្រាប់កសិកម្ម។ ទិន្នន័យនិងបរិបទនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាក៏ជាប្រទេសពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម (ការដាំដុះស្រូវ) និងកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រភពទឹកសាបនាពេលអនាគត។
វិធីសាស្ត្រម៉ូដែល Dynamic CGE នេះពិតជាមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ជួយអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ និងអ្នកស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំផែនការយុទ្ធសាស្ត្រជាតិរយៈពេលវែង។
ជារួម ក្របខ័ណ្ឌនេះអាចផ្តល់នូវទិន្នន័យព្យាករណ៍ដ៏រឹងមាំមួយ ដើម្បីជួយកម្ពុជាត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងវិបត្តិទឹក និងធានាបាននូវការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Computable General Equilibrium (CGE) model (ម៉ូដែលលំនឹងទូទៅដែលអាចគណនាបាន) | ជាប្រភេទម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យជាក់ស្តែង ដើម្បីក្លែងធ្វើ (simulate) ពីរបៀបដែលការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងផ្នែកមួយនៃសេដ្ឋកិច្ច (ឧទាហរណ៍ ការឡើងថ្លៃទឹក) នឹងជះឥទ្ធិពលបន្តបន្ទាប់ទៅដល់ផ្នែកផ្សេងៗទៀតទាំងអស់ (ឧទាហរណ៍ ទិន្នផលកសិកម្ម តម្លៃពលកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ)។ | ដូចជាសំបុកពីងពាងអញ្ចឹង បើយើងប៉ះទាញសរសៃណាមួយ វានឹងធ្វើឱ្យមានរំញ័រប៉ះពាល់ដល់សរសៃផ្សេងៗទៀតទាំងអស់ដែលនៅជាប់គ្នា។ |
| Recursive Dynamic Setting (ការកំណត់បែបថាមវន្តបន្តបន្ទាប់) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចដែលការសម្រេចចិត្តត្រូវបានធ្វើឡើងជាជំហានៗពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ដោយផ្អែកលើលទ្ធផលនៃឆ្នាំមុនៗ និងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចបច្ចុប្បន្ន ដោយសន្មតថាអ្នកចូលរួមក្នុងសេដ្ឋកិច្ចមិនអាចទស្សន៍ទាយអនាគតបានល្អឥតខ្ចោះនោះទេ។ | ដូចជាការលេងអុក ដែលអ្នកដើរកូនមួយជំហានៗដោយមើលស្ថានភាពក្តារអុកនាពេលបច្ចុប្បន្ន មិនមែនដឹងមុនច្បាស់លាស់ ១០០% ពីជំហានទីដប់នោះទេ។ |
| Falkenmark Water Stress Indicator (សូចនាករកង្វះខាតទឹក Falkenmark) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារអន្តរជាតិមួយដែលវាស់វែងកម្រិតកង្វះខាតទឹក ដោយគណនាបរិមាណទឹកសាបដែលមានក្នុងមួយឆ្នាំសម្រាប់មនុស្សម្នាក់។ ប្រសិនបើកម្រិតនេះធ្លាក់ចុះក្រោម ១,៧០០ ម៉ែត្រគូបក្នុងម្នាក់ នោះប្រទេសនោះចាត់ទុកថាជួបប្រទះភាពតានតឹងផ្នែកទឹក។ | ដូចជាការបែងចែកនំខេកទៅឱ្យក្មេងៗ បើក្មេងកាន់តែច្រើន ចំណែកនំដែលម្នាក់ៗទទួលបានក៏កាន់តែតូច ហើយឈានដល់កម្រិតមួយដែលហូបមិនឆ្អែត។ |
| Welfare loss (ការខាតបង់សុខុមាលភាព) | ជាការធ្លាក់ចុះនូវកម្រិតជីវភាពរស់នៅ ទំហំសេដ្ឋកិច្ច និងផលប្រយោជន៍ទូទៅរបស់ប្រជាជននៅក្នុងសង្គម ដោយសារតែការប្រែប្រួលអវិជ្ជមានណាមួយ ដូចជាការឡើងថ្លៃទំនិញមូលដ្ឋាន ឬការខ្វះខាតធនធានធម្មជាតិ។ | ដូចជាពេលដែលប្រេងសាំងឡើងថ្លៃ អ្នកត្រូវចំណាយលុយច្រើនជាងមុនលើការធ្វើដំណើរ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកសល់លុយតិចតួចសម្រាប់ទិញម្ហូបអាហារឆ្ងាញ់ៗ ឬទៅដើរលេង។ |
| Constant Elasticity of Substitution (CES) function (អនុគមន៍ភាពយឺតនៃការជំនួសថេរ) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាក្នុងសេដ្ឋកិច្ចដែលវាស់វែងពីភាពងាយស្រួល ឬការពិបាកក្នុងការយកកត្តាផលិតកម្មមួយ (ឧទាហរណ៍ ទឹក) ទៅជំនួសកត្តាផលិតកម្មមួយទៀត (ឧទាហរណ៍ ដី) នៅពេលដែលតម្លៃរបស់វាមានការប្រែប្រួល។ | ដូចជាពេលដែលសាច់ជ្រូកឡើងថ្លៃ អ្នកអាចងាកទៅទិញសាច់មាន់ជំនួសវិញ ប៉ុន្តែវាមិនអាចជំនួសរសជាតិបានទាំងស្រុងនោះទេ។ អនុគមន៍នេះវាស់វែងថាតើអ្នកងាកទៅរកសាច់មាន់លឿនប៉ុនណា។ |
| Structural transformation (ការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធ) | គឺជាការផ្លាស់ប្តូរជាមូលដ្ឋាននៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសមួយ ជាទូទៅគឺការប្តូរពីសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើកសិកម្មប្រពៃណី ទៅរកសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកលើឧស្សាហកម្ម សេវាកម្ម និងកសិកម្មប្រើបច្ចេកវិទ្យាវិញ។ | ដូចជាយុវជនម្នាក់ដែលធ្លាប់តែធ្វើស្រែចម្ការនៅតាមភូមិ សម្រេចចិត្តប្តូរមុខរបរមកធ្វើការរោងចក្រ ឬបើកហាងរកស៊ីនៅទីក្រុងវិញ។ |
| Capital Mobility (ចលនភាពមូលធន) | គឺជាលទ្ធភាព និងភាពងាយស្រួលដែលទុនវិនិយោគ (ដូចជាសាច់ប្រាក់ ម៉ាស៊ីន ឧបករណ៍) អាចផ្លាស់ទីពីវិស័យសេដ្ឋកិច្ចមួយទៅវិស័យមួយទៀត ឬពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយទៀត ដើម្បីស្វែងរកប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជាអ្នកមានលុយវិនិយោគមួយដុំ ពេលឃើញគេបើកហាងកាហ្វេចំណេញក៏យកលុយទៅបើកហាងកាហ្វេ តែពេលហាងកាហ្វេលែងសូវចំណេញ ក៏ដកលុយទៅទិញដីលក់វិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
